Cynan Llwyd


Tom

Y Lolfa, 122tt, £5.99, 2019

Byd yr archarwyr
Adolygu

Byd yr archarwyr


Grug Muse

Amser darllen: 4 munud

02·08·2019

Yn y nofel gyntaf hon gan Cynan Llwyd eir ati i geisio adlewyrchu’r byd dinesig, amlddiwylliannol sy’n gyfarwydd i ganran gynyddol o siaradwyr Cymraeg ifanc heddiw. Byw ar ystad dai o flociau concrit, mewn ardal sy’n ymdebygu i rai o ardaloedd mwy difreintiedig Caerdydd, y mae’r prif gymeriad, Tom. Mae ef a’i fam yn byw mewn cymuned fechan glòs, a’u cymydog Dei yn cadw cwmni i Tom pan fydd ei fam allan yn gweithio yn ei hail swydd. Dei hefyd sy’n cyflwyno Tom i fyd yr archarwyr, a sêr y cylchgronau graffig, lliwgar sy’n ysbrydoliaeth iddo ar adegau anodd.  

Nofel sy’n cael ei marchnata fel llyfr i bobl ifanc ydi Tom, a digon posib fod y dyfyniad canmoliaethus gan Manon Steffan Ros ar y clawr yn ymdrech i fanteisio ar y diddordeb newydd sydd mewn nofelau i’r ifanc ers i Manon ennill y Fedal Ryddiaith y llynedd am nofel yn yr un genre. Fel arfer, disgrifir yr hyn a elwir yn nofelau ‘Oedolion Ifanc’ fel llyfrau wedi eu targedu at ddarllenwyr rhwng deuddeg a deunaw mlwydd oed, ond amcangyfrifir bod hanner darllenwyr y farchnad ‘Young Adult’ Saesneg yn oedolion. Y duedd yn y Gymraeg ydi cyhoeddi nofelau wedi eu targedu at ben isaf y rhychwant oed hwn, ond fel y gwelwyd yn achos nofel arobryn Manon Steffan Ros, gall nofelau ‘oedolion ifanc’ hefyd apelio at ystod oedran ehangach o dipyn. Stori dda ydi stori dda, wedi’r cyfan. 

Hawdd ydi mynd ar gyfeiliorn wrth drafod llenyddiaeth i bobl ifanc. Y duedd ydi beirniadu’r gwaith yn gyfan gwbl ar sail ei werth addysgiadol; pwyso a mesur y llenyddiaeth ar sail y themâu a drafodir, neu’r pynciau llosg, neu pa mor ‘gyfoes’ neu ‘gynrychioladol’ ydi’r stori. Yn digwydd bod, mae Tom yn llwyddo i ennill marciau uchel yn ôl y meini prawf hyn: trafodir themâu fel iechyd meddwl, trosedd, tlodi, cyffuriau, a bwlio; ceir cast o gymeriadau o gefndiroedd amrywiol, ac iaith glir sy’n rhychwantu geirfa eang. Ond eilradd yw’r elfennau hyn i’r stori ei hun, a’r modd yr adroddir honno. 

Ysgrifennwyd y naratif yn y presennol, yn llais Tom, y person cyntaf. Gwelwn y bydysawd drwy ei lygaid ef: dyma fyd sydd wedi ei lywio gan ei lyfrau comics. Kev, Dez a Baz ydi archelynion y stori; germau yw kryptonite Tom, ac Ananya yw’r Captain Marvel. Ceir ansicrwydd hyd y diwedd, bron, ai arwr ynteu gelyn fydd Tom, neu a fydd yn un o’r bobl gyffredin – y ‘collateral damage’ a gleddir dan y rwbel wrth i’r archarwyr a’u gelynion gwffio a chwalu’r dinasoedd o’u cwmpas. 

Nid wyf wedi fy llwyr argyhoeddi mai llais y person cyntaf yn yr amser presennol oedd y modd gorau i adrodd y nofel hon ychwaith. Er ein bod yn cael ein tywys at drothwy cysgodion mewnol Tom ar adegau o argyfwng, ac yn dechrau rhannu ei atgofion poenus, ni fanteisiwyd i’r eithaf ar hyn. Ar yr adegau pan mae’n rhaid i Tom wneud penderfyniadau anodd, nid yw’r darllenydd wastad yn cael cyfle i dreiddio dan yr wyneb, nac ychwaith yn cael cymaint o fewnwelediad i’w deimladau ag y gellid disgwyl. Ac er bod adrodd y naratif yn yr amser presennol yn fodd o greu tensiwn, mae hefyd wedi cymell yr awdur i roi llawer iawn o ferfau yn eu ffurfiau cryno yng ngheg bachgen pymtheg oed, a oedd ar brydiau’n taro’r darllenydd yn annaturiol ac yn orffurfiol. Golygai hyn hefyd fod unrhyw gyd-destun yn gorfod cael ei gyflwyno ar ffurf atgofion Tom, oedd yn gyfystyr â symud yn aml rhwng yr amser presennol a’r gorffennol. Tarfu ar lif y stori yw effaith hyn mewn ambell fan, gan chwalu unrhyw densiwn sy’n cyniwair, a hynny er mwyn cyflwyno cyd-destun neu gefndir nad yw bob tro yn hanfodol.

Un o elfennau cryfaf y nofel, ar y llaw arall, ydi’r darlun a ddatblygir o’r cyfeillgarwch rhwng dwy genhedlaeth, rhwng Tom a Dei, y dyn sy’n ei gyflwyno i fyd cylchgronau graffig. Ers y dechrau, pan egyr y nofel â disgrifiad manwl o ddull artistig Dei o wneud tost, dyma gymeriad a pherthynas yr oeddwn yn ysu am gael dod i’w nabod ymhellach. Yn y rhan olaf hefyd llwydda’r awdur i greu sefyllfa gyffrous, gredadwy, golygfa sydd â’r potensial i fod yn gwbl ffrwydrol. Anodd deall, felly, y penderfyniad i lacio’r tensiwn drwy gyfrwng disgrifiad o sliperi pinc, gan roi i ni ddiweddglo siomedig o daclus. Dyma nofel yr hoffwn i fod wedi ei gweld yn llaesu rhywfaint ar ei staes, yn cael mantais digon o le i anadlu – a fyddai wedi rhoi cyfle i’r darllenydd hithau dreiddio’n ddyfnach i fyd Tom a’i stori.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rhifyn 10, Grug Muse, Nofelau

 


Dyma nofel yr hoffwn i fod wedi ei gweld yn llaesu rhywfaint ar ei staes, yn cael mantais digon o le i anadlu

Dyddiad cyhoeddi: 02·08·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill ... 

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…

Dadansoddi


Angharad Penrhyn Jones

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Colofnau


Jan Morris gyda Twm Morys

Y bore ’ma mi ddaeth llais siriol hen gyfaill annwyl yr un oed â mi ar y ffôn. Ond sirioldeb smâl oedd o, fel y bydd yn aml y dyddiau hyn. Bu hi’n clebran am sbel, yr un fath ag arfer, am hyn a’r llall. Ond o dipyn i beth…

Cyfansoddi


Boz Groden

llygod

a  Creaduriaid bychain gwyllt brown neu lwydaidd o deulu’r Muridæ, sy’n ysglyfaeth i gathod a thylluanod; ceir rhai gwyn dof; hefyd am anifeiliaid eraill tebyg ac yn ffig.; delwau o’r cyfryw ...