Cynan Llwyd


Tom

Y Lolfa, 122tt, £5.99, 2019

Byd yr archarwyr
Adolygu

Byd yr archarwyr


Grug Muse

Amser darllen: 4 munud

02·08·2019

Yn y nofel gyntaf hon gan Cynan Llwyd eir ati i geisio adlewyrchu’r byd dinesig, amlddiwylliannol sy’n gyfarwydd i ganran gynyddol o siaradwyr Cymraeg ifanc heddiw. Byw ar ystad dai o flociau concrit, mewn ardal sy’n ymdebygu i rai o ardaloedd mwy difreintiedig Caerdydd, y mae’r prif gymeriad, Tom. Mae ef a’i fam yn byw mewn cymuned fechan glòs, a’u cymydog Dei yn cadw cwmni i Tom pan fydd ei fam allan yn gweithio yn ei hail swydd. Dei hefyd sy’n cyflwyno Tom i fyd yr archarwyr, a sêr y cylchgronau graffig, lliwgar sy’n ysbrydoliaeth iddo ar adegau anodd.  

Nofel sy’n cael ei marchnata fel llyfr i bobl ifanc ydi Tom, a digon posib fod y dyfyniad canmoliaethus gan Manon Steffan Ros ar y clawr yn ymdrech i fanteisio ar y diddordeb newydd sydd mewn nofelau i’r ifanc ers i Manon ennill y Fedal Ryddiaith y llynedd am nofel yn yr un genre. Fel arfer, disgrifir yr hyn a elwir yn nofelau ‘Oedolion Ifanc’ fel llyfrau wedi eu targedu at ddarllenwyr rhwng deuddeg a deunaw mlwydd oed, ond amcangyfrifir bod hanner darllenwyr y farchnad ‘Young Adult’ Saesneg yn oedolion. Y duedd yn y Gymraeg ydi cyhoeddi nofelau wedi eu targedu at ben isaf y rhychwant oed hwn, ond fel y gwelwyd yn achos nofel arobryn Manon Steffan Ros, gall nofelau ‘oedolion ifanc’ hefyd apelio at ystod oedran ehangach o dipyn. Stori dda ydi stori dda, wedi’r cyfan. 

Hawdd ydi mynd ar gyfeiliorn wrth drafod llenyddiaeth i bobl ifanc. Y duedd ydi beirniadu’r gwaith yn gyfan gwbl ar sail ei werth addysgiadol; pwyso a mesur y llenyddiaeth ar sail y themâu a drafodir, neu’r pynciau llosg, neu pa mor ‘gyfoes’ neu ‘gynrychioladol’ ydi’r stori. Yn digwydd bod, mae Tom yn llwyddo i ennill marciau uchel yn ôl y meini prawf hyn: trafodir themâu fel iechyd meddwl, trosedd, tlodi, cyffuriau, a bwlio; ceir cast o gymeriadau o gefndiroedd amrywiol, ac iaith glir sy’n rhychwantu geirfa eang. Ond eilradd yw’r elfennau hyn i’r stori ei hun, a’r modd yr adroddir honno. 

Ysgrifennwyd y naratif yn y presennol, yn llais Tom, y person cyntaf. Gwelwn y bydysawd drwy ei lygaid ef: dyma fyd sydd wedi ei lywio gan ei lyfrau comics. Kev, Dez a Baz ydi archelynion y stori; germau yw kryptonite Tom, ac Ananya yw’r Captain Marvel. Ceir ansicrwydd hyd y diwedd, bron, ai arwr ynteu gelyn fydd Tom, neu a fydd yn un o’r bobl gyffredin – y ‘collateral damage’ a gleddir dan y rwbel wrth i’r archarwyr a’u gelynion gwffio a chwalu’r dinasoedd o’u cwmpas. 

Nid wyf wedi fy llwyr argyhoeddi mai llais y person cyntaf yn yr amser presennol oedd y modd gorau i adrodd y nofel hon ychwaith. Er ein bod yn cael ein tywys at drothwy cysgodion mewnol Tom ar adegau o argyfwng, ac yn dechrau rhannu ei atgofion poenus, ni fanteisiwyd i’r eithaf ar hyn. Ar yr adegau pan mae’n rhaid i Tom wneud penderfyniadau anodd, nid yw’r darllenydd wastad yn cael cyfle i dreiddio dan yr wyneb, nac ychwaith yn cael cymaint o fewnwelediad i’w deimladau ag y gellid disgwyl. Ac er bod adrodd y naratif yn yr amser presennol yn fodd o greu tensiwn, mae hefyd wedi cymell yr awdur i roi llawer iawn o ferfau yn eu ffurfiau cryno yng ngheg bachgen pymtheg oed, a oedd ar brydiau’n taro’r darllenydd yn annaturiol ac yn orffurfiol. Golygai hyn hefyd fod unrhyw gyd-destun yn gorfod cael ei gyflwyno ar ffurf atgofion Tom, oedd yn gyfystyr â symud yn aml rhwng yr amser presennol a’r gorffennol. Tarfu ar lif y stori yw effaith hyn mewn ambell fan, gan chwalu unrhyw densiwn sy’n cyniwair, a hynny er mwyn cyflwyno cyd-destun neu gefndir nad yw bob tro yn hanfodol.

Un o elfennau cryfaf y nofel, ar y llaw arall, ydi’r darlun a ddatblygir o’r cyfeillgarwch rhwng dwy genhedlaeth, rhwng Tom a Dei, y dyn sy’n ei gyflwyno i fyd cylchgronau graffig. Ers y dechrau, pan egyr y nofel â disgrifiad manwl o ddull artistig Dei o wneud tost, dyma gymeriad a pherthynas yr oeddwn yn ysu am gael dod i’w nabod ymhellach. Yn y rhan olaf hefyd llwydda’r awdur i greu sefyllfa gyffrous, gredadwy, golygfa sydd â’r potensial i fod yn gwbl ffrwydrol. Anodd deall, felly, y penderfyniad i lacio’r tensiwn drwy gyfrwng disgrifiad o sliperi pinc, gan roi i ni ddiweddglo siomedig o daclus. Dyma nofel yr hoffwn i fod wedi ei gweld yn llaesu rhywfaint ar ei staes, yn cael mantais digon o le i anadlu – a fyddai wedi rhoi cyfle i’r darllenydd hithau dreiddio’n ddyfnach i fyd Tom a’i stori.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rhifyn 10, Grug Muse, Nofelau

 


Dyma nofel yr hoffwn i fod wedi ei gweld yn llaesu rhywfaint ar ei staes, yn cael mantais digon o le i anadlu

Dyddiad cyhoeddi: 02·08·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...