Adolygu

Cerys mewn Versace

Portreadau Seren Morgan Jones, Oriel Ffin y Parc, Llanrwst


Esyllt Lewis

Amser darllen: 4 munud

28·08·2019

Pnawn glawog, pawb bach yn fflat, naws oer yn yr awyr. Dydd Sadwrn ola’ Steddfod. Trodd sudd yr wythnos yn byllau mwdlyd dan draed. Brysiais draw o’r maes i Oriel Ffin y Parc cyn i’r falen Eisteddfodol allu gafael ynof. Dyma ofod gogoneddus yn y goedwig, yn gynnes ynghanol tywyllwch y dail. A dwi mor falch fy mod wedi mentro draw i’r plasdy cysurlon: yn rhan o arddangosfa ‘Menywod Cymreig’ yr oriel roedd cynfasau o waith celf blith draphlith ar hyd y lle – gweithiau gan Seren Morgan Jones, Sarah Carvell a Luned Rhys Parri yn leinio waliau’r moethus fan. Yn y stafell gyntaf ar y dde, wele bedwar paentiad Seren Morgan Jones, un i bob wal o’r stafell yn gwarchod (neu’n bygwth) coron T Glynne Davies sy’n eistedd yn swil ar blinth yn eu canol. Dyma bortreadau olew ac acrylig: o Morfudd mewn Gaultier, Cerys mewn Versace, Luned mewn siwmper oren Buddug mewn Rodarte, pob sgwaryn o gynfas yn llawn personoliaeth unigryw'r menywod ffuglennol sy’n preswylio oddi mewn iddynt, yn herio’r gwyliwr i feiddio eu beirniadu o fewn rhychwant posibiliadau a gweadau paent.

Peth cymharol newydd yn hanes ein diwylliant celf weledol yw arddangos a dathlu corff o baentiadau o fenywod gan fenywod. Gwelais waith Seren Morgan Jones am y tro cyntaf rai blynyddoedd yn ôl yn Gallery Ten, Caerdydd, pan oeddwn yn arddegyn brwd yn cael dod i weld celf y brifddinas a’r Amgueddfa Genedlaethol o ddiffeithwch cymharol Abertawe, lle’r oedd Oriel y Glynn Vivian wedi cau ers blynyddoedd. Cofiaf gerdded o amgylch yr oriel fechan honno a rhyfeddu, a syllu syllu ar y gyfres o bortreadau o fenywod herfeiddiol yr oedd Seren Morgan Jones wedi eu paentio, a hwythau’n syllu’n ôl arnaf i, y gwyliwr, eu hwynebau o’r 21g wedi eu cyfosod yn bowld â’u gwisgoedd Cymreig traddodiadol neu syffragetaidd. Am y tro cyntaf erioed, efallai, roeddwn i’n gweld menywod Cymreig a chymhlethdod ein hunaniaeth a’n gweddau amrywiol yn cael eu harchwilio mewn celf weledol gyfoes gan fenyw Gymreig arall. Yn dew, yn denau, yn ddu, yn wyn yn Asiaidd, yn hardd o hyll, hyd yn oed. Dyma oedd dechrau creu naratif newydd am y fenyw Gymreig ar gyfer ein cenhedlaeth ni. Gwyrdroi ein disgwyliadau o’r hen fenyw fach. Cafodd y paentiadau hyn fwy o argraff arnaf na holl gasgliad yr Amgueddfa Genedlaethol ar ei hyd; doedd Monet, Bonnard na Pissaro ddim ynddi. Roeddwn i’n gallu uniaethu, am unwaith, â’r hyn oedd o’m blaen: dathliad o fenywod hyderus yn hawlio perchnogaeth o’u meddyliau a’u cyrff eu hunain mewn gofod cyhoeddus. Ymgollais am amser mewn paent, fel yr wyf yn dwlu gwneud o dro i dro wrth sefyll o flaen gwaith celf sy’n awgrymu cymaint heb ddweud y cwbl. Ymgollais yng nghyfoeth y technegau a’r gweadau cyferbyniol, y lliwiau chwareus, eu manylder – profais lonyddwch syllu.

Fel yng ngwaith blaenorol Seren Morgan Jones, mae’r menywod ym mhaentiadau arddangosfa Ffin y Parc yn ymddangos mor ddi-lol ag erioed, yn ein herio i ailystyried ein ffordd o edrych ar fenywod. Life imitates art. A’u hwynebau paent olew sgleiniog a’u hystumiau saslyd, y blodau a’r pethau gwyllt anystywallt addurniadol sy’n eu hamgylchynu, maent bron â bod yn diogelu eu hunain rhag llygaid y gwyliwr. Yn wir, edrychant mor gyfforddus yn eu crwyn moethus yng nghyd-destun y dillad designer crand fel bod diwylliant ffasiwn ac estheteg yn cyfoethogi eu hunaniaeth yn hytrach na thanseilio eu rhinweddau naturiol. Ymwrthodant â’r male gaze (gwryw-wyliadwraeth?) yn ddiymdrech fel pe na bai canrifoedd o droi menywod yn wrthrych chwant mewn paentiadau gan ddynion erioed wedi digwydd. Hawliant eu gofod eu hunain ar yr hen waliau, gofod amlweddog newydd o fewn y traddodiad patriarchaidd unllygeidiog.

Fy ffefryn o’r pedwar yw Cerys mewn Versace, a hi sy’n addurno clawr llyfryn yr arddangosfa. Mae’n eistedd yno’n gwbl hunanfeddiannol ar bentwr o ddeunyddiau ynghanol cawod o flodau sy’n tasgu dros bob man. Rhaid i’r gwyliwr ddygymod â thalpiau tonnog o gnawd menyw sy’n hyderus yn ei siâp ei hunan o fewn sgwâr ar wal oriel. Mae’r cellulite ar ei chroen wedi ei gyfleu’n ogoneddus, wedi ei weld â llygad sy’n dathlu crychau cyrff benyw, â llaw sydd wedi paentio’r amherffeithrwydd hynny’n berffaith, gyda gofal a sensitifrwydd a chanmoliaeth o’r hyn y mae corff Cerys Mewn Versace wedi gallu ei gyflawni oherwydd, neu er gwaethaf, patrymau ei cellulite. (Noder na allaf ganfod gair Cymraeg am cellulite – nid yw’n effeithio ar Y Fenyw Gymreig, yn amlwg). Mae Cerys yn syllu’n syth ata’ i, yn ddidostur ei hedrychiad, yn awgrymu female gaze neu drem fenywaidd sy’n dryllio pob ymgais ar feirniadaeth ohoni. Coron T Glynne druan. 

Ond fy hoff beth am waith Seren Morgan Jones, cyn dechrau mwynhau’r darlleniadau ffeministaidd llwythog, yw’r modd y mae pob portread yn faes chwarae ar gyfer ymestyn posibiliadau paent. Sylwch ar gyfosodiad y paent arian sgleiniog, cras a bras ar ffrog Rodarte Buddug gyda ffwr mwll, manwl, naturiolaidd y gath wrth ei hochr – mae’r arbrofi hwn yn creu byd o weadau swrrealaidd a chyffrous. Cyfunir crefft a phrofiad artist sy’n gallu paentio cnawd nes ei fod yn edrych yn gyffyrddadwy, gyda brwdfrydedd artist nad yw’n ofni gosod sblojys tew taci a fflat o baent yn gefnlen i gymhlethdod tonau croen dynol. Ambell waith mae’r paent wedi ei daenu o amgylch Morfudd, Buddug, LunedCerys fel eisin cacen, yn ymddangosiadol ddiangen, ond yn hollol flasus. Dyma ddathliad o fateroldeb ac egni cyfrwng yr artist hon – paent fel stwff i’w fowldio a’i fwynhau.


Mae Esyllt Lewis newydd ddychwelyd o Fenis lle’r oedd hi’n gweithio fel goruchwylydd ar ran Cymru yn La Biennale di Venezia. Mae’n un o olygyddion cylchgrawn Y Stamp ac ar fin dechrau cwrs gradd meistr (darlunio) yn Glasgow.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyma oedd dechrau creu naratif newydd am y fenyw Gymreig ar gyfer ein cenhedlaeth ni. Gwyrdroi ein disgwyliadau o’r hen fenyw fach

Dyddiad cyhoeddi: 28·08·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...