Adolygu

Colli dail

Cynhyrchiad Theatr Genedlaethol o Y Tad gan Florian Zeller


Llŷr Titus

Amser darllen: 5 munud

07·03·2018

‘Gobeithio na fyddan ni fel ’ma ynde.’

Dyma eiriau aelod o’r gynulleidfa wrth adael Theatr Bryn Terfel yn Pontio, Bangor – geiriau oedd, yn anad dim, yn dadlennu maint y gnoc emosiynol a gafwyd gan gynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o ddrama'r Ffrancwr, Florian Zeller. Dyma eiriau sydd hefyd yn ein hatgoffa o'r ansicrwydd sydd yn rhan annatod o gyflwr dementia. Rydw i’n un o leiafrif – a fydd ymhen blynyddoedd, mae'n debyg, yn fwyafrif – sydd â phrofiad uniongyrchol o'r cyflwr hwn. Er bod y pwnc bellach rhyw fymryn yn dreuliedig, tydi hynny ddim yn golygu nad oes mwy i’w gynnig i gyfoethogi'r drafodaeth hon, a braf am newid ydi gweld drama yn Gymraeg, yn hytrach na cherdd arall ar y Talwrn, er enghraifft, yn trafod dementia.

Drama am ansicrwydd ydi Y Tad: ansicrwydd Arwyn y prif gymeriad wrth iddo lithro’n ddyfnach i afael dementia, ansicrwydd ei deulu ac ansicrwydd y gynulleidfa hefyd. Mae'r sgript yn un gref, fel y gellid disgwyl o gofio bod y ddrama wreiddiol wedi ennill Gwobr Molière 2014 am y ddrama orau yn Ffrainc, ac wedi cyrraedd llwyfannau Llundain a Broadway yn Saesneg. Yn sicr, mae crefftwaith Zeller fel dramodydd yn werth ei brofi. Mae ei ddull penodol o gyflwyno cymeriadau a golygfeydd yn llwyddo i gyfleu sefyllfa Arwyn mewn modd sy'n anesmwytho'n gynnil. Byddai disgrifio’r union ddull yn lleihau’r effaith i'r rhai nad ydynt eto wedi gweld y ddrama, ond yn sicr mae Zeller yn llwyddo i aflonyddu cynulleidfa ac i gynnig cip ar effaith y cyflwr hwn ar y bobl sydd yn gylch tystion i'w bŵer dinistriol.

Cyfieithwyd ac addaswyd y sgript i'r Gymraeg yn gelfydd gan Geraint Løvgreen. Troswyd y lleoliad a'r gyfeiriadaeth yn naturiol ddigon o'r cyd-destun gwreiddiol i gyd-destun Cymru. Pe bawn i ddim yn ymwybodol mai cyfieithiad oedd y cynhyrchiad hwn dan gyfarwyddyd Arwel Gruffydd, fyddwn i fawr callach, mor naturiol oedd y ddeialog.

Fel y trosi, doedd y set ddim yn tynnu gormod o sylw ati’i hun. Roedd yn ddigon gwyn a chlinigol i fod yn gartref modern neu’n gartref gofal ac roedd yr ansicrwydd ynghylch union swyddogaeth y lleoliad eto yn chwarae rhan ganolog yn y ddrama. Drwy newid y dodrefn yn unig rhwng golygfeydd, a chadw cragen y stafell, llwyddwyd i gynnig cip ar ddryswch Arwyn – yr un stafell oedd hi ac eto, roedd y dodrefn yn wahanol a’r cymeriadau eraill yn honni eu bod nhw wedi symud i leoliad arall. Drwy’r ffenest, roedd coeden foel i’w gweld ac fe ddaeth honno’n symbol o Arwyn wrth iddo yntau ‘golli’i ddail’.

Gan Dyfan Roberts oedd y gwaith mwyaf yn y cynhyrchiad hwn. Roedd ei bortread o Arwyn (gŵr uchel ei barch oedd wedi arfer bod wrth y llyw) wrth iddo lithro’n ddyfnach i afael yr afiechyd, ac yn llwyr ymwybodol o hynny, yn un sensitif a chaboledig. Rhaid ei longyfarch am lwyddo i bortreadu cymhlethdod ei gymeriad, nad oedd bob tro yn hoffus ond er hynny'n ennyn cydymdeimlad. O’m rhan fy hun, cynhesais ato wrth i’r ddrama ddatblygu. Buan y daeth dyfnder ei bersonoliaeth i’r wyneb er bod y portread cychwynnol yn gwyro rhyw fymryn yn rhy agos at hen ŵr ystrydebol yn brygowthan.

Rhaid canmol Catrin Mara yn ogystal ar ei phortread o Ann, y ferch a oedd hefyd yn gofalu am Arwyn. Nid yn unig roedd ei hymateb uniongyrchol i'r cymeriadau eraill yn gredadwy a theimladwy ond roedd ei hymateb anuniongyrchol, a hithau yn y cefndir wrth i Arwyn siarad a symud ar y llwyfan, yn werth ei weld hefyd. Mae hi wastad yn syniad edrych ar actorion sy'n dawel mewn cynhyrchiad, a chollodd Catrin Mara’r un cyfle i bortreadu mwy ar Ann, rhywun wedi cyrraedd pen ei thennyn, yn llawn dryswch a’r poen meddwl sydd yn dod yn sgil y pwysau i fod yn ofalwraig ac yn ferch.

Ym mhortread eglur Mirain Fflur o’r ofalwraig swyddogol, Laura, cafwyd ysgafnder a brofodd yn hanfodol i weddill y ddrama. Roedd cael cymeriad mor hwyliog â Laura yn codi hwyliau rhywun. Ond roedd y diffyg amrywiaeth yn nhôn y llais yn fy nharo'n broblematig ar adegau. Waeth os oedd y llinell yn llon neu’n lleddf doedd yna fawr ddim amrywiad i'w ddirnad. Mewn drama wahanol, efallai na fyddai hyn wedi bod mor amlwg, ond gan mai drama ddistaw a chynnil ydi Y Tad at ei gilydd, roedd y diffyg amrywiaeth tôn hwn yn amlygu ei hun yn ormodol i mi.

Er bod ganddi rôl lai amlwg, llwyddodd Fflur Medi Owen i gyfleu cynhesrwydd ei chymeriad tuag at Arwyn. Unwaith eto, anodd ydi rhoi canmoliaeth deg heb ddatgelu gormod, ond llwyddodd i osod ei stamp ei hun ar ei dehongliad o gymeriad Dynes, heb wneud hynny mewn ffordd rhy echblyg. Beth am y dynion a oedd yn rhan o stori Arwyn? Roedd Dafydd Emyr a Rhodri Siôn ill dau yn cynnig portreadau hyderus a chyhyrog o ddynion rhwystredig a oedd yn fygythiol a chlên am yn ail. Tua diwedd y ddrama llwyddodd Rhodri Siôn i fy sobri wrth wneud dim mwy na cherdded drwy ddrws a gwylio ymateb Dyfan Roberts o bell.

Clasurol fyddai’r ansoddair gorau i ddisgrifio’r cyfarwyddo. Roedd yr actorion yn dod ar y llwyfan ac yn gwneud yr hyn oedd yn rhaid ei wneud cyn gadael yn ôl y gofyn. Cafwyd monolog yn wynebu’r gynulleidfa mewn golau sbot gyda gweddill y llwyfan wedi ei dywyllu. Wrth gwrs does dim o’i le ar hyn fel y cyfryw. Ond fel sain y piano ar ddechrau’r ddrama a rhwng golygfeydd, roedd y cynhyrchydd wedi penderfynu dibynnu ar dechnegau braidd rhy saff at fy chwaeth i.

Drama solat ydi cynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o ddrama Florian Zeller. Mae'n werth ei gweld, petai ond er mwyn profi sut y mae Zeller yn chwarae gyda disgwyliadau cynulleidfa. Ond mae yna fwy i’w werthfawrogi a'i fwynhau na hynny, wrth gwrs.

Rhan o gyfres o ddramâu yn trafod gofal a lles ydi hon sy'n rhan o arlwy'r Theatr Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd y gwasanaeth iechyd yn 70 eleni. Dyma weithred a allai, yn yr hinsawdd bresennol, gael ei gweld fel un wleidyddol. Newyddion da iawn ydi bod gan Theatr Cymru weledigaeth yn hyn o beth, yn enwedig wrth gofio bod theatr fel iechyd, yn wasanaeth cymdeithasol. Pwy a ŵyr os mai ‘fel hyn y byddan ni’, ond fe fydd celfyddyd yn parhau i drafod y cwestiynau mawr, gobeithio, ac fel Y Tad, yn peri i rywun feddwl a thrafod – a diolch byth am hynny.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Llŷr Titus, Theatr, Iechyd meddwl

 


Rhan o gyfres o ddramâu yn trafod gofal a lles ydi hon sy’n rhan o arlwy’r Theatr Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd y gwasanaeth iechyd yn 70 eleni. Dyma weithred a allai, yn yr hinsawdd bresennol, gael ei gweld fel un wleidyddol

Dyddiad cyhoeddi: 07·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…