Adolygu

Colli dail

Cynhyrchiad Theatr Genedlaethol o Y Tad gan Florian Zeller


Llŷr Titus

Amser darllen: 5 munud

07·03·2018

‘Gobeithio na fyddan ni fel ’ma ynde.’

Dyma eiriau aelod o’r gynulleidfa wrth adael Theatr Bryn Terfel yn Pontio, Bangor – geiriau oedd, yn anad dim, yn dadlennu maint y gnoc emosiynol a gafwyd gan gynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o ddrama'r Ffrancwr, Florian Zeller. Dyma eiriau sydd hefyd yn ein hatgoffa o'r ansicrwydd sydd yn rhan annatod o gyflwr dementia. Rydw i’n un o leiafrif – a fydd ymhen blynyddoedd, mae'n debyg, yn fwyafrif – sydd â phrofiad uniongyrchol o'r cyflwr hwn. Er bod y pwnc bellach rhyw fymryn yn dreuliedig, tydi hynny ddim yn golygu nad oes mwy i’w gynnig i gyfoethogi'r drafodaeth hon, a braf am newid ydi gweld drama yn Gymraeg, yn hytrach na cherdd arall ar y Talwrn, er enghraifft, yn trafod dementia.

Drama am ansicrwydd ydi Y Tad: ansicrwydd Arwyn y prif gymeriad wrth iddo lithro’n ddyfnach i afael dementia, ansicrwydd ei deulu ac ansicrwydd y gynulleidfa hefyd. Mae'r sgript yn un gref, fel y gellid disgwyl o gofio bod y ddrama wreiddiol wedi ennill Gwobr Molière 2014 am y ddrama orau yn Ffrainc, ac wedi cyrraedd llwyfannau Llundain a Broadway yn Saesneg. Yn sicr, mae crefftwaith Zeller fel dramodydd yn werth ei brofi. Mae ei ddull penodol o gyflwyno cymeriadau a golygfeydd yn llwyddo i gyfleu sefyllfa Arwyn mewn modd sy'n anesmwytho'n gynnil. Byddai disgrifio’r union ddull yn lleihau’r effaith i'r rhai nad ydynt eto wedi gweld y ddrama, ond yn sicr mae Zeller yn llwyddo i aflonyddu cynulleidfa ac i gynnig cip ar effaith y cyflwr hwn ar y bobl sydd yn gylch tystion i'w bŵer dinistriol.

Cyfieithwyd ac addaswyd y sgript i'r Gymraeg yn gelfydd gan Geraint Løvgreen. Troswyd y lleoliad a'r gyfeiriadaeth yn naturiol ddigon o'r cyd-destun gwreiddiol i gyd-destun Cymru. Pe bawn i ddim yn ymwybodol mai cyfieithiad oedd y cynhyrchiad hwn dan gyfarwyddyd Arwel Gruffydd, fyddwn i fawr callach, mor naturiol oedd y ddeialog.

Fel y trosi, doedd y set ddim yn tynnu gormod o sylw ati’i hun. Roedd yn ddigon gwyn a chlinigol i fod yn gartref modern neu’n gartref gofal ac roedd yr ansicrwydd ynghylch union swyddogaeth y lleoliad eto yn chwarae rhan ganolog yn y ddrama. Drwy newid y dodrefn yn unig rhwng golygfeydd, a chadw cragen y stafell, llwyddwyd i gynnig cip ar ddryswch Arwyn – yr un stafell oedd hi ac eto, roedd y dodrefn yn wahanol a’r cymeriadau eraill yn honni eu bod nhw wedi symud i leoliad arall. Drwy’r ffenest, roedd coeden foel i’w gweld ac fe ddaeth honno’n symbol o Arwyn wrth iddo yntau ‘golli’i ddail’.

Gan Dyfan Roberts oedd y gwaith mwyaf yn y cynhyrchiad hwn. Roedd ei bortread o Arwyn (gŵr uchel ei barch oedd wedi arfer bod wrth y llyw) wrth iddo lithro’n ddyfnach i afael yr afiechyd, ac yn llwyr ymwybodol o hynny, yn un sensitif a chaboledig. Rhaid ei longyfarch am lwyddo i bortreadu cymhlethdod ei gymeriad, nad oedd bob tro yn hoffus ond er hynny'n ennyn cydymdeimlad. O’m rhan fy hun, cynhesais ato wrth i’r ddrama ddatblygu. Buan y daeth dyfnder ei bersonoliaeth i’r wyneb er bod y portread cychwynnol yn gwyro rhyw fymryn yn rhy agos at hen ŵr ystrydebol yn brygowthan.

Rhaid canmol Catrin Mara yn ogystal ar ei phortread o Ann, y ferch a oedd hefyd yn gofalu am Arwyn. Nid yn unig roedd ei hymateb uniongyrchol i'r cymeriadau eraill yn gredadwy a theimladwy ond roedd ei hymateb anuniongyrchol, a hithau yn y cefndir wrth i Arwyn siarad a symud ar y llwyfan, yn werth ei weld hefyd. Mae hi wastad yn syniad edrych ar actorion sy'n dawel mewn cynhyrchiad, a chollodd Catrin Mara’r un cyfle i bortreadu mwy ar Ann, rhywun wedi cyrraedd pen ei thennyn, yn llawn dryswch a’r poen meddwl sydd yn dod yn sgil y pwysau i fod yn ofalwraig ac yn ferch.

Ym mhortread eglur Mirain Fflur o’r ofalwraig swyddogol, Laura, cafwyd ysgafnder a brofodd yn hanfodol i weddill y ddrama. Roedd cael cymeriad mor hwyliog â Laura yn codi hwyliau rhywun. Ond roedd y diffyg amrywiaeth yn nhôn y llais yn fy nharo'n broblematig ar adegau. Waeth os oedd y llinell yn llon neu’n lleddf doedd yna fawr ddim amrywiad i'w ddirnad. Mewn drama wahanol, efallai na fyddai hyn wedi bod mor amlwg, ond gan mai drama ddistaw a chynnil ydi Y Tad at ei gilydd, roedd y diffyg amrywiaeth tôn hwn yn amlygu ei hun yn ormodol i mi.

Er bod ganddi rôl lai amlwg, llwyddodd Fflur Medi Owen i gyfleu cynhesrwydd ei chymeriad tuag at Arwyn. Unwaith eto, anodd ydi rhoi canmoliaeth deg heb ddatgelu gormod, ond llwyddodd i osod ei stamp ei hun ar ei dehongliad o gymeriad Dynes, heb wneud hynny mewn ffordd rhy echblyg. Beth am y dynion a oedd yn rhan o stori Arwyn? Roedd Dafydd Emyr a Rhodri Siôn ill dau yn cynnig portreadau hyderus a chyhyrog o ddynion rhwystredig a oedd yn fygythiol a chlên am yn ail. Tua diwedd y ddrama llwyddodd Rhodri Siôn i fy sobri wrth wneud dim mwy na cherdded drwy ddrws a gwylio ymateb Dyfan Roberts o bell.

Clasurol fyddai’r ansoddair gorau i ddisgrifio’r cyfarwyddo. Roedd yr actorion yn dod ar y llwyfan ac yn gwneud yr hyn oedd yn rhaid ei wneud cyn gadael yn ôl y gofyn. Cafwyd monolog yn wynebu’r gynulleidfa mewn golau sbot gyda gweddill y llwyfan wedi ei dywyllu. Wrth gwrs does dim o’i le ar hyn fel y cyfryw. Ond fel sain y piano ar ddechrau’r ddrama a rhwng golygfeydd, roedd y cynhyrchydd wedi penderfynu dibynnu ar dechnegau braidd rhy saff at fy chwaeth i.

Drama solat ydi cynhyrchiad Theatr Genedlaethol Cymru o ddrama Florian Zeller. Mae'n werth ei gweld, petai ond er mwyn profi sut y mae Zeller yn chwarae gyda disgwyliadau cynulleidfa. Ond mae yna fwy i’w werthfawrogi a'i fwynhau na hynny, wrth gwrs.

Rhan o gyfres o ddramâu yn trafod gofal a lles ydi hon sy'n rhan o arlwy'r Theatr Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd y gwasanaeth iechyd yn 70 eleni. Dyma weithred a allai, yn yr hinsawdd bresennol, gael ei gweld fel un wleidyddol. Newyddion da iawn ydi bod gan Theatr Cymru weledigaeth yn hyn o beth, yn enwedig wrth gofio bod theatr fel iechyd, yn wasanaeth cymdeithasol. Pwy a ŵyr os mai ‘fel hyn y byddan ni’, ond fe fydd celfyddyd yn parhau i drafod y cwestiynau mawr, gobeithio, ac fel Y Tad, yn peri i rywun feddwl a thrafod – a diolch byth am hynny.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Llŷr Titus, Theatr, Iechyd meddwl

 


Rhan o gyfres o ddramâu yn trafod gofal a lles ydi hon sy’n rhan o arlwy’r Theatr Genedlaethol i ddathlu pen-blwydd y gwasanaeth iechyd yn 70 eleni. Dyma weithred a allai, yn yr hinsawdd bresennol, gael ei gweld fel un wleidyddol

Dyddiad cyhoeddi: 07·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

Adolygu


Miriam Elin Jones

Mewn sioe gerdd lachar, How to Win Against History, y dysgais i gyntaf am fodolaeth pumed Marcwis Môn. Gyda’r fersiwn honno o stori anhygoel y dyn hwn yn fyw yng fy nghof – dyn a wariodd bob ceiniog o’i gyfoeth teuluol ar ddeiamwntiau…

Adolygu


Morgan Owen

Gorddefnyddir yr ansoddair ‘cynnil’ wrth adolygu a gwerthu nofelau Cymraeg: perthyn y gair i eirfa (an)feirniadol dra ystrydebol erbyn hyn, nad yw’n golygu odid ddim (ail agos i ‘cynnil’ yw ‘cignoeth’). Yn yr achos hwn, fodd bynnag, hynod briodol yw’r gair ‘cynnil’ a chlod mawr i’r awdur yw y llwyr…

Adolygu


Katie Gramich

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

Adolygu


Dyfrig Jones

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…