Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes

Ffotogaleri y Gofeb, Heol Penrallt, Machynlleth, hyd 22 Medi 2018

Colofnau

New Build, Brynmenyn


Diane Bailey

Amser darllen: 3 munud

29·08·2018


Chwaraeir tric gweledol neu ddau gan y ffotograff New Build, Brynmenyn gan Anthony Stokes. Gellir maddau i ni am fethu â gweld, ar yr olwg gyntaf, yr hyn sydd yno mewn gwirionedd, yr hyn y mae Stokes wedi sylwi arno ac am ei ddangos.

Denir y llygad yn y 'readymade' hwn gan gymesuredd y llinellau, y petryalau llydan, fflat o liw llwyd, hufen, llwydfelyn a du; caf f'atgoffa o ddarluniadau pensaernïol dyfrlliw sydd yn perthyn i fyd cyn dyfodiad ffotograffiaeth.

Mae'r darlun hwn, ar y llaw arall, gan ffotograffydd sydd yn barod i oedi ac i beidio â throi ymaith i chwilio am olygfa mwy pictiwrésg; mae'n dewis peidio â chamarwain ac yn croesawu croesddywediadau i'w ffrâm weledol, yn hytrach na'u nacáu. Hynny er mwyn arsylwi ar y defnydd o ddeunyddiau, ar gyflwr diwydiant adeiladu sy'n ffugio, yn creu tai ersatz, ac ar ddatblygwyr yn methdalu. Wrth wneud, mae'n darparu darlun mwy triw sydd yn fwy tebyg o godi cwestiynau. Mae'r argraff ddechreuol a gawn o ffotograff dau ddimensiwn yn dyfnhau mewn modd dogfennol.

Ffugiad yw'r adeilad newydd hwn, gyda'i wyneb sham yn deillio, mae'n rhaid, o economeg sham. Mae'r raddfa'n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear. Mae'r drysau'n rhy gyfyng. Tai pâr? Does bosib. Wrth graffu gwelir y torion ar hap o hen bren haenog yn cau'r ffenestri ar y llawr daear a fframiau pren ar eu hanner wedi eu gosod i gastio'r ffenestri ar y llawr cyntaf. Dyma natur caboli y 'new build'. Unffurfiaeth glasurol anfoddog, heb osgeiddrwydd, heb ras.

Digon posib y byddai adeilad ar raddfa fwy sylweddol wedi gofyn am lens lletach, tra mae wyneb yr adeilad hwn yn ffitio yn ffenestr y camera ar bellter o ychydig lathenni'n unig. A gyda'r fframio penodol hwn rhwng cysgod y bondo bas uwch ben sy'n prin ymestyn allan (does dim yma o sylwedd), a daear lom gywasgedig y safle adeiladu islaw, mae'r ffotograffydd wedi pwysleisio'r argraff a gawn o ddarn o gardbord. Tydi'r façade ddim yn ffit i wneud mwy na disgyn yn glewt ar lawr – yn amlwg yn llai sylweddol na'r papur ffotograffig inkjet Hahnemuhle o ansawdd uchel a ddefnyddiwyd i argraffu'r ffotograff.

Gallaf godi fy ngolygon o'r atgynhyrchiad maint cerdyn post yr wyf yn dal yn fy llaw i'r print 50cm x 38cm sydd wedi ei arddangos yma fel rhan o'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes'. Ydi, mae'n brint godidog. Yn lân, yn groyw, gyda manylion cywrain, hyd at y coesyn o ddail gwyrdd sydd yn benderfynol o adennill tir a gollwyd. Yr unig beth byw oddi mewn i'r ffrâm.

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a lliwgar – cartrefi pobl a fradychwyd ond nad ydynt eto wedi ildio – mae New Build, Brynmenyn yn darlunio'r anghymesuredd a'r diffyg sydd wrth galon ein system economaidd. Gall mai perthyn i fusnes bychan a sefydlwyd ar sail addewid yr oedd yr adeiladwyr hyn, yn adladd deifiol cau'r diwydiant glo, heb gynllun i'r dyfodol ar gael. Ond, yn ei phrydferthwch twyllodrus, mae'r ddelwedd hon, gyda'i lliwiau claear, tawel a'r cymesuredd perffaith, hefyd yn ein hatgoffa bod disgwyl i'r bobl hyn fodoli mewn realiti mwy garw o dipyn.


Diane Bailey a sefydlodd Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth, ar y cyd â Geoff Young. Mae'r galeri yn cynnal arddangosfeydd ac yn gwerthu printiadau ffotograffig yn ogystal â llyfrau ym maes ffotograffiaeth. Ceir detholiad o gardiau post Magnum ar werth. 

Mae'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes' ar agor yn Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth hyd 22 Medi 2018. 

Am 11 y bore, dydd Sadwrn, 8 Medi 2018: cyfle i weld yr arddangosfa a phrintiadau pellach dros goffi a chacen cyn sesiwn gyda Geoff Young, cyd-guradur Ffotogaleri y Gofeb a Judith Alfrey (CADW) yn sgwrsio gydag Anthony Stokes. Tocynnau yn £4 i'w harchebu o flaen llaw trwy ffonio 01654 700 559 neu trwy wefan ffotogaleriygofeb.co.uk


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Ffugiad yw’r adeilad newydd hwn, gyda’i wyneb sham yn deillio, mae’n rhaid, o economeg sham. Mae’r raddfa’n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear

Dyddiad cyhoeddi: 29·08·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...