Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes

Ffotogaleri y Gofeb, Heol Penrallt, Machynlleth, hyd 22 Medi 2018

Colofnau

New Build, Brynmenyn


Diane Bailey

Amser darllen: 3 munud

29·08·2018


Chwaraeir tric gweledol neu ddau gan y ffotograff New Build, Brynmenyn gan Anthony Stokes. Gellir maddau i ni am fethu â gweld, ar yr olwg gyntaf, yr hyn sydd yno mewn gwirionedd, yr hyn y mae Stokes wedi sylwi arno ac am ei ddangos.

Denir y llygad yn y 'readymade' hwn gan gymesuredd y llinellau, y petryalau llydan, fflat o liw llwyd, hufen, llwydfelyn a du; caf f'atgoffa o ddarluniadau pensaernïol dyfrlliw sydd yn perthyn i fyd cyn dyfodiad ffotograffiaeth.

Mae'r darlun hwn, ar y llaw arall, gan ffotograffydd sydd yn barod i oedi ac i beidio â throi ymaith i chwilio am olygfa mwy pictiwrésg; mae'n dewis peidio â chamarwain ac yn croesawu croesddywediadau i'w ffrâm weledol, yn hytrach na'u nacáu. Hynny er mwyn arsylwi ar y defnydd o ddeunyddiau, ar gyflwr diwydiant adeiladu sy'n ffugio, yn creu tai ersatz, ac ar ddatblygwyr yn methdalu. Wrth wneud, mae'n darparu darlun mwy triw sydd yn fwy tebyg o godi cwestiynau. Mae'r argraff ddechreuol a gawn o ffotograff dau ddimensiwn yn dyfnhau mewn modd dogfennol.

Ffugiad yw'r adeilad newydd hwn, gyda'i wyneb sham yn deillio, mae'n rhaid, o economeg sham. Mae'r raddfa'n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear. Mae'r drysau'n rhy gyfyng. Tai pâr? Does bosib. Wrth graffu gwelir y torion ar hap o hen bren haenog yn cau'r ffenestri ar y llawr daear a fframiau pren ar eu hanner wedi eu gosod i gastio'r ffenestri ar y llawr cyntaf. Dyma natur caboli y 'new build'. Unffurfiaeth glasurol anfoddog, heb osgeiddrwydd, heb ras.

Digon posib y byddai adeilad ar raddfa fwy sylweddol wedi gofyn am lens lletach, tra mae wyneb yr adeilad hwn yn ffitio yn ffenestr y camera ar bellter o ychydig lathenni'n unig. A gyda'r fframio penodol hwn rhwng cysgod y bondo bas uwch ben sy'n prin ymestyn allan (does dim yma o sylwedd), a daear lom gywasgedig y safle adeiladu islaw, mae'r ffotograffydd wedi pwysleisio'r argraff a gawn o ddarn o gardbord. Tydi'r façade ddim yn ffit i wneud mwy na disgyn yn glewt ar lawr – yn amlwg yn llai sylweddol na'r papur ffotograffig inkjet Hahnemuhle o ansawdd uchel a ddefnyddiwyd i argraffu'r ffotograff.

Gallaf godi fy ngolygon o'r atgynhyrchiad maint cerdyn post yr wyf yn dal yn fy llaw i'r print 50cm x 38cm sydd wedi ei arddangos yma fel rhan o'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes'. Ydi, mae'n brint godidog. Yn lân, yn groyw, gyda manylion cywrain, hyd at y coesyn o ddail gwyrdd sydd yn benderfynol o adennill tir a gollwyd. Yr unig beth byw oddi mewn i'r ffrâm.

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a lliwgar – cartrefi pobl a fradychwyd ond nad ydynt eto wedi ildio – mae New Build, Brynmenyn yn darlunio'r anghymesuredd a'r diffyg sydd wrth galon ein system economaidd. Gall mai perthyn i fusnes bychan a sefydlwyd ar sail addewid yr oedd yr adeiladwyr hyn, yn adladd deifiol cau'r diwydiant glo, heb gynllun i'r dyfodol ar gael. Ond, yn ei phrydferthwch twyllodrus, mae'r ddelwedd hon, gyda'i lliwiau claear, tawel a'r cymesuredd perffaith, hefyd yn ein hatgoffa bod disgwyl i'r bobl hyn fodoli mewn realiti mwy garw o dipyn.


Diane Bailey a sefydlodd Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth, ar y cyd â Geoff Young. Mae'r galeri yn cynnal arddangosfeydd ac yn gwerthu printiadau ffotograffig yn ogystal â llyfrau ym maes ffotograffiaeth. Ceir detholiad o gardiau post Magnum ar werth. 

Mae'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes' ar agor yn Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth hyd 22 Medi 2018. 

Am 11 y bore, dydd Sadwrn, 8 Medi 2018: cyfle i weld yr arddangosfa a phrintiadau pellach dros goffi a chacen cyn sesiwn gyda Geoff Young, cyd-guradur Ffotogaleri y Gofeb a Judith Alfrey (CADW) yn sgwrsio gydag Anthony Stokes. Tocynnau yn £4 i'w harchebu o flaen llaw trwy ffonio 01654 700 559 neu trwy wefan ffotogaleriygofeb.co.uk


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Ffugiad yw’r adeilad newydd hwn, gyda’i wyneb sham yn deillio, mae’n rhaid, o economeg sham. Mae’r raddfa’n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear

Dyddiad cyhoeddi: 29·08·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Owain Schiavone, Toni Schiavone ac Y Cyrff

Roedd y bws ola i Lanrwst o Ganolfan Aberconwy, Llandudno nos Sadwrn 12 Awst 1989 dan ei sang. Wrth deithio i lawr y dyffryn trwy Glan Conwy ac ymlaen i Maenan roedd pawb mewn hwyliau da ar ddiwedd noson gofiadwy…

Cyfansoddi


Llŷr Gwyn Lewis

Fe lynai’r smwclaw’n styfnig at ffensys dur y gwaith ac arwydd ‘stop’ annhymig y reilwe’n grachen-graith pan o’wn heb styried clywed clais ym mhen y lein, mond cwmni’i lais ... 

Adolygu


Morgan Owen

Er mwyn creu hanes, sef naratif yn y bôn, mae’r hanesydd yn dethol o blith digwyddiadau di-ben-draw nad ydynt o anghenraid yn gysylltiedig â'i gilydd yn yr ystyr wrthrychol, ddilyniannol. Yn yr un modd, mae’r ffotograffydd, wrth dynnu a threfnu lluniau at gasgliad, yn dethol o blith…

Cyfansoddi


Qing Niao

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr, cyhoeddus. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan…

Dadansoddi


Rhys Llwyd

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…