Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes

Ffotogaleri y Gofeb, Heol Penrallt, Machynlleth, hyd 22 Medi 2018

Colofnau

New Build, Brynmenyn


Diane Bailey

Amser darllen: 3 munud

29·08·2018


Chwaraeir tric gweledol neu ddau gan y ffotograff New Build, Brynmenyn gan Anthony Stokes. Gellir maddau i ni am fethu â gweld, ar yr olwg gyntaf, yr hyn sydd yno mewn gwirionedd, yr hyn y mae Stokes wedi sylwi arno ac am ei ddangos.

Denir y llygad yn y 'readymade' hwn gan gymesuredd y llinellau, y petryalau llydan, fflat o liw llwyd, hufen, llwydfelyn a du; caf f'atgoffa o ddarluniadau pensaernïol dyfrlliw sydd yn perthyn i fyd cyn dyfodiad ffotograffiaeth.

Mae'r darlun hwn, ar y llaw arall, gan ffotograffydd sydd yn barod i oedi ac i beidio â throi ymaith i chwilio am olygfa mwy pictiwrésg; mae'n dewis peidio â chamarwain ac yn croesawu croesddywediadau i'w ffrâm weledol, yn hytrach na'u nacáu. Hynny er mwyn arsylwi ar y defnydd o ddeunyddiau, ar gyflwr diwydiant adeiladu sy'n ffugio, yn creu tai ersatz, ac ar ddatblygwyr yn methdalu. Wrth wneud, mae'n darparu darlun mwy triw sydd yn fwy tebyg o godi cwestiynau. Mae'r argraff ddechreuol a gawn o ffotograff dau ddimensiwn yn dyfnhau mewn modd dogfennol.

Ffugiad yw'r adeilad newydd hwn, gyda'i wyneb sham yn deillio, mae'n rhaid, o economeg sham. Mae'r raddfa'n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear. Mae'r drysau'n rhy gyfyng. Tai pâr? Does bosib. Wrth graffu gwelir y torion ar hap o hen bren haenog yn cau'r ffenestri ar y llawr daear a fframiau pren ar eu hanner wedi eu gosod i gastio'r ffenestri ar y llawr cyntaf. Dyma natur caboli y 'new build'. Unffurfiaeth glasurol anfoddog, heb osgeiddrwydd, heb ras.

Digon posib y byddai adeilad ar raddfa fwy sylweddol wedi gofyn am lens lletach, tra mae wyneb yr adeilad hwn yn ffitio yn ffenestr y camera ar bellter o ychydig lathenni'n unig. A gyda'r fframio penodol hwn rhwng cysgod y bondo bas uwch ben sy'n prin ymestyn allan (does dim yma o sylwedd), a daear lom gywasgedig y safle adeiladu islaw, mae'r ffotograffydd wedi pwysleisio'r argraff a gawn o ddarn o gardbord. Tydi'r façade ddim yn ffit i wneud mwy na disgyn yn glewt ar lawr – yn amlwg yn llai sylweddol na'r papur ffotograffig inkjet Hahnemuhle o ansawdd uchel a ddefnyddiwyd i argraffu'r ffotograff.

Gallaf godi fy ngolygon o'r atgynhyrchiad maint cerdyn post yr wyf yn dal yn fy llaw i'r print 50cm x 38cm sydd wedi ei arddangos yma fel rhan o'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes'. Ydi, mae'n brint godidog. Yn lân, yn groyw, gyda manylion cywrain, hyd at y coesyn o ddail gwyrdd sydd yn benderfynol o adennill tir a gollwyd. Yr unig beth byw oddi mewn i'r ffrâm.

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a lliwgar – cartrefi pobl a fradychwyd ond nad ydynt eto wedi ildio – mae New Build, Brynmenyn yn darlunio'r anghymesuredd a'r diffyg sydd wrth galon ein system economaidd. Gall mai perthyn i fusnes bychan a sefydlwyd ar sail addewid yr oedd yr adeiladwyr hyn, yn adladd deifiol cau'r diwydiant glo, heb gynllun i'r dyfodol ar gael. Ond, yn ei phrydferthwch twyllodrus, mae'r ddelwedd hon, gyda'i lliwiau claear, tawel a'r cymesuredd perffaith, hefyd yn ein hatgoffa bod disgwyl i'r bobl hyn fodoli mewn realiti mwy garw o dipyn.


Diane Bailey a sefydlodd Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth, ar y cyd â Geoff Young. Mae'r galeri yn cynnal arddangosfeydd ac yn gwerthu printiadau ffotograffig yn ogystal â llyfrau ym maes ffotograffiaeth. Ceir detholiad o gardiau post Magnum ar werth. 

Mae'r arddangosfa 'Mwy o The Valleys: ffotograffau gan Anthony Stokes' ar agor yn Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth hyd 22 Medi 2018. 

Am 11 y bore, dydd Sadwrn, 8 Medi 2018: cyfle i weld yr arddangosfa a phrintiadau pellach dros goffi a chacen cyn sesiwn gyda Geoff Young, cyd-guradur Ffotogaleri y Gofeb a Judith Alfrey (CADW) yn sgwrsio gydag Anthony Stokes. Tocynnau yn £4 i'w harchebu o flaen llaw trwy ffonio 01654 700 559 neu trwy wefan ffotogaleriygofeb.co.uk


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Ffugiad yw’r adeilad newydd hwn, gyda’i wyneb sham yn deillio, mae’n rhaid, o economeg sham. Mae’r raddfa’n anghywir. Collwyd cymesuredd rhwng ffenest a wal, rhwng llawr cyntaf a daear

Dyddiad cyhoeddi: 29·08·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…

Cyfansoddi


Casi Dylan

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Adolygu


Gruffydd Aled Williams

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Adolygu


Ceridwen Lloyd-Morgan

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…