James Bridle


New Dark Age: technology and the end of the future

Verso, 294tt, £16.99, 2018

Sgeptigiaeth gyfrifol
Adolygu

Sgeptigiaeth gyfrifol


Huw Waters

Amser darllen: 5 munud

02·08·2019

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain at well dealltwriaeth o’n lle yn y byd. Ond rhybuddia Bridle nad mwy o dechnoleg newydd, mwy o dechnoleg glyfar, sydd ei hangen arnom, ond dim llai na throsiadau newydd yn ogystal. 

Dadleua mai analluog yw cymdeithas i lwyr ddeall a mapio’r cysylltiadau cymhleth rhwng y systemau technolegol sy’n sail i’n ffordd o fyw. Mae Bridle o’r farn y dylid nid yn unig gydnabod hynny ond hefyd sylweddoli na ddylid cyfyngu ein cysyniad o ddealltwriaeth i weithrediadau ymarferol, i’r ffordd y mae pethau’n gweithio. Mewn geiriau eraill, dylid cydnabod yr hyn sy’n anweledig yn ogystal, yr hyn nad oes modd ei ddirnad yn llwyr. Defnyddia Bridle enghraifft y plymar: nid yw deall sut mae system ddŵr y tŷ’n gweithio yn ddigon i ddeall goblygiadau cael dŵr i lifo drwy dap; mae’r cyflenwad dŵr yn ddibynnol ar weithrediadau gwleidyddol ac economaidd, ac ar hinsawdd hefyd. 

Yn hytrach na chanolbwyntio ein holl sylw ar ddysgu ein plant i godio fel cam cadarnhaol all ein tywys o’r gwyll i’r golau, at fwy o ddeall ar y systemau sy’n sail i’n ffordd o fyw, dylid gweithredu ar sail sgeptigiaeth gyfrifol, sgeptigiaeth sy’n llwyr ymwybodol fod y rhwydwaith sydd bellach yn gyrru ein bywydau yn cuddio ein dealltwriaeth o realiti a’r un pryd yn atgynhyrchu annhegwch. Dywed fod angen ymwybyddiaeth newydd sydd yn ymestyn i gynnwys ‘how things came to be, and how they continue to function in the world in ways that are often invisible and interwoven. What is required is not understanding, but literacy’. Mae’n cynnig yr hyn a elwir ganddo, yn eironig, yn ‘cloudy thinking’ fel y ffordd fwyaf addas o fyw yn y presennol a chamu i’n dyfodol. Ochr yn ochr â’r egwyddor o ddealltwriaeth ymarferol, dylid rhoi lle i ffyrdd newydd o synio, i ddelweddau newydd fydd yn ein galluogi i edrych i lygad y tywyllwch. Hynny yw, dadleua y dylid cydnabod yr hyn na ellir ei adnabod. Dyfynnir geiriau Virginia Woolf yn ei dyddiadur ganddo: ‘the future is dark, which is the best thing the future can be’.

Fel artist sydd wedi archwilio’r berthynas rhwng cynrychiolaeth a thechnoleg yn ei waith, mae Bridle, fel y gellid disgwyl, yn sensitif i bwysigrwydd y gweledol ond hefyd yr anweledig. ‘That which we see shapes not just what we think, but how we think’ dywed, wrth drafod syniadau’r cymdeithasegydd a’r beirniad celf Fictoraidd John Ruskin (1819–1900) a pherthnasedd consýrn Ruskin â dimensiwn moesegol golau i’n bywyd heddiw: ‘“Light,” he insisted, is “as much the ordering of Intelligence as the ordering of Vision”.’ Yn rhwydweithiau niwral deallusrwydd artiffisial – y rhai hynny sy’n cael eu defnyddio i adnabod wynebau mewn torf – dysgir i adnabod patrymau, ond heb ddeall y cyd-destun. Trwy ‘ddangos’ data hanesyddol i system deallusrwydd artiffisial, gall ddysgu patrymau blaenorol, ond bydd y system yn dysgu’r anghyfiawnderau a gynrychiolwyd gan y data yn ogystal. 

Mae Bridle yn ein hatgoffa bod llawer o’r hyn a gyflwynir i ni mewn termau annelwig, ysgafn, er enghraifft yn nhermau’r ‘cwmwl’ rhithiol lle cartrefir ein cysylltiadau rhyngweithiol, i’r gwrthwyneb, yn pwyso tunelli. Cawn ein hatgoffa bod y rhwydweithiau ‘rhithiol’ hyn yn sugno mwy o egni ac adnoddau nag y gallwn ddirnad yn nhermau’r cwmwl tylwyth teg a hyrwyddir fel darlun esboniadol. Er enghraifft, rhagdybir y bydd gwasanaethau digidol Siapan angen mwy o egni erbyn 2030 nag sydd o fewn gallu’r wlad i’w gynhyrchu. Mae’n werth cofio mai rhannu delweddau camera, y mae eu defnydd ar gynnydd – ar y cyfryngau cymdeithasol, ar ffonau symudol, ffilmiau, ar ffurf pornograffi, gwefannau gamblo a siopa – sy’n llarpio llawer o’r egni hwn. Nid dim ond grym rhithiol, sy’n ysgafnach na phapur, mo’r rhyngrwyd, yn wahanol i ragdybiaeth llawer ohonom: mae’n dibynnu ar rwydwaith byd-eang o geblau go iawn sy’n croesi dan foroedd mawr, yn cysylltu cyfandiroedd; ar grafwyr awyr dienaid sydd, am y gorau, yn torri drwy’r ffurfafen gyfalafol, a chanolfannau data anferthol sydd angen cymaint o egni i’w cadw’n fyw â’n dinasoedd metropolitaidd. A thu cefn i’r isadeiledd hwn y mae grym o fath arall: buddsoddiadau cyfalafol sy’n aros am eu proffid – eu ‘pwys o gnawd’, chwedl Marsiandwr Fenis yn nrama Shakespeare. 

Yn araf deg, felly, mae’r systemau yr ydym yn eu creu yn dylanwadu ar ein canfyddiad o’r byd, a hyn yn ei dro yn bwydo sut yr awn ati i adeiladu systemau’r dyfodol. Cwestiwn Bridle yw: a ydym yn ymwybodol o’r dylanwad araf, cuddiedig hwn? Wrth i dechnoleg ddatblygu a chael ei mireinio, nid yn unig ein planed a’n cymdeithas sy’n cael eu trawsffurfio ond y berthynas rhwng y gweledol a’r anweledig yn ogystal – ac felly dim llai na ni ein hunain.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rhifyn 10, Technoleg

 


Dyfynnir geiriau Virginia Woolf yn ei dyddiadur ganddo: ‘the future is dark, which is the best thing the future can be’

Dyddiad cyhoeddi: 02·08·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Aled Llion Jones

11 Tachwedd yw Gŵyl Annibyniaeth Gwlad Pwyl, pryd y dethlir adennill sofraniaeth yn 1918, yn dilyn dros ganrif o ddiddymiad. Er 2010 trefnir gorymdaith yn y brifddinas, digwyddiad mwya’r flwyddyn i’r adain dde eithafol. Y llynedd gorymdeithiodd 250,000.

Cyfweld


Angharad Penrhyn Jones

Angharad Penrhyn Jones, Golygydd Cysylltiol O'r Pedwar Gwynt, sy'n holi Beti George am ei bywyd a'i phrofiadau fel darlledwraig ac ymgyrchydd.

Dadansoddi


Ned Thomas

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y…

Dadansoddi


Caryl Lewis a Gwen Davies

Yn fy nofel Y Gemydd, defnyddir gemau (ar ffurf modrwyon), i gario addewidion a gobeithion. Er fod y cymeriadau yn perchnogi’r gemau hyn dros dro, perthyn i’r byd a’r cenedlaethau i ddod y maen nhw mewn gwirionedd. Ceir proses debyg wrth greu stori: mae’r awdur yn…

Adolygu


Tomos Morgan

Heb os mae angen cryn sensitifrwydd wrth ymhél – neu ymyrryd – â digwyddiad lle mae teimladau mor gryf ac emosiynau mor amrwd. Mewn cyd-destun newyddiadurol, er enghraifft, mae’n hysbys pa mor real yw perygl dwysáu trallod teuluoedd sydd eisoes mewn galar drwy gyhoeddi erthygl neu…

Cyfansoddi


John Emyr

Casglodd Glyn ei fagiau gan sylwi, drwy ffenest ei lofft, fod llechi’r toeau yn sych. Hyd yma, ar y bore hwn o Fai ym Mangor Uchaf, roedd y tywydd o’i blaid. Er iddo glywed chwyrniadau ffrae atmosfferig y cymylau uwchlaw’r Carneddau neithiwr, roedd…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae’r profiad o ddarllen y gyfrol hon fel eistedd ar soffa yn gwrando ar ferch alluog, ddidwyll a byrlymus yn adrodd hanes ei bywyd, paned mewn un llaw, hancesi papur mewn llaw arall, a digon o chwerthin. Mae’n lyfr mor hawdd ei ddarllen ar un ystyr, mor agos at rywun, y…

Cyfansoddi


Osian Wyn Owen

Pobol coleg fu’n clegar ‘nad oes byd na phlaned sbâr wedi hon’ a bod ‘i wedd yr haf gynhesrwydd rhyfedd ...