Public Service Broadcasting


Every Valley

PIAS Recordings, 44:58, £5.99, 2017

Public Service Broadcasting
Adolygu

Public Service Broadcasting

Taith ‘Every Valley’


Ceri Williams

Amser darllen: 6 munud

06·02·2019

Nodweddir perfformiadau Public Service Broadcasting gan gyfuniad unigryw o gerddoriaeth roc electronig egnïol a ffilmiau archif gwreiddiol – 'think Pathé meets Pet Shop Boys,' meddai'r Guardian. Trefnwyd y daith ddiweddaraf, a ddaeth i Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe yn yr hydref, ar gefn llwyddiant yr albwm Every Valley.

Dyma un ymhlith nifer o ymatebion clodwiw i effeithiau diwylliannol a chymdeithasol tranc y diwydiant glo a ryddhawyd yn gymharol ddiweddar, gan gynnwys y ffilmiau PrideStill the Enemy Within a’r gyfres deledu Adam Price a Streic y Glowyr yn 2014. Yn eu hamrywiol ffyrdd, mae pob un o’r cynyrchiadau hyn yn ystyried y streic a gwrthsafiad yr NUM a’r cymunedau oedd yn gefn iddynt. 

Albwm cysyniadaol yw Every Valley sy’n adrodd hanes meysydd glo de Cymru yn ail hanner yr ugeinfed ganrif. Mae apêl y grŵp yn eang tu hwnt: ymhlith eu dilynwyr mae pobl hŷn sy’n ymddiddori mewn hen ffilmiau, ochr yn ochr â'r genhedlaeth iau sy’n mwynhau cerddoriaeth bop arbrofol.  

Cynigir llwyfan trawiadol gan Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe. Yn y brif theatr y cynhaliwyd y perfformiad – ystafell grand, hen ffasiwn a balch yr olwg. Cafodd yr adeilad ei atgyweirio’n ddiweddar ac mae'r theatr hon ar ei newydd wedd yn atgof o lewyrch materol y dref ar un adeg, a pharhad ei llewyrch diwylliannol.  

Cafwyd cynulleidfa ddiddorol ar y noson: roedd cyfran fechan o’r dorf yn ffans go iawn, yn gwisgo eu crysau t ac yn ymuno yn y canu. Ond ar y cyfan, pobl de Cymru oedd yno, o wrando ar yr ymddiddan cyn y cyngerdd yn y bar clyd. Hefyd yn bresennol oedd arweinydd cyfredol undeb y glowyr Wayne Thomas, a Margaret Donovan, aelod o grŵp cefnogaeth i fenywod adeg streic 1984-85. Bu'r ddau, ymysg nifer, yn cynorthwyo'r band i greu'r deunydd trwy ymchwilio neu gyfrannu i'r clipiau archif. 
 

J Willgoose Esq. Llun: Public Service Broadcasting.


Tipyn o gamp yw teithio i wlad ac i gymuned arall i greu darn o waith reit gymhleth ar bwnc mor emosiynol â hanes diwydiant glo de Cymru. Cydnabyddwyd y gwrthgyferbyniad diwylliannol hwn reit ar ddechrau’r cyngerdd wrth i’r prif leisydd, sydd yn arddel y ffugenw J Willgoose Esq, gyfarch y dorf yn hwyliog: 'It’s a pleasure to be back in south Wales. We’re from south London.'

Digon posib bod rhai yn teimlo mai methiant nawddoglyd yw albwm a thaith Every Valley ond mae’n amlwg nad oedd y gynulleidfa ym Mhontardawe yn rhannu'r farn honno. Roedd J Willgoose am bwysleisio iddo wneud gwaith ymchwil trwyadl cyn creu’r cyfanwaith. Bu ymgais glir i gynnwys pobl Cymru yn y gwaith – fel rhan o'r clipiau archif, a hefyd trwy gyfrwng cyfraniadau gan artistiaid cyfoes megis Lisa Jên a James Dean Bradfield (nad oeddent yn ymddangos yn y sioe fyw). Cyfansoddwyd y gân 'You + Me' ar y cyd â phrif leisydd y grŵp 9Bach. Deuawd ddwyieithog am wrthsefyll yn sgil colledigaeth yw hon: 'er bo'r cof yn gry / safwn fel un'. Yn ôl J Wilgoose mae'n ymdrech i gydnabod 'hanes ymddygiad affwysol y Saeson tuag at yr iaith Gymraeg'. Cafodd ei chwarae'n rheolaidd ar slot Radio Cymru C2 pan ryddhawyd yr albym gyntaf.

Mae Public Service Broadcasting yn sicr wedi aeddfedu fel perfformwyr. Pan welais i nhw ddiwethaf rhyw 5-6 mlynedd yn ôl, cefais y teimlad eu bod ychydig yn ansicr ynghylch yr ymateb a fyddai i’w gwaith; bryd hynny, llenwyd y gofod rhwng caneuon â jôcs sâl a sylwadau gor-ddiymhongar am eu cerddoriaeth. Ond y tro hwn, teimlo eu hangerdd a wnes i – tuag at eu cerddoriaeth a hanesion personol cymuned. Cryfhawyd y trio gwreiddiol ar y drymiau, yr allweddfwrdd a'r gitâr gan adran offerynnau pres fywiog a grymus. Os cafwyd gorddibyniaeth yn y gorffennol ar glipiau archif fideo i ddiddanu’r dorf, bellach mae perfformiadau'r grŵp yn llwyddo i gyfleu sioe fyw go iawn. 
 

                                        Golygfa o sioe Public Service Broadcasting, White Star Liner, Intrepid Museum, Efrog Newydd

Yn y gân ‘Mother of the Village’, defnyddwyd delweddau trawiadol o lewyrch y chwedegau yn y Cymoedd: delweddau o bnawn siopa prysur ym Mhontypridd, sef y brifddinas answyddogol, yn oleuadau llachar, yn brysurdeb gwaith a bywyd bob dydd. Ond ysgytwad i f'enaid oedd gwylio hyn, a finnau wedi arfer â thlodi strydoedd siopa'r Cymoedd. O’u gwylio, gallwn ddeall o’r newydd dristwch fy mam bob tro y byddem yn ymweld â bro ei magwraeth. Mae tristwch am dlodi ardal gymaint yn fwy dwys o fod â chof byw am y llewyrch a fu. I’r rhai sydd yn dal i fyw yno, o adnabod yr hyn a gollwyd, rhaid fod y dicter gymaint yn gryfach hefyd. 

A dyna mae'r sioe hon gan Public Service Broadcasting yn ei gyfleu: trwy gyfrwng cerddoriaeth fyw, sy'n teimlo'n berthnasol a chyfoes, mae'n tynnu'r gynulleidfa i uniaethu â theimladau’r trigolion ar y pryd, â chyffro (a gobaith) y rhai hynny a hyrwyddai’r diwydiant yn y saithdegau. Daw’r perfformiad ag agweddau eraill o’r diwydiant i’r wyneb hefyd, agweddau a anghofiwyd erbyn hyn – y modernrwydd, yr entrepreneuriaeth, y cyfoeth materol. Dyma gyfle i weld hanes o safbwynt y cyfnod; y modd y gwelai, neu y syniai pobl am eu bywydau a’u gwaith. Mae'r gân a’r fideo, ‘People Will Always Need Coal’ yn cyfuno delweddau o ffilm recriwtio'r Bwrdd Glo o’r saithdegau ynghyd â chlipiau sy’n portreadu'r diwylliant hamdden ar y pryd. Adlewyrchir cyfnod o optimistiaeth.

Golygfa o'r ffilm Pride (2014). CBS Films.

Mae’r eironi dramatig yn drwm ar y pwynt hwn: yn ôl adroddwr ffilm y Bwrdd Glo, gallwn fod yn ffyddiog y bydd pyllau’r de yn cynhyrchu glo am ganrifoedd i ddod. Mae'n cyfleu balchder corfforaethol yn safonau’r diwydiant a’u gallu i gynnal pobl mewn swyddi da. Mae’r lluniau o offer a thechnegau modern hefyd yn cyfleu sut y bu i’r diwydiant gwladoledig fuddsoddi'n sylweddol mewn offer a pheiriannau, gan arwain at gynnydd nodedig yng nghynhyrchiant glo o gymharu â’r sefyllfa flaenorol dan berchnogaeth cwmnïau preifat.  

Nid fod yma unrhyw ymgais i osgoi'r pynciau mawr, pynciau sydd eisoes wedi derbyn cryn sylw wrth i ni gofio chwarter canrif ac yna deng mlynedd ar hugain ers y streic. Mae ‘They Gave me a Lamp’ yn dathlu cyfraniad grwpiau o fenywod a gefnogodd y glowyr. Ceir cyfeiriadau at y ffilm Pride mewn clipiau o’r archif sy'n dangos pacedi o fwyd yn cyrraedd Neuadd Goffa Onllwyn, rhyw 12 milltir o Bontardawe. Roedd pobl dan deimlad wrth wylio’r darn hwn, gan gofio fod Margaret Donovan, sef un o arweinwyr y grŵp sy’n ymddangos yn y gân, hefyd yn y gynulleidfa.  

Ond uchafbwynt y noson yn ddi-os oedd ‘All Out’. Cyfleir dicter, trais a defnydd grym y wladwriaeth yn erbyn Undeb y Glowyr yn y gân hon. Taflynwyd delweddau o frwydrau ar y llinell biced a gwelwyd mwy nag un dwrn yn yr awyr yn y gynulleidfa. 'Dyma gân ddig,' meddai J Willgoose cyn tanio gitâr i sain pync roc trwm. Llwyddodd i roi mynegiant i deimladau’r cyfnod a holl hyllter a thrais y Streic Fawr.

Un o rinweddau mawr Every Valley yw’r modd y mae’n rhoi sylw i sawl agwedd ar gymuned lofaol y de dros dri degawd, gan ein hatgoffa eto o lewyrch a llwyddiant y diwydiant yn gymaint â’i dranc. Dyma gyfraniad celfyddydol sylweddol i'r weithred o gofio a chlodfori profiad cymunedau dosbarth gweithiol. Mae hefyd yn gam tuag at ddeall ein sefyllfa bresennol ar drothwy cyfnod newydd o argyfwng ynni. Ar y noson, yng Nghanolfan Celfyddydau ysblennydd Pontardawe, cefais gyfle i fyfyrio ar effeithiau pellgyrhaeddol Streic 1984-85, a'r modd y mae'n parhau i ddylanwadu ar benderfyniadau cyfoes o bwys, megis dyfodol yr Wylfa a morglawdd Abertawe. 

#Gwrandewch ar ddetholiad o'r albwm Every Valley.


Mae Ceri Williams yn swyddog polisi ym maes gwasanaethau cyhoeddus a'r economi ac yn byw yng Nghaerdydd.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Y Cymoedd, Cerddoriaeth

 


Tipyn o gamp yw teithio i wlad ac i gymuned arall i greu darn o waith reit gymhleth ar bwnc mor emosiynol â hanes diwydiant glo de Cymru

Dyddiad cyhoeddi: 06·02·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...