Public Service Broadcasting


Every Valley

PIAS Recordings, 44:58, £5.99, 2017

Public Service Broadcasting
Adolygu

Public Service Broadcasting

Taith ‘Every Valley’


Ceri Williams

Amser darllen: 6 munud

06·02·2019

Nodweddir perfformiadau Public Service Broadcasting gan gyfuniad unigryw o gerddoriaeth roc electronig egnïol a ffilmiau archif gwreiddiol – 'think Pathé meets Pet Shop Boys,' meddai'r Guardian. Trefnwyd y daith ddiweddaraf, a ddaeth i Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe yn yr hydref, ar gefn llwyddiant yr albwm Every Valley.

Dyma un ymhlith nifer o ymatebion clodwiw i effeithiau diwylliannol a chymdeithasol tranc y diwydiant glo a ryddhawyd yn gymharol ddiweddar, gan gynnwys y ffilmiau PrideStill the Enemy Within a’r gyfres deledu Adam Price a Streic y Glowyr yn 2014. Yn eu hamrywiol ffyrdd, mae pob un o’r cynyrchiadau hyn yn ystyried y streic a gwrthsafiad yr NUM a’r cymunedau oedd yn gefn iddynt. 

Albwm cysyniadaol yw Every Valley sy’n adrodd hanes meysydd glo de Cymru yn ail hanner yr ugeinfed ganrif. Mae apêl y grŵp yn eang tu hwnt: ymhlith eu dilynwyr mae pobl hŷn sy’n ymddiddori mewn hen ffilmiau, ochr yn ochr â'r genhedlaeth iau sy’n mwynhau cerddoriaeth bop arbrofol.  

Cynigir llwyfan trawiadol gan Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe. Yn y brif theatr y cynhaliwyd y perfformiad – ystafell grand, hen ffasiwn a balch yr olwg. Cafodd yr adeilad ei atgyweirio’n ddiweddar ac mae'r theatr hon ar ei newydd wedd yn atgof o lewyrch materol y dref ar un adeg, a pharhad ei llewyrch diwylliannol.  

Cafwyd cynulleidfa ddiddorol ar y noson: roedd cyfran fechan o’r dorf yn ffans go iawn, yn gwisgo eu crysau t ac yn ymuno yn y canu. Ond ar y cyfan, pobl de Cymru oedd yno, o wrando ar yr ymddiddan cyn y cyngerdd yn y bar clyd. Hefyd yn bresennol oedd arweinydd cyfredol undeb y glowyr Wayne Thomas, a Margaret Donovan, aelod o grŵp cefnogaeth i fenywod adeg streic 1984-85. Bu'r ddau, ymysg nifer, yn cynorthwyo'r band i greu'r deunydd trwy ymchwilio neu gyfrannu i'r clipiau archif. 
 

J Willgoose Esq. Llun: Public Service Broadcasting.


Tipyn o gamp yw teithio i wlad ac i gymuned arall i greu darn o waith reit gymhleth ar bwnc mor emosiynol â hanes diwydiant glo de Cymru. Cydnabyddwyd y gwrthgyferbyniad diwylliannol hwn reit ar ddechrau’r cyngerdd wrth i’r prif leisydd, sydd yn arddel y ffugenw J Willgoose Esq, gyfarch y dorf yn hwyliog: 'It’s a pleasure to be back in south Wales. We’re from south London.'

Digon posib bod rhai yn teimlo mai methiant nawddoglyd yw albwm a thaith Every Valley ond mae’n amlwg nad oedd y gynulleidfa ym Mhontardawe yn rhannu'r farn honno. Roedd J Willgoose am bwysleisio iddo wneud gwaith ymchwil trwyadl cyn creu’r cyfanwaith. Bu ymgais glir i gynnwys pobl Cymru yn y gwaith – fel rhan o'r clipiau archif, a hefyd trwy gyfrwng cyfraniadau gan artistiaid cyfoes megis Lisa Jên a James Dean Bradfield (nad oeddent yn ymddangos yn y sioe fyw). Cyfansoddwyd y gân 'You + Me' ar y cyd â phrif leisydd y grŵp 9Bach. Deuawd ddwyieithog am wrthsefyll yn sgil colledigaeth yw hon: 'er bo'r cof yn gry / safwn fel un'. Yn ôl J Wilgoose mae'n ymdrech i gydnabod 'hanes ymddygiad affwysol y Saeson tuag at yr iaith Gymraeg'. Cafodd ei chwarae'n rheolaidd ar slot Radio Cymru C2 pan ryddhawyd yr albym gyntaf.

Mae Public Service Broadcasting yn sicr wedi aeddfedu fel perfformwyr. Pan welais i nhw ddiwethaf rhyw 5-6 mlynedd yn ôl, cefais y teimlad eu bod ychydig yn ansicr ynghylch yr ymateb a fyddai i’w gwaith; bryd hynny, llenwyd y gofod rhwng caneuon â jôcs sâl a sylwadau gor-ddiymhongar am eu cerddoriaeth. Ond y tro hwn, teimlo eu hangerdd a wnes i – tuag at eu cerddoriaeth a hanesion personol cymuned. Cryfhawyd y trio gwreiddiol ar y drymiau, yr allweddfwrdd a'r gitâr gan adran offerynnau pres fywiog a grymus. Os cafwyd gorddibyniaeth yn y gorffennol ar glipiau archif fideo i ddiddanu’r dorf, bellach mae perfformiadau'r grŵp yn llwyddo i gyfleu sioe fyw go iawn. 
 

                                        Golygfa o sioe Public Service Broadcasting, White Star Liner, Intrepid Museum, Efrog Newydd

Yn y gân ‘Mother of the Village’, defnyddwyd delweddau trawiadol o lewyrch y chwedegau yn y Cymoedd: delweddau o bnawn siopa prysur ym Mhontypridd, sef y brifddinas answyddogol, yn oleuadau llachar, yn brysurdeb gwaith a bywyd bob dydd. Ond ysgytwad i f'enaid oedd gwylio hyn, a finnau wedi arfer â thlodi strydoedd siopa'r Cymoedd. O’u gwylio, gallwn ddeall o’r newydd dristwch fy mam bob tro y byddem yn ymweld â bro ei magwraeth. Mae tristwch am dlodi ardal gymaint yn fwy dwys o fod â chof byw am y llewyrch a fu. I’r rhai sydd yn dal i fyw yno, o adnabod yr hyn a gollwyd, rhaid fod y dicter gymaint yn gryfach hefyd. 

A dyna mae'r sioe hon gan Public Service Broadcasting yn ei gyfleu: trwy gyfrwng cerddoriaeth fyw, sy'n teimlo'n berthnasol a chyfoes, mae'n tynnu'r gynulleidfa i uniaethu â theimladau’r trigolion ar y pryd, â chyffro (a gobaith) y rhai hynny a hyrwyddai’r diwydiant yn y saithdegau. Daw’r perfformiad ag agweddau eraill o’r diwydiant i’r wyneb hefyd, agweddau a anghofiwyd erbyn hyn – y modernrwydd, yr entrepreneuriaeth, y cyfoeth materol. Dyma gyfle i weld hanes o safbwynt y cyfnod; y modd y gwelai, neu y syniai pobl am eu bywydau a’u gwaith. Mae'r gân a’r fideo, ‘People Will Always Need Coal’ yn cyfuno delweddau o ffilm recriwtio'r Bwrdd Glo o’r saithdegau ynghyd â chlipiau sy’n portreadu'r diwylliant hamdden ar y pryd. Adlewyrchir cyfnod o optimistiaeth.

Golygfa o'r ffilm Pride (2014). CBS Films.

Mae’r eironi dramatig yn drwm ar y pwynt hwn: yn ôl adroddwr ffilm y Bwrdd Glo, gallwn fod yn ffyddiog y bydd pyllau’r de yn cynhyrchu glo am ganrifoedd i ddod. Mae'n cyfleu balchder corfforaethol yn safonau’r diwydiant a’u gallu i gynnal pobl mewn swyddi da. Mae’r lluniau o offer a thechnegau modern hefyd yn cyfleu sut y bu i’r diwydiant gwladoledig fuddsoddi'n sylweddol mewn offer a pheiriannau, gan arwain at gynnydd nodedig yng nghynhyrchiant glo o gymharu â’r sefyllfa flaenorol dan berchnogaeth cwmnïau preifat.  

Nid fod yma unrhyw ymgais i osgoi'r pynciau mawr, pynciau sydd eisoes wedi derbyn cryn sylw wrth i ni gofio chwarter canrif ac yna deng mlynedd ar hugain ers y streic. Mae ‘They Gave me a Lamp’ yn dathlu cyfraniad grwpiau o fenywod a gefnogodd y glowyr. Ceir cyfeiriadau at y ffilm Pride mewn clipiau o’r archif sy'n dangos pacedi o fwyd yn cyrraedd Neuadd Goffa Onllwyn, rhyw 12 milltir o Bontardawe. Roedd pobl dan deimlad wrth wylio’r darn hwn, gan gofio fod Margaret Donovan, sef un o arweinwyr y grŵp sy’n ymddangos yn y gân, hefyd yn y gynulleidfa.  

Ond uchafbwynt y noson yn ddi-os oedd ‘All Out’. Cyfleir dicter, trais a defnydd grym y wladwriaeth yn erbyn Undeb y Glowyr yn y gân hon. Taflynwyd delweddau o frwydrau ar y llinell biced a gwelwyd mwy nag un dwrn yn yr awyr yn y gynulleidfa. 'Dyma gân ddig,' meddai J Willgoose cyn tanio gitâr i sain pync roc trwm. Llwyddodd i roi mynegiant i deimladau’r cyfnod a holl hyllter a thrais y Streic Fawr.

Un o rinweddau mawr Every Valley yw’r modd y mae’n rhoi sylw i sawl agwedd ar gymuned lofaol y de dros dri degawd, gan ein hatgoffa eto o lewyrch a llwyddiant y diwydiant yn gymaint â’i dranc. Dyma gyfraniad celfyddydol sylweddol i'r weithred o gofio a chlodfori profiad cymunedau dosbarth gweithiol. Mae hefyd yn gam tuag at ddeall ein sefyllfa bresennol ar drothwy cyfnod newydd o argyfwng ynni. Ar y noson, yng Nghanolfan Celfyddydau ysblennydd Pontardawe, cefais gyfle i fyfyrio ar effeithiau pellgyrhaeddol Streic 1984-85, a'r modd y mae'n parhau i ddylanwadu ar benderfyniadau cyfoes o bwys, megis dyfodol yr Wylfa a morglawdd Abertawe. 

#Gwrandewch ar ddetholiad o'r albwm Every Valley.


Mae Ceri Williams yn swyddog polisi ym maes gwasanaethau cyhoeddus a'r economi ac yn byw yng Nghaerdydd.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Y Cymoedd, Cerddoriaeth

 


Tipyn o gamp yw teithio i wlad ac i gymuned arall i greu darn o waith reit gymhleth ar bwnc mor emosiynol â hanes diwydiant glo de Cymru

Dyddiad cyhoeddi: 06·02·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Rhys Llwyd

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Boz Groden

Bu ein cartwnydd yn y Gwrthryfel yn erbyn Difodiant ac yn tynnu lluniau o'r hyn a welai'n digwydd o'i gwmpas yn ystod y pythefnos dwys hwn o brotestio yn Llundain.