Alun Jones


Taith yr Aderyn

Gomer, 406tt, £9.99, Ebrill 2018

Taith yr Aderyn
Adolygu

Taith yr Aderyn


Elin Meredith

Amser darllen: 3 munud

15·08·2018

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i lawer o nofelau Cymraeg a Chymreig, a gyfyngir gan gymdeithas, lle a hanes, ac mae’r elfen yma o ryddid ffantasïol yn chwa o awyr iach.

Gaut, llanc 15 oed yw canolbwynt y stori. Caiff ei gipio gan un o’r byddinoedd sy’n crwydro a rheoli’r tiroedd ac mae hynny'n ysgogi antur fawr i’w achub. Cyfeiria'r teitl at sawl taith arall hefyd gan gymeriadau gydag enwau gwych fel Bo, Eyolf, Baldur, Tarje, Eir ac Aarne, ac mae eu straeon a’u hanturiaethau’n plethu i'w gilydd.

Ond er bod yna ehangder i'r nofel mae’r byd a bortreadir ganddi’n gallu teimlo’n glawstroffobig a thywyll, wedi ei reoli gan fyddinoedd, ofn ac ofergoeliaeth. Mae brad yn fygythiad gwastadol ac mae llawer o’r bobl y daw'r prif gymeriadau ar eu traws yn ddiobaith a digroeso. Er hynny, mae yna ymwybyddiaeth waelodol fod y byd ar fin newid: mae'r hen gredoau a chrefydd y Chwedl, sy’n cadw pobl yn gaeth, yn cael eu herio a chariad yn bwysicach na chonfensiwn i gyplau ifanc fel Gaut ac Eir. Mae yna ysbryd cymwynasgar i'w ddarganfod a phobl sy’n parhau'n driw ac egwyddorol hefyd, er gwaethaf eu hamgylchiadau. Hanfod y nofel i mi yw’r frwydr dros frawdgarwch a daioni. Gaut yw’r cymeriad hawsaf ei adnabod a’i hoffi; yr ymgais i’w aduno gyda’i gariad, Eir a’u babi bach yw’r edefyn sy’n cyffwrdd fwyaf. Wrth i rannau helaeth o’r stori ddilyn y cymeriadau eraill ar eu hantur drwy’r tiroedd, rhai ohonynt eisoes wedi ymddangos yn Lliwiau’r Eira, teimlais y byddwn wedi hoffi cael mwy o gwmni Gaut ar y daith.

Does dim dwywaith nad ydy’r awdur wedi ymgolli yn ei greadigaeth ac mae’n llwyddo i gyfleu naws, arferion, iaith a hanes y byd hwn a’i phobl gydag argyhoeddiad – byd gyda’i fytholeg ei hun, ei eirfa a’i grefydd unigryw hefyd. Gofynnir am fuddsoddiad a chanolbwyntio ar ran y darllenydd i gadw trac ar bwy yw pwy ymhlith y cast mawr, rhag cymysgu enwau ac er mwyn dilyn y ddeialog sydd, o bryd i’w gilydd, yn gynnil iawn ei harwyddocâd. Er i mi ei chael yn anodd canolbwyntio ar y manylder ar adegau, mae rhywbeth atyniadol iawn am y byd hwn a’i bobl a'r awydd i wybod hynt y cymeriadau ar eu taith yn gyrru'r darllen yn ei flaen.

Dydi Taith yr Aderyn ddim yn cael ei disgrifio'n benodol fel dilyniant i Lliwiau’r Eira ond byddai darllen y nofel honno yn sicr yn hwyluso'r darllen. Cyfeirir at elfennau o’r stori flaenorol ac fe fyddai cael cefndir ‘tiriogaethau’ y nofel a gwybod mwy am amgylchiadau gwreiddiol stori Tarje, er enghraifft, yn gymorth, er nad yn angenrheidiol.

Nid nofel am Gymru mo hon ond gallai fod yn nofel am gyndeidiau'r Cymry, rywle yng ngogledd Ewrop filoedd o flynyddoedd yn ôl, efallai, neu hyd yn oed am fyd ôl-apocalyptaidd ymhell yn y dyfodol gyda thechnoleg wedi hen chwythu ei blwc. Tra mae’r rhai sydd â grym yn y nofel yn ceisio rheoli drwy greu unffurfiaeth – o ran teithi meddwl, cred a ffordd o fyw – a thrwy ofn hefyd, mae yna do ifanc a chnewyllyn o hynafiaid sy’n barod i wthio’r ffiniau a herio’r status quo. Dyna fel y bu erioed efallai, a sut y bydd pethau eto.

Oherwydd hyn, ni allwn i'n bersonol lai na gweld drych i’n cyfnod ni ynddi. Gyda chyflwr y byd fel y mae yn 2018 efallai wir mai chwilio am hynny roeddwn i wrth ddarllen – stori a fyddai’n gwneud synnwyr i mi o gyflwr cyfredol ein gwledydd a’n gwleidyddiaeth.


Mae Elin Meredith yn un o dîm BBC Cymru Fyw. 


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Nofelau

 


Gyda chyflwr y byd fel y mae yn 2018 efallai wir mai chwilio am stori yr oeddwn a fyddai’n gwneud synnwyr i mi o gyflwr cyfredol ein gwledydd a’n gwleidyddiaeth

Dyddiad cyhoeddi: 15·08·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...