Cyfansoddi

Muriau (ar ôl y daeargryn)

Cerdd ar ôl daeargryn de'r Eidal, 23 Tachwedd 1980


Lowri Gwilym

26·08·2016

Anheddau
yn clwydo ar fin creigleoedd,
hen draddodiad o fyw ar ben bryniau,
hen gymdeithas yn ddwfn yn rhychau
defodau'r tir ...

Nid mor hen
â'r ddaear ddofn a yrrodd don
ar fympwy i'r pentrefi hyn,
i ysgwyd y tyddynnod fel cychod
ar y cefnfor:

roedd y muriau i lawr yn druenus
ar sosbenni a gwelâu,
ar gyrff a chŵn a waedai'n llychlyd;

roedd y muriau i lawr ar y gymdeithas—
y tlodion â'u hychydig, y cyfoethogion â'u braint
ar agor i'r pedwar gwynt;

datgelwyd gwaelodion budr cyfiawnder
wrth grafu yn y malurion;
roedd wyneb eglwys yn deilchion ar lawr,
a'r offeiriad yn taeru yn ei ddagrau
mai miragl a'i hachubodd.

Roedd muriau i lawr yn Rhufain hefyd
a dyrnau'n curo ar ddrysau'r weinyddiaeth
am wybod lle roedd yr hofrenyddion, y trefnwyr,
a'r cynllun brys:
datgelwyd dynion cul a dall
yn cawdel-reoli bywydau'r bobl.

Ond draw yn y pentrefi chwâl,
o Sant' Angelo dei Lombardi i Pescopagano,
roedd tyrrau o bobl
yn rhoi carreg
ar garreg
yn y golau claer; yn cychwyn adfer,
a'r ddaear yn llonydd ennyd
yn ei hanes hir.

Lowri Gwilym


Bu farw oddeutu 3,000 o bobol tua diwedd 1980 mewn daeargryn yn ne'r Eidal. Bu cryn feirniadu ar ymateb aneffeithiol llywodraeth yr Eidal ar y pryd. Yn fwy diweddar, bu farw bron i 300 o ganlyniad i'r daeargryn yng nghanolbarth yr Eidal.

Enillodd y gerdd hon gan Lowri Gwilym (1954-2010) gystadleuaeth Cerdd yn y Wers Rydd Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn a'r Cyffiniau 1981. Yn hanu o Drefenter, Ceredigion, roedd Lowri'n darlithio ar y pryd yn Adran Saesneg Prifysgol Bologna.

Dychwelodd Lowri i Gymru yn fuan wedi Eisteddfod 1981, i weithio yn y cyfryngau. Gorffennodd ei gyrfa fel Comisiynydd/Golygydd Ffeithiol S4C. Fe'i gwobrwywyd eto yn Eisteddfod Genedlaethol Maldwyn 2003 am gasgliad o gerddi gwreiddiol.

Gyda diolch i Meic Birtwistle.

Gallwch gyfrannu i waith y Groes Goch Ryngwladol yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Barddoniaeth

 


Dyddiad cyhoeddi: 26·08·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


John Emyr

Casglodd Glyn ei fagiau gan sylwi, drwy ffenest ei lofft, fod llechi’r toeau yn sych. Hyd yma, ar y bore hwn o Fai ym Mangor Uchaf, roedd y tywydd o’i blaid. Er iddo glywed chwyrniadau ffrae atmosfferig y cymylau uwchlaw’r Carneddau neithiwr, roedd…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae’r profiad o ddarllen y gyfrol hon fel eistedd ar soffa yn gwrando ar ferch alluog, ddidwyll a byrlymus yn adrodd hanes ei bywyd, paned mewn un llaw, hancesi papur mewn llaw arall, a digon o chwerthin. Mae’n lyfr mor hawdd ei ddarllen ar un ystyr, mor agos at rywun, y…

Cyfansoddi


Osian Wyn Owen

Pobol coleg fu’n clegar ‘nad oes byd na phlaned sbâr wedi hon’ a bod ‘i wedd yr haf gynhesrwydd rhyfedd ... 

Cyfansoddi


Rhiannon Ifans

Piciodd Ingrid i'r ardd i dorri cabatsien. Roedd hi’n ddychryn o oer, ac asgwrn ei chlun yn boen byw rhwng y gwynt main a’r eira’n pluo’n ysgafn o gwmpas ei phen. Ers dyddiau roedd yr awyr dywyll fel petai’n dal ei hanadl, yn gyndyn o ryddhau mwy na sgeintiad…

Cyfansoddi


Carl Chapple

Yn 2013 y dechreuodd fy niddordeb mewn dawns. Cynigiodd John Livingston, dawnsiwr a hen ffrind i mi, eistedd ar gyfer llun. Roeddwn yn gweithio ar gyfres o bortreadau o berfformwyr llwyfan ar y pryd – comedïwyr ac actorion yn bennaf ... 

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Dros y misoedd diwethaf aeth llawer ati i baentio ‘Cofiwch Dryweryn’ ar waliau ac adeiladau ar hyd a lled Cymru. O blith y rhai a welais i – mewn mannau cyhoeddus ac ar blatfform trydar – mae’r arwyddion fel petaent yn golygu amrywiol bethau i wahanol bobl. Gwelais un ag…

Adolygu


Dylan Huw

Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst eleni, crëwyd yr hyn a alwyd yn AGORA, o hen ddrysau a gyfrannwyd gan bobl Sir Conwy. Gofod canolog, cyhoeddus ac agored yn ninas-wladwriaethau Hen Roeg oedd yr αγορά yn wreiddiol; mae’r gair hefyd yn golygu 'cynulliad' neu 'man cwrdd'. Paentiwyd y…

Adolygu


Esyllt Lewis

Pnawn glawog, pawb bach yn fflat, naws oer yn yr awyr. Dydd Sadwrn ola’ Steddfod. Trodd sudd yr wythnos yn byllau mwdlyd dan draed. Brysiais draw o’r maes i Oriel Ffin y Parc cyn i’r falen Eisteddfodol allu gafael ynof. Dyma ofod gogoneddus yn y goedwig, yn gynnes ynghanol…