Cyfansoddi

Beth yw draig?

Portiwgal v Cymru, Ewro 2016


Alfredo Noriega

Amser darllen: 5 munud

10·08·2016

Nid taith arferol yw hi. Dy'n ni braidd yn siarad, mae'r bychan yn syrthio i gysgu wrth i ni adael Brwsel ac mae yna ddeuddeg awr o yrru o'n blaenau. Yn Calais, mae'r bychan yn deffro ac, er ein bod ni wedi croesi'r Sianel sawl gwaith cyn hyn, mae'r twnnel dan y môr mewn trên yn antur bob tro.

Ry'n ni'n ‘collateral damage’ i ganlyniad y refferendwm. Fel llawer o Brydeinwyr sy'n byw ar gyfandir Ewrop, mae ein cynlluniau wedi gorfod cael eu hatal dros dro yn wyneb y dyfodol ansicr ôl-Brexit. Mae fy ngwraig yn un o'r gweision sifil Ewropeaidd hynny y bu cymaint o feirniadu arnynt; mae hi'n perthyn i ddosbarth hawdd ei gasáu, hawdd ei wneud yn fwch dihangol. Ond mae ganddi hi alibi: fi. Dinesydd gwlad o'r tu allan i'r Undeb Ewropeaidd y gwrthodwyd dinasyddiaeth Ffrengig iddo er iddo dreulio deng mlynedd ar hugain ym Mharis. Ac ail alibi: y plentyn a aned i ni chwe blynedd yn ôl, plentyn y mae cymaint o waed yr Andes ag o waed Cymreig yn llifo drwy ei wythiennau; métis arall yn y byd hwn, a bachgen bach sydd eisoes yn siarad tair iaith (Ffrangeg, Cymraeg a Sbaeneg) ac sydd, yn fwy na hynny, mor gyffyrddus gartrefol yng Nghymru ag ym Mrwsel, yn Quito ac ym Mharis.

O'r diwedd, ry'n ni’n dechrau lleisio ein cwynion am Brexit. Mae f'ymatebion innau i hurtrwydd y byd yn chwyrn. Mae fy ngwraig yn llwyddo i ffrwyno’i theimladau hi’n well. Petai Prydain wedi pleidleisio dros adael yr Undeb Ewropeaidd am resymau economaidd neu o ganlyniad i anghytundeb gwleidyddol syml, byddem wedi ystyried y bleidlais yn ddim mwy nag enghraifft arall o chwiwiau'r bywyd democrataidd; ond y gweddillion ffasgyddol gwaethaf o orffennol Ewrop aeth â hi.

Ar ddechrau ein gwyliau yng Nghymru, dim ond y Bencampwriaeth Ewropeaidd sydd gennym yn ddihangfa. Bob hyn a hyn mae iwfforia'r pêl-droed yn ein meddiannu ni’n llwyr.

Cefnogwyr Cymru'n dathlu

Erbyn i ni gyrraedd Llundain dw i wedi blino'n rhacs ac ry'n ni'n penderfynu treulio noson mewn gwesty, a rhannu'r daith yn ddwy. Ry'n ni'n cyrraedd jyst mewn pryd i weld trydedd gôl Ffrainc yn erbyn Gwlad yr Iâ. Dw i'n meddwl eto am fy mab hynaf, chwech ar hugain oed, sy'n gobeithio am un peth yn unig: na fydd Ffrainc (ei wlad) yn ennill y bencampwriaeth. Dywedodd hynny wrthyf wrth i ni adael yr ysbyty, lle y bu'n cael llawdriniaeth ar fys y bu bron iddo'i golli mewn protest yn ddiweddar yn erbyn y Ddeddf Lafur newydd. Roedd e'n tynnu lluniau pan ffrwydrodd grenâd sting-ball yn ei ymyl a saethu darn o fetel i'w fys. Mae heddlu’r wlad yn byw ar eu nerfau. Mae hi'n gyfnod anodd i Ffrainc.

O'm rhan i, mae’r Ewros yn fy ngwneud i'n hapus, er gwaetha' trafferthion fy mab, er gwaetha'r eithafwyr, er gwaetha Brexit. Os oes arna' i un peth i fy nhad, fy niddordeb angerddol, afresymol mewn pêl-droed yw hwnnw. Ac os yw tîm yn gwisgo crys cenedl a wastrodwyd gan y Saeson, mae'r elfen afresymol yn cael y gorau ar yr elfen angerddol. Dyw Portiwgal ddim yn chwarae'n dda iawn, mae'r Saeson allan yn barod, mae yna ormod o bwysau ar dîm Ffrainc: mae'r duwiau fel petaent yn gwenu ar Gymru.

Mae tad fy ngwraig yn ffermwr wedi ymddeol. Mae ganddo gyfrifoldebau gwleidyddol yng Ngheredigion, yn ne-orllewin Cymru. Mae'r fferm ar lan y môr ac mae'r pentref agosaf, Ferwig, yn ffinio un o'i gaeau. Ry'n ni'n sefydlu ‘fanzone’ yno, i wylio'r rownd gynderfynol, ddeuddydd wedi cyrraedd o Frwsel.

Pleidleisiodd y rhan hon o Gymru dros aros yn yr UE. Dy'n ni ddim mor dwp â hynny, medd fy ngwraig, i'w chysuro'i hun ar ôl i fwyafrif o Gymry fynegi barn o blaid Brexit. Yn ystod y gêm yn erbyn Gogledd Iwerddon, bu cefnogwyr y gwrthwynebwyr yn gweiddi ar y dreigiau cochion: ‘We are not stupid, we voted in.'

Yn Aberteifi, tref fechan tua phum cilometr o'r fferm, mae'r awyrgylch yn drydanol, fel y dywedai sylwebydd pêl-droed. Ers naw can mlynedd, bu'r dref yn bwrw'i chwrs yn heddychlon ar lannau afon Teifi, ac yn cynnal ei chynrychiolaeth fywiog – os bregus – o iaith a diwylliant Cymru. Hunaniaeth sy'n ei gwahaniaethu hi a'r Saeson. A oedd yr hunaniaeth honno nawr yn esgus i wrthod yr Arall, y ‘gorthrymwr o'r Dwyrain Canol’ sy’n ffoi rhag rhyfel a ddechreuwyd i raddau helaeth iawn gan y Prydeinwyr eu hunain? Pam ddylai'r hyn sy'n ein diffinio ni fod yn gyfiawnhad dros beth o ymddygiad mwyaf bas y ddynoliaeth? Yng Nghymru, pleidleisiodd yr ardaloedd cenedlaetholgar dros aros yn yr UE fel modd i wrthod y Brydain honno.

Ar fore'r gêm, ry'n ni'n mynd i'r traeth. Mae hen wraig yn dechrau sgwrs. Y bychan, ein beiciau, gwyliau. A chi? gofynna. Pwy fyddwch chi'n cefnogi? Cymru, meddaf. Ond os bydd yna rownd derfynol yn erbyn Ffrainc, fydd e ddim mor siŵr, medd fy ngwraig. Amhosib, medd yr hen wraig. Os cefnogi Prydain am ddiwrnod, ei chefnogi am byth. Dw i'n dweud wrthi nad y Deyrnas Gyfunol dw i'n ei chefnogi ond Cymru. Ar ôl ambell frawddeg ffug-gwrtais ry'n ni'n ymbellhau. Mae'n siŵr ei bod hi wedi pleidleisio i adael, medd fy ngwraig. A fydd hi ddim hyd yn oed o gwmpas i weld y goblygiadau.

Am hanner awr wedi saith ry'n ni'n mynd, yn ein coch, i ‘fanzone' Y Ferwig; mae hi yn yr hen ysgol gynradd lle bu fy ngwraig yn ddisgybl, ddeng mlynedd ar hugain a mwy yn ôl. Mae'r adeilad yn enghraifft berffaith o ysgol wledig ag un athro, dau o bosib, ar gyfer rhyw 30 o ddisgyblion o bob oed. Dros y blynyddoedd, penderfynodd Cyngor Sir Ceredigion gau ysgolion fel Ferwig ac agor canolfannau mwy o faint. Mae'r un peth yn wir am y gwasanaeth iechyd. Realiti economaidd sy'n mynd â hi, yn erbyn anghenion pobl, yn y fan hon fel yng ngweddill y byd. Y tlawd a'r henoed sy'n dioddef yn y lle cyntaf – y rheiny a bleidleisiodd o fwyafrif llethol yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd.

Mae yna gwrw, gwin, byrgyrs cig oen, pice ar y maen, baneri, chwech o sgriniau a hanner cant o bobl, trigolion ffermydd cyfagos Ferwig gan mwyaf. Shwd welwch chi bethau'n mynd? yw cwestiwn un o gyfeillion fy nhad-yng-nghyfraith. 2-0 i Gymru, meddaf. Wrth gwrs, yw ei ateb, ond heb Ramsey bydd hi'n anodd. Hanner cyntaf. Gobaith, hwyliau da. Ail hanner. Gôl gan Ronaldo, un arall gan Nani. Mae hi ar ben. Nôl adre' a’r bychan yn ei wely. Fi sy'n darllen ei stori amser gwely heno. Mae e'n dewis stori Chen Jiang Hong, Draig Tân, lle mae'r plentyn, Dong-Dong, yn gofyn i'w dad-cu: beth yw draig? Ar ôl yr Ewros, dw i'n gwybod yr ateb.


Ac yntau'n frodor o Ecuador, bu Alfredo Noriega yn byw yn Ewrop ers dros ddeng mlynedd ar hugain, rhwng Paris, Brwsel a Chymru. Cyhoeddwyd nofelau noir ganddo yn Ecwador ac yn Sbaen ac fe addaswyd rhai o’r rheiny ar gyfer y sgrin. Cyhoeddodd Mourir, la belle affaire yn Ffrainc yn 2013 yng nghasgliad ‘Ombres Noires’ gwasg Flammarion.

Cyfieithiad o'r Ffrangeg gan Owen Martell gyda chydweithrediad yr awdur a Nia Lewis.

Darllenwch yn ogystal: Ymuno a'r 'Mur Coch' yn Ffrainc gan Ifor ap Glyn


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyw Portiwgal ddim yn chwarae'n dda iawn, mae'r Saeson allan yn barod, mae yna ormod o bwysau ar dîm Ffrainc: mae'r duwiau fel petaent yn gwenu ar Gymru

Dyddiad cyhoeddi: 10·08·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…

Cyfansoddi


Casi Dylan

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Adolygu


Gruffydd Aled Williams

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Adolygu


Ceridwen Lloyd-Morgan

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…