Cyfansoddi

CCCP 1964

Rhan 1


David Elwyn Lewis

Amser darllen: 4 munud

23·08·2017

Ar fore gwlyb a thywyll ddiwedd mis Hydref ym 1964 eisteddai'r bachgen 10 oed mewn caffi di-nod nepell o Orsaf Fictoria, Llundain. Arhosai'n eiddgar gyda'i rieni am frecwast; wedi taith dros nos o Gymru roedd y bachgen yn flinedig ac anniddig. Nid dyma'r tro cyntaf iddo brofi taith hir, anghysurus, ond dyma gychwyn taith hiraf ei fywyd - hyd yma. Wedi'r cyfan, nid arferol oedd i lanc o 'Stiniog eistedd mewn caffi dilewyrch yn Llundain yn aros am y trên i borthladd Dover; cam cyntaf taith a fyddai'n terfynu ar y Sgwâr Coch yn Moscow ymhen yr wythnos. Ychydig o'i gyfoedion ysgol a wyddai am Chwyldro Hydref 1917 a llai byth am y 47fed dathliad ohono.

Yn rhyfeddol ddigon, ni ystyriai'r bachgen na'i rieni'r daith hon yn wahanol i'r teithiau blaenorol y buont arnynt. Ymwelodd tad y bachgen â thiriogaeth y 'gelyn' y flwyddyn flaenorol. Ni ddangosodd y KGB unrhyw ddiddordeb ynddo ar y pryd a thybiodd na fyddai ei wraig a'i unig blentyn yn tynnu'r un sylw ychwaith. Ond amheugar iawn oedd agwedd cyfeillion a theulu at y daith hon i'r CCCP; onid oedd y Rhyfel Oer ar ei anterth?

Cychwynnodd y trên yn brydlon. Maes o law roedd porthladd Dover a chlogwyni gwyn-fudr arfordir Lloegr yn diflannu ar y gorwel. Araf iawn oedd y fordaith arw i borthladd Oostende, lle bu'r bachgen eisoes ar deithiau tramor eraill. Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan. Er mawr siom iddo, ni chafwyd yr un sglodyn yng Ngorsaf Oostende a rhaid oedd bodloni ar Mars Bar. Siom pellach oedd canfod nad oedd y siocled, a gynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd, yn blasu'n debyg i'r un arferol o Slough.

Wedi teithio ar draws Gwlad Belg a thirwedd ddestlus Gorllewin yr Almaen daeth y trên at y ffin â'r DDR. Yno bu'n rhaid i'r teithwyr ddisgyn oddi ar y trên er mwyn caniatáu i'r gwarchodwyr tiriogaethol, gyda'u cŵn Alsasaidd ffyrnig, archwilio pob twll a chornel. Cymerodd y bachgen loches y tu cefn i'w rieni. Doedd dim cymhariaeth rhwng ci defaid Tyddyn Gwyn a'r ddau fwystfil Tiwtonaidd yma. Ac ymlaen â'r trên am ddinas ranedig Berlin.

Ymysg y fintai frith o deithwyr a oedd wedi talu £59 y pen i deithio i gadarnle'r byd comiwnyddol, roedd hen ŵr trugarog o Scarborough, perchennog gwesty bychan yno, a byddai'r losin a gafodd y bachgen ganddo yn gysur yn ystod y siwrne ddiflas. Wedi mynd heibio dinas Berlin, daeth yr amser i noswylio a cheisiodd y bachgen gysgu ar y couchette, ond buan y sylweddolodd mai pethau swnllyd iawn yw trenau. Yn fuan ar ôl canfod cwsg stopiodd y trên yn ddisymwth ar y ffin rhwng yr Almaen Ddwyreiniol a Gwlad Pwyl. Unwaith eto, rhaid oedd disgyn oddi ar y trên i ganiatáu archwiliad pellach; chanfuwyd dim.

Llwm oedd y brecwast - dim tost a corn flakes fel y gobeithiai'r bachgen ond bara tywyll sur ac wyau seimllyd; o leiaf roedd y te a ddeuai o'r samovar yn boeth a chryf. Araf a diflas oedd y daith ar draws gwastatir llaith Gwlad Pwyl. Cafwyd seibiant byr rhag y diflastod pan welodd y bachgen seindorf filwrol yn ffarwelio â mintai o filwyr mewn gorsaf wledig. Dychmygodd y bachgen fod y milwyr ar fin mynd i ryfel, neu, o leiaf, brwydr go sylweddol. Disgynnai'r glaw'n ddi-baid a dechreuodd ffenestri'r trên wlitho. Pendrwm oedd y bachgen a meddyliai 'mor ddiflas yw Gwlad Pwyl'. Wrth ddynesu at y brifddinas, Warszawa, dechreuodd y trên sefyll mewn sawl gorsaf gefn gwlad. Eisteddodd gwerinwr oedrannus gyda gŵydd fyw dan ei gesail gyferbyn â'r bachgen. Gwisgai'r hen werinwr ddillad hollol ddu, esgidiau du marchog a chapan du milwrol ei naws ond yn hollol ddiaddurn. Ynganodd yr un gair ac ni wenodd. Felly hefyd y bachgen; syllu'n unig a wnaeth ar yr hen ŵr a'i ŵydd cyn troi at y ffenest i sychu'r gwlith. Parhau i dywallt yn ddi-baid wnaeth y glaw fel y caeodd y nos am y tir.


Yn 1964, yn fachgen ysgol o'r Manod, teithiodd David Elwyn Lewis ar y trên o Flaenau Ffestiniog i Foscow ar gyfer dathliadau'r Chwyldro. Dyma ran gyntaf ei ddyddiadur taith. Yn haf 1966 teithiodd gyda'i rieni, y diweddar Gwilym ac Elizabeth Lewis, mewn fan Bedford i Kiev yn yr Wcráin Sofietaidd, ond stori arall ydi honno.

'Y rheilffordd sy'n mesur amser f'Ewrop i' meddai Tony Judt. Darllenwch yn y fan hon fyfyrdodau y mab am ei dad, a'i argyhoeddiad bod teithio ar drên yn fynegiant materol o gymdeithas yn symud fel un corff, nid dim ond trwy ofod ond trwy amser.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rwsia, Teithio, Chwyldro, David Elwyn Lewis

 


Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan

Dyddiad cyhoeddi: 23·08·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Boz Groden

Bu ein cartwnydd yn y Gwrthryfel yn erbyn Difodiant ac yn tynnu lluniau o'r hyn a welai'n digwydd o'i gwmpas yn ystod y pythefnos dwys hwn o brotestio yn Llundain.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…