Cyfansoddi

CCCP 1964

Rhan 1


David Elwyn Lewis

Amser darllen: 4 munud

23·08·2017

Ar fore gwlyb a thywyll ddiwedd mis Hydref ym 1964 eisteddai'r bachgen 10 oed mewn caffi di-nod nepell o Orsaf Fictoria, Llundain. Arhosai'n eiddgar gyda'i rieni am frecwast; wedi taith dros nos o Gymru roedd y bachgen yn flinedig ac anniddig. Nid dyma'r tro cyntaf iddo brofi taith hir, anghysurus, ond dyma gychwyn taith hiraf ei fywyd - hyd yma. Wedi'r cyfan, nid arferol oedd i lanc o 'Stiniog eistedd mewn caffi dilewyrch yn Llundain yn aros am y trên i borthladd Dover; cam cyntaf taith a fyddai'n terfynu ar y Sgwâr Coch yn Moscow ymhen yr wythnos. Ychydig o'i gyfoedion ysgol a wyddai am Chwyldro Hydref 1917 a llai byth am y 47fed dathliad ohono.

Yn rhyfeddol ddigon, ni ystyriai'r bachgen na'i rieni'r daith hon yn wahanol i'r teithiau blaenorol y buont arnynt. Ymwelodd tad y bachgen â thiriogaeth y 'gelyn' y flwyddyn flaenorol. Ni ddangosodd y KGB unrhyw ddiddordeb ynddo ar y pryd a thybiodd na fyddai ei wraig a'i unig blentyn yn tynnu'r un sylw ychwaith. Ond amheugar iawn oedd agwedd cyfeillion a theulu at y daith hon i'r CCCP; onid oedd y Rhyfel Oer ar ei anterth?

Cychwynnodd y trên yn brydlon. Maes o law roedd porthladd Dover a chlogwyni gwyn-fudr arfordir Lloegr yn diflannu ar y gorwel. Araf iawn oedd y fordaith arw i borthladd Oostende, lle bu'r bachgen eisoes ar deithiau tramor eraill. Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan. Er mawr siom iddo, ni chafwyd yr un sglodyn yng Ngorsaf Oostende a rhaid oedd bodloni ar Mars Bar. Siom pellach oedd canfod nad oedd y siocled, a gynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd, yn blasu'n debyg i'r un arferol o Slough.

Wedi teithio ar draws Gwlad Belg a thirwedd ddestlus Gorllewin yr Almaen daeth y trên at y ffin â'r DDR. Yno bu'n rhaid i'r teithwyr ddisgyn oddi ar y trên er mwyn caniatáu i'r gwarchodwyr tiriogaethol, gyda'u cŵn Alsasaidd ffyrnig, archwilio pob twll a chornel. Cymerodd y bachgen loches y tu cefn i'w rieni. Doedd dim cymhariaeth rhwng ci defaid Tyddyn Gwyn a'r ddau fwystfil Tiwtonaidd yma. Ac ymlaen â'r trên am ddinas ranedig Berlin.

Ymysg y fintai frith o deithwyr a oedd wedi talu £59 y pen i deithio i gadarnle'r byd comiwnyddol, roedd hen ŵr trugarog o Scarborough, perchennog gwesty bychan yno, a byddai'r losin a gafodd y bachgen ganddo yn gysur yn ystod y siwrne ddiflas. Wedi mynd heibio dinas Berlin, daeth yr amser i noswylio a cheisiodd y bachgen gysgu ar y couchette, ond buan y sylweddolodd mai pethau swnllyd iawn yw trenau. Yn fuan ar ôl canfod cwsg stopiodd y trên yn ddisymwth ar y ffin rhwng yr Almaen Ddwyreiniol a Gwlad Pwyl. Unwaith eto, rhaid oedd disgyn oddi ar y trên i ganiatáu archwiliad pellach; chanfuwyd dim.

Llwm oedd y brecwast - dim tost a corn flakes fel y gobeithiai'r bachgen ond bara tywyll sur ac wyau seimllyd; o leiaf roedd y te a ddeuai o'r samovar yn boeth a chryf. Araf a diflas oedd y daith ar draws gwastatir llaith Gwlad Pwyl. Cafwyd seibiant byr rhag y diflastod pan welodd y bachgen seindorf filwrol yn ffarwelio â mintai o filwyr mewn gorsaf wledig. Dychmygodd y bachgen fod y milwyr ar fin mynd i ryfel, neu, o leiaf, brwydr go sylweddol. Disgynnai'r glaw'n ddi-baid a dechreuodd ffenestri'r trên wlitho. Pendrwm oedd y bachgen a meddyliai 'mor ddiflas yw Gwlad Pwyl'. Wrth ddynesu at y brifddinas, Warszawa, dechreuodd y trên sefyll mewn sawl gorsaf gefn gwlad. Eisteddodd gwerinwr oedrannus gyda gŵydd fyw dan ei gesail gyferbyn â'r bachgen. Gwisgai'r hen werinwr ddillad hollol ddu, esgidiau du marchog a chapan du milwrol ei naws ond yn hollol ddiaddurn. Ynganodd yr un gair ac ni wenodd. Felly hefyd y bachgen; syllu'n unig a wnaeth ar yr hen ŵr a'i ŵydd cyn troi at y ffenest i sychu'r gwlith. Parhau i dywallt yn ddi-baid wnaeth y glaw fel y caeodd y nos am y tir.


Yn 1964, yn fachgen ysgol o'r Manod, teithiodd David Elwyn Lewis ar y trên o Flaenau Ffestiniog i Foscow ar gyfer dathliadau'r Chwyldro. Dyma ran gyntaf ei ddyddiadur taith. Yn haf 1966 teithiodd gyda'i rieni, y diweddar Gwilym ac Elizabeth Lewis, mewn fan Bedford i Kiev yn yr Wcráin Sofietaidd, ond stori arall ydi honno.

'Y rheilffordd sy'n mesur amser f'Ewrop i' meddai Tony Judt. Darllenwch yn y fan hon fyfyrdodau y mab am ei dad, a'i argyhoeddiad bod teithio ar drên yn fynegiant materol o gymdeithas yn symud fel un corff, nid dim ond trwy ofod ond trwy amser.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rwsia, Teithio, Chwyldro, David Elwyn Lewis

 


Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan

Dyddiad cyhoeddi: 23·08·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…