Cyfansoddi

CCCP 1964

Rhan 1


David Elwyn Lewis

Amser darllen: 4 munud

23·08·2017

Ar fore gwlyb a thywyll ddiwedd mis Hydref ym 1964 eisteddai'r bachgen 10 oed mewn caffi di-nod nepell o Orsaf Fictoria, Llundain. Arhosai'n eiddgar gyda'i rieni am frecwast; wedi taith dros nos o Gymru roedd y bachgen yn flinedig ac anniddig. Nid dyma'r tro cyntaf iddo brofi taith hir, anghysurus, ond dyma gychwyn taith hiraf ei fywyd - hyd yma. Wedi'r cyfan, nid arferol oedd i lanc o 'Stiniog eistedd mewn caffi dilewyrch yn Llundain yn aros am y trên i borthladd Dover; cam cyntaf taith a fyddai'n terfynu ar y Sgwâr Coch yn Moscow ymhen yr wythnos. Ychydig o'i gyfoedion ysgol a wyddai am Chwyldro Hydref 1917 a llai byth am y 47fed dathliad ohono.

Yn rhyfeddol ddigon, ni ystyriai'r bachgen na'i rieni'r daith hon yn wahanol i'r teithiau blaenorol y buont arnynt. Ymwelodd tad y bachgen â thiriogaeth y 'gelyn' y flwyddyn flaenorol. Ni ddangosodd y KGB unrhyw ddiddordeb ynddo ar y pryd a thybiodd na fyddai ei wraig a'i unig blentyn yn tynnu'r un sylw ychwaith. Ond amheugar iawn oedd agwedd cyfeillion a theulu at y daith hon i'r CCCP; onid oedd y Rhyfel Oer ar ei anterth?

Cychwynnodd y trên yn brydlon. Maes o law roedd porthladd Dover a chlogwyni gwyn-fudr arfordir Lloegr yn diflannu ar y gorwel. Araf iawn oedd y fordaith arw i borthladd Oostende, lle bu'r bachgen eisoes ar deithiau tramor eraill. Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan. Er mawr siom iddo, ni chafwyd yr un sglodyn yng Ngorsaf Oostende a rhaid oedd bodloni ar Mars Bar. Siom pellach oedd canfod nad oedd y siocled, a gynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd, yn blasu'n debyg i'r un arferol o Slough.

Wedi teithio ar draws Gwlad Belg a thirwedd ddestlus Gorllewin yr Almaen daeth y trên at y ffin â'r DDR. Yno bu'n rhaid i'r teithwyr ddisgyn oddi ar y trên er mwyn caniatáu i'r gwarchodwyr tiriogaethol, gyda'u cŵn Alsasaidd ffyrnig, archwilio pob twll a chornel. Cymerodd y bachgen loches y tu cefn i'w rieni. Doedd dim cymhariaeth rhwng ci defaid Tyddyn Gwyn a'r ddau fwystfil Tiwtonaidd yma. Ac ymlaen â'r trên am ddinas ranedig Berlin.

Ymysg y fintai frith o deithwyr a oedd wedi talu £59 y pen i deithio i gadarnle'r byd comiwnyddol, roedd hen ŵr trugarog o Scarborough, perchennog gwesty bychan yno, a byddai'r losin a gafodd y bachgen ganddo yn gysur yn ystod y siwrne ddiflas. Wedi mynd heibio dinas Berlin, daeth yr amser i noswylio a cheisiodd y bachgen gysgu ar y couchette, ond buan y sylweddolodd mai pethau swnllyd iawn yw trenau. Yn fuan ar ôl canfod cwsg stopiodd y trên yn ddisymwth ar y ffin rhwng yr Almaen Ddwyreiniol a Gwlad Pwyl. Unwaith eto, rhaid oedd disgyn oddi ar y trên i ganiatáu archwiliad pellach; chanfuwyd dim.

Llwm oedd y brecwast - dim tost a corn flakes fel y gobeithiai'r bachgen ond bara tywyll sur ac wyau seimllyd; o leiaf roedd y te a ddeuai o'r samovar yn boeth a chryf. Araf a diflas oedd y daith ar draws gwastatir llaith Gwlad Pwyl. Cafwyd seibiant byr rhag y diflastod pan welodd y bachgen seindorf filwrol yn ffarwelio â mintai o filwyr mewn gorsaf wledig. Dychmygodd y bachgen fod y milwyr ar fin mynd i ryfel, neu, o leiaf, brwydr go sylweddol. Disgynnai'r glaw'n ddi-baid a dechreuodd ffenestri'r trên wlitho. Pendrwm oedd y bachgen a meddyliai 'mor ddiflas yw Gwlad Pwyl'. Wrth ddynesu at y brifddinas, Warszawa, dechreuodd y trên sefyll mewn sawl gorsaf gefn gwlad. Eisteddodd gwerinwr oedrannus gyda gŵydd fyw dan ei gesail gyferbyn â'r bachgen. Gwisgai'r hen werinwr ddillad hollol ddu, esgidiau du marchog a chapan du milwrol ei naws ond yn hollol ddiaddurn. Ynganodd yr un gair ac ni wenodd. Felly hefyd y bachgen; syllu'n unig a wnaeth ar yr hen ŵr a'i ŵydd cyn troi at y ffenest i sychu'r gwlith. Parhau i dywallt yn ddi-baid wnaeth y glaw fel y caeodd y nos am y tir.


Yn 1964, yn fachgen ysgol o'r Manod, teithiodd David Elwyn Lewis ar y trên o Flaenau Ffestiniog i Foscow ar gyfer dathliadau'r Chwyldro. Dyma ran gyntaf ei ddyddiadur taith. Yn haf 1966 teithiodd gyda'i rieni, y diweddar Gwilym ac Elizabeth Lewis, mewn fan Bedford i Kiev yn yr Wcráin Sofietaidd, ond stori arall ydi honno.

'Y rheilffordd sy'n mesur amser f'Ewrop i' meddai Tony Judt. Darllenwch yn y fan hon fyfyrdodau y mab am ei dad, a'i argyhoeddiad bod teithio ar drên yn fynegiant materol o gymdeithas yn symud fel un corff, nid dim ond trwy ofod ond trwy amser.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rwsia, Teithio, Chwyldro

 


Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan

Dyddiad cyhoeddi: 23·08·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ruth Richards

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau…

Adolygu


O’r Pedwar Gwynt

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

Dadansoddi


Nerys Williams

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo…

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…