Cyfansoddi

CCCP 1964

Rhan 1


David Elwyn Lewis

Amser darllen: 4 munud

23·08·2017

Ar fore gwlyb a thywyll ddiwedd mis Hydref ym 1964 eisteddai'r bachgen 10 oed mewn caffi di-nod nepell o Orsaf Fictoria, Llundain. Arhosai'n eiddgar gyda'i rieni am frecwast; wedi taith dros nos o Gymru roedd y bachgen yn flinedig ac anniddig. Nid dyma'r tro cyntaf iddo brofi taith hir, anghysurus, ond dyma gychwyn taith hiraf ei fywyd - hyd yma. Wedi'r cyfan, nid arferol oedd i lanc o 'Stiniog eistedd mewn caffi dilewyrch yn Llundain yn aros am y trên i borthladd Dover; cam cyntaf taith a fyddai'n terfynu ar y Sgwâr Coch yn Moscow ymhen yr wythnos. Ychydig o'i gyfoedion ysgol a wyddai am Chwyldro Hydref 1917 a llai byth am y 47fed dathliad ohono.

Yn rhyfeddol ddigon, ni ystyriai'r bachgen na'i rieni'r daith hon yn wahanol i'r teithiau blaenorol y buont arnynt. Ymwelodd tad y bachgen â thiriogaeth y 'gelyn' y flwyddyn flaenorol. Ni ddangosodd y KGB unrhyw ddiddordeb ynddo ar y pryd a thybiodd na fyddai ei wraig a'i unig blentyn yn tynnu'r un sylw ychwaith. Ond amheugar iawn oedd agwedd cyfeillion a theulu at y daith hon i'r CCCP; onid oedd y Rhyfel Oer ar ei anterth?

Cychwynnodd y trên yn brydlon. Maes o law roedd porthladd Dover a chlogwyni gwyn-fudr arfordir Lloegr yn diflannu ar y gorwel. Araf iawn oedd y fordaith arw i borthladd Oostende, lle bu'r bachgen eisoes ar deithiau tramor eraill. Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan. Er mawr siom iddo, ni chafwyd yr un sglodyn yng Ngorsaf Oostende a rhaid oedd bodloni ar Mars Bar. Siom pellach oedd canfod nad oedd y siocled, a gynhyrchwyd yn yr Iseldiroedd, yn blasu'n debyg i'r un arferol o Slough.

Wedi teithio ar draws Gwlad Belg a thirwedd ddestlus Gorllewin yr Almaen daeth y trên at y ffin â'r DDR. Yno bu'n rhaid i'r teithwyr ddisgyn oddi ar y trên er mwyn caniatáu i'r gwarchodwyr tiriogaethol, gyda'u cŵn Alsasaidd ffyrnig, archwilio pob twll a chornel. Cymerodd y bachgen loches y tu cefn i'w rieni. Doedd dim cymhariaeth rhwng ci defaid Tyddyn Gwyn a'r ddau fwystfil Tiwtonaidd yma. Ac ymlaen â'r trên am ddinas ranedig Berlin.

Ymysg y fintai frith o deithwyr a oedd wedi talu £59 y pen i deithio i gadarnle'r byd comiwnyddol, roedd hen ŵr trugarog o Scarborough, perchennog gwesty bychan yno, a byddai'r losin a gafodd y bachgen ganddo yn gysur yn ystod y siwrne ddiflas. Wedi mynd heibio dinas Berlin, daeth yr amser i noswylio a cheisiodd y bachgen gysgu ar y couchette, ond buan y sylweddolodd mai pethau swnllyd iawn yw trenau. Yn fuan ar ôl canfod cwsg stopiodd y trên yn ddisymwth ar y ffin rhwng yr Almaen Ddwyreiniol a Gwlad Pwyl. Unwaith eto, rhaid oedd disgyn oddi ar y trên i ganiatáu archwiliad pellach; chanfuwyd dim.

Llwm oedd y brecwast - dim tost a corn flakes fel y gobeithiai'r bachgen ond bara tywyll sur ac wyau seimllyd; o leiaf roedd y te a ddeuai o'r samovar yn boeth a chryf. Araf a diflas oedd y daith ar draws gwastatir llaith Gwlad Pwyl. Cafwyd seibiant byr rhag y diflastod pan welodd y bachgen seindorf filwrol yn ffarwelio â mintai o filwyr mewn gorsaf wledig. Dychmygodd y bachgen fod y milwyr ar fin mynd i ryfel, neu, o leiaf, brwydr go sylweddol. Disgynnai'r glaw'n ddi-baid a dechreuodd ffenestri'r trên wlitho. Pendrwm oedd y bachgen a meddyliai 'mor ddiflas yw Gwlad Pwyl'. Wrth ddynesu at y brifddinas, Warszawa, dechreuodd y trên sefyll mewn sawl gorsaf gefn gwlad. Eisteddodd gwerinwr oedrannus gyda gŵydd fyw dan ei gesail gyferbyn â'r bachgen. Gwisgai'r hen werinwr ddillad hollol ddu, esgidiau du marchog a chapan du milwrol ei naws ond yn hollol ddiaddurn. Ynganodd yr un gair ac ni wenodd. Felly hefyd y bachgen; syllu'n unig a wnaeth ar yr hen ŵr a'i ŵydd cyn troi at y ffenest i sychu'r gwlith. Parhau i dywallt yn ddi-baid wnaeth y glaw fel y caeodd y nos am y tir.


Yn 1964, yn fachgen ysgol o'r Manod, teithiodd David Elwyn Lewis ar y trên o Flaenau Ffestiniog i Foscow ar gyfer dathliadau'r Chwyldro. Dyma ran gyntaf ei ddyddiadur taith. Yn haf 1966 teithiodd gyda'i rieni, y diweddar Gwilym ac Elizabeth Lewis, mewn fan Bedford i Kiev yn yr Wcráin Sofietaidd, ond stori arall ydi honno.

'Y rheilffordd sy'n mesur amser f'Ewrop i' meddai Tony Judt. Darllenwch yn y fan hon fyfyrdodau y mab am ei dad, a'i argyhoeddiad bod teithio ar drên yn fynegiant materol o gymdeithas yn symud fel un corff, nid dim ond trwy ofod ond trwy amser.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Rwsia, Teithio, Chwyldro, David Elwyn Lewis

 


Tybiai y gallai arogli'r frites mayonnaise ymhell cyn cyrraedd y lan

Dyddiad cyhoeddi: 23·08·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...