Cyfansoddi

CCCP 1964 (II)

Rhan II


David Elwyn Lewis

Amser darllen: 6 munud

18·10·2017

Ymlwybrodd y trên trwy faestrefi Warszawa, heibio'r adeiladau aml-lawr concrid a dienaid. Ychydig a wyddai'r bachgen ar y pryd bod y ddinas hon, gwta ugain mlynedd ynghynt, ac fel cynifer o rai eraill, wedi ei difa'n llwyr. Ar ôl iddynt gyrraedd y brif orsaf, disgynnodd yr hen werinwr a'i ŵydd o'r trên ac nis gwelwyd wedyn.

Yn ei flaen yr aeth y trên, am Brest-Litovsk a'r ffin gyda'r Undeb Sofietaidd (CCCP). Yno, rhaid oedd i'r holl deithwyr ddod o'r trên gan fod lled traciau rheilffyrdd Rwsia o faint gwahanol. Cerdded fu rhaid i'r bachgen a'i rieni dros y ffin ryngwladol ac i'r neuadd dollau enfawr; archwilwyd eu heiddo'n drylwyr; ni chymerwyd dim oddi arnynt a cherddodd y bachgen allan o'r neuadd a Beano a Dandy yn saff yn ei ddwylaw. Gartre y gadawyd y Boy's Own mwy adweithiol.

Dros nos, teithiodd y trên ar draws Belarws, ac erbyn iddi wawrio, daeth dinas Minsk i'r golwg. Oddi yno, croeswyd tirwedd aeafol a diffaith - heblaw am goedwigoedd bedw a ffynidwydden yma a thraw, a phentrefi o gabanau coed bob tu i strydoedd lleidiog.

Wrth ddal ati i syllu allan drwy'r ffenest ni sylweddolai'r bachgen mai yn y fan hon, ym 1941, y bu'r Einsatzgrüppen dieflig yn pladuro'r boblogaeth Iddewig mewn cynhaeaf gwaedlyd o anoddefgarwch. Fel Berlin, Warszawa a Minsk, dinas ddi-liw a dienaid oedd Smolensk, nad oedd modd ei hosgoi ar y daith ddiddiwedd i 'Fecca Sosialaeth'.

Ganol nos, daeth pen i'r siwrne a balch oedd y bachgen a'i rieni o fod wedi goroesi'r daith drofaus ar draws cyfandir Ewrop. Cyfarchwyd hwy a gweddill y fintai gan dywysydd Intourist (neu hwyrach mai un o swyddogion y KGB ydoedd?). Yn ddigon buan roeddent oll yn eistedd mewn fflud o gerbydau Volga ar eu ffordd i westy'r Metropole a noson dda o gwsg. Gwelwyd sawl meddwyn yn llymeitian fodca ar strydoedd llydan y brifddinas.

Gorymdaith y taflegrau, Moscow, 1964 (Creative Commons)

Yng nghyntedd gwesty'r Metropole dywedodd y Tad wrth y bachgen bod Churchill wedi ymweld â'r lle yn ystod y Rhyfel, ond heb ddiddordeb oedd y bachgen. Datganodd y tywysydd bod modd cael tamaid i'w fwyta, er mor hwyr yr awr. Brysiodd y bachgen a'i rieni i'r bwyty gosgeiddig lle cafwyd pryd o fresych coch, cig lledrog a bara tywyll, sur. Newynog oedd y bachgen pan aeth i gysgu dan garthen blu am y tro cyntaf erioed. Er mawr siom iddo nid oedd y pryd boreuol fawr gwell ac aeth allan o'r gwesty'r bore oer hwnnw a'i stumog yn wag.

Ymddangosai'r Sgwâr Coch yn enfawr wrth i'r bachgen gerdded heibio amgueddfa'r Chwyldro. Ym mhen pella'r sgwâr, safai Eglwys Gadeiriol Sant Basil a'i chryndoeau lliwgar; ar y dde taflai muriau'r Kremlin gysgod dros gofadail Lenin a dau filwr cefnsyth. Ar y chwith yr oedd canolfan siopau GUM lle gobeithiai'r teulu bach brynu cardiau post. Chafwyd yr un cerdyn post a phrin iawn oedd y dewis o nwyddau, ond, er mawr foddhad i'r bachgen, roedd digon, mwy na digon, o hufen iâ ar werth. Bodlon ei fyd oedd y bachgen pan gerddodd allan gyda hufen iâ yn ei law. Oddeutu -10 gradd Celsiws oedd y tymheredd; dim o'r ots, hufen iâ oedd hufen iâ.

Ar yr awr, a phob awr, newidiwyd y Gwarchodwyr o flaen cofadail Lenin - adeilad trawiadol o wenithfaen coch a du. Rhyfeddodd y bachgen at gywreinrwydd brasgamu'r milwyr. Mynnodd ddychwelyd sawl tro i dystio i'r seremoni drawiadol hon, er mawr ofid i'w rieni.

Llwyd oedd y dŵr yn afon 'Moskva' gydag ychydig iâ wedi ffurfio ar yr ymylon. Safai'r bachgen a'i rieni ar y lan gyferbyn â Llys Genhadaeth Prydain Fawr lle clywsant siffrwd truenus Jac yr Undeb yn yr awel ysgafn. Paham nad oedd y Ddraig Goch yn chwifio, gofynnodd y bachgen wrth ei rieni. Rhy gymhleth oedd yr eglurhad a gafodd ar fore gerwin Tachwedd a dychwelsant i wres gormesol y Metropole am ginio.

Yn ystod y dyddiau'n arwain at ddiwrnod y dathlu gwelodd y bachgen lu o ryfeddodau. Cafwyd nosweithiau yn y 'Moscow State Circus' a Theatr Bolshoi. Yno, ar gychwyn perfformiad rhaid oedd sefyll i ddangos parch i anthemau cenedlaethol Rwsia a Tsieina gan fod Zhou Enlai, Gweinidog Tramor Tsieina yn bresennol.

Ymwelwyd â Lenin yn ei arch wydr, rheilffordd danddaearol enwog Moscow, a Pharc y Gofod i weld y rocedi. Cafwyd mynediad i du mewn y Kremlin i syllu ar eglwysi hardd a hynafol yr Archangel Gabriel ac Archangel Mihangel. Ymwelwyd â thref gyfagos Zagorsk, canolfan Eglwys Uniongred Rwsia, lle tybiai'r bachgen iddo weld nifer fawr o offeiriaid tebyg iawn i Rasputin.

Disgynnai'r eira yn drwm yn ystod y dyddiau cyn y 7fed o'r mis, sef dyddiad y dathlu. Syfrdanwyd y bachgen gan brydferthwch a pherffeithrwydd y plu eira. Ymddangosasant fel grisial serennog o waith llaw dyn yn hytrach na disgyniad disymwth gwlybaniaeth drwy aer rhewllyd Rwsia.

Ddydd cyn y dathlu pallodd yr eira a gwelwyd cannoedd o garcharorion yn llafurio dan lygaid barcud eu gwarchodwyr arfog, yn symud pob tamaid o'r eira oddi ar y Sgwâr Coch a'r strydoedd cyfagos. Gwawrio'n oer a chymylog a wnaeth bore'r Orymdaith Fawr. Cerddodd y bachgen a'i rieni i gyfeiriad y Sgwâr Coch. Cawsant drwyddedau swyddogol i sicrhau mynediad i'r sgwâr - y rhifau 05646, 05647 a 05648 gyda'u henwau wedi eu sgwennu arnynt mewn inc ac mewn llythrennau Syrilig. Wedi arddangos y trwyddedau i sawl plismon, milwr a swyddog sifil, cawsant eu hebrwng i leoliad yn union gyferbyn â chofadail Lenin, lle safai'r Politbiwro. Prin dair wythnos ynghynt cafodd Nikita Khruschev ei ddisodli. Y Prif Weinidog Kosygin a gymerodd ei le ar y Sgwâr Coch y bore hwn.

Yn union am 11 y bore, dechreuodd y miloedd o filwyr, morwyr a hedfanwyr - lluoedd arfog y CCCP - frasgamu heibio mewn rhengoedd unionsyth. Syfrdanwyd y bachgen gan y fath olygfa ysblennydd a chyn diwedd yr orymdaith roedd wedi taflu ei het ffwr i'r awyr sawl tro. Wedi i'r milwyr traed adael y sgwâr daeth rhengoedd dirifedi o danciau, magnelau a thaflegrau symudol, oll yn gwibio heibio ar gyflymder uchel ac mewn rhengoedd unionsyth perffaith. Uchafbwynt yr orymdaith filwrol oedd ymddangosiad y taflegrau enfawr rhyng-gyfandirol. Wrth weld y rhain cafodd y bachgen ei gyffroi gymaint fel y bu iddo daflu ei het ffwr mor uchel nes y disgynnodd i'r ddaear gryn bellter oddi wrtho.

Ymhen ychydig, ar ôl diflaniad y taflegrau, daeth gorymdaith enfawr y dinasyddion i'r golwg - gweithwyr o'r ffatrïoedd, amaethwyr a gwybodusion, oll yn cyd-gerdded gyda baneri coch y CCCP a baneri o ddelwau Marx, Engels a Lenin i ddathlu'r Chwyldro a drawsnewidiodd eu gwlad 47 o flynyddoedd ynghynt.

Wedi tair awr yn sefyll mewn tywydd rhewllyd dychwelodd y bachgen a'i rieni i gynhesrwydd y gwesty.


Yn 1964, yn fachgen ysgol o'r Manod, teithiodd David Elwyn Lewis ar y trên o Flaenau Ffestiniog i Foscow ar gyfer dathliadau'r Chwyldro. Dyma ail ran ei ddyddiadur taith. Yn haf 1966 teithiodd gyda'i rieni, y diweddar Gwilym ac Elizabeth Lewis, mewn fan Bedford i Kiev yn yr Wcráin Sofietaidd, ond stori arall ydi honno. Gellir darllen rhan gyntaf y dyddiadur hwn yn y fan hon

'Y rheilffordd sy'n mesur amser f'Ewrop i' meddai Tony Judt. Darllenwch yn y fan hon fyfyrdodau y mab am ei dad, a'i argyhoeddiad bod teithio ar drên yn fynegiant materol o gymdeithas yn symud fel un corff, nid dim ond trwy ofod ond trwy amser.


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Chwyldro, Rwsia, Teithio

 


Ymddangosai'r plu eira fel grisial serennog o waith llaw dyn yn hytrach na disgyniad disymwth gwlybaniaeth drwy aer rhewllyd Rwsia

Dyddiad cyhoeddi: 18·10·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Iolo ap Dafydd

Mae ffiniau nifer fawr o wledydd Canolbarth Asia a’r Dwyrain Canol wedi symud dros y canrifoedd. Ac mae llawer o bobl y rhanbarth yn parhau i gondemnio imperialwyr Ffrengig a Phrydeinig am ffiniau a gaiff eu hystyried yn rhai ffug. Syria,…

Cyfweld


Dyl Mei a Marged Tudur

Mae Rhywbeth i’w Ddweud yn gyfrol o ysgrifau am ddeg o ganeuon gwleidyddol a ysgrifennwyd rhwng 1979 a 2016. Ymysg y deg mae ‘Gwesty Cymru’ Geraint Jarman a ‘Gwlad ar fy Nghefn’ gan Datblygu. Dewisodd Dyl Mei ysgrifennu ei gyfraniad yntau i'r gyfrol am 'Talu Bils' gan Rodney Evans. Un o'r golygyddion, Marged…

Dadansoddi


Ned Thomas

Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim anarferol ar y gweill. Ymunodd nifer o arweinwyr y dosbarth canol â'r gwrthryfel, yn eu plith y clerigwr Pau Claris, a gofir hefyd am iddo sicrhau…

Adolygu


Mared Llywelyn

Hawdd dychmygu bod llawer un ar bigau’r drain wrth weld taith Mwgsi yn dynesu a rhywun yn ymwybodol y byddai llygaid pawb ar y cynhyrchiad. Roedd yn addo bod yn brofiad anodd ac emosiynol ar y gorau, oherwydd nid stori wneud yw hon ond stori wir.…

Dadansoddi


Dylan Huw

Yn ei waith dylanwadol Cruising Utopia, mae’r theorïwr José Esteban Muñoz yn galw am ddealltwriaeth o fodolaeth hoyw â gyriad iwtopig yn ganolbwynt iddi. Mae e’n defnyddio 'criwsio' am ryw fel trosiad ar gyfer ei weledigaeth ef o’r modd y gallwn ddod i ddeall y potensial i gymunedau LGBT+ sy’n deillio o…

Cyfansoddi


David Elwyn Lewis

Ymlwybrodd y trên trwy faestrefi Warszawa, heibio'r adeiladau aml-lawr concrid a dienaid. Ychydig a wyddai'r bachgen ar y pryd bod y ddinas hon, gwta ugain mlynedd ynghynt, ac fel cynifer o rai eraill, wedi ei difa'n llwyr. Ar ôl iddynt gyrraedd y brif orsaf,…

Adolygu


Iwan England

Fe’m magwyd i lai na dau gan metr o ddrws ffrynt cartre’r awdur, Huw Lewis. Roedd ei blentyndod e’n cwmpasu’r chwedegau a saithdegau’r ganrif ddiweddaf, cyfnod allweddol yn hanes pentref Aberfan. Dyma’r adeg pan lwyddodd y gymuned i ailadeiladu, gan glirio olion trychineb 1966 a sefydlu…

Cyfansoddi


Ffion Dafis

Er i mi ddatgan, wrth drafod y Mileniwm mewn dosbarth Bywydeg yn 1983, y byddwn – a minnau’n mynd i fod mor hen â 28 oed erbyn y flwyddyn dyngedfennol honno – yn briod â dau o blant erbyn hynny, tydw i erioed wedi gwirioneddol…