Cyfansoddi

Fukushima

( Mawrth 2016 )


Gerwyn Wiliams

24·07·2016


Am groesi llinell yr hanner cant, fy ngwobr gysur
ar wyliau yn Fiena – catalog arddangosfa Fukushima.
Ond nid delweddau’r apocalyps: anadliadau’r wlad,
ei rhythmau beunyddiol, goddefol dros ddegawd
a ddaliwyd ar lens ffotograffydd bum mlynedd ynghynt
a chyn lansio’r enw diarffordd yn frand rhyngwladol.
Y capsiynau mor elfennol â phenillion haicw
– ‘Enfys ym Mehefin’, ‘Gwynt yr hydref’, ‘Dyfodiad y gaeaf’ –
a thudalennau’r darluniau wedi eu gwisgo mor finimalaidd
o gelfydd, mor lân yn nillad gorau’r fframiau gwyn.

Ar ben blwydd y swnami’n bump, gohebydd a’i gamera’n ailymweld
â phentref mor llonydd â set ffilm a ratlo’r peiriant wrth ei draed
fel sioncyn y gwair ar steroids yn mesur yr ymbelydredd.
Yng ngweithdy’r crochenydd, cwpanau a phlatiau anorffen
a’r ffwrnais, dan rym y ddaeargryn, ynghanol y llawr.
A’r cartref a gyfanheddwyd gan ddeunaw cenhedlaeth,
y presennol a ddolennai’n ôl dri chan mlynedd,
mewn cwta hanner degawd a halogwyd gan y baeddod,
a draflyncwyd yn ôl gan natur wyllt pan welodd honno ei chyfle.

Pan oeddwn laslanc darllenais ddameg yr Albanwr
am ddychweliad y ceffylau triw ar ôl y rhyfel naw niwrnod:
er eu ffeirio am gerbydau cynnydd, drwyddyn nhw
yr ailgodwyd tai gwareiddiad. Tybed nad oedd
ein beirdd ni’n nes ati? Gadawyd i’r moch
ruthro’r winllan, ni chadwyd mo’r bwystfil rhag y mur.


Mae Gerwyn Williams yn Athro a Phennaeth Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Bangor. Ei gyfrol ddiweddaraf o gerddi yw Rhwng Gwibdaith a Coldplay (Gwasg y Bwthyn, 2011).


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Barddoniaeth, Rhifyn 1

 


Dyddiad cyhoeddi: 24·07·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…

Cyfansoddi


Casi Dylan

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Adolygu


Gruffydd Aled Williams

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Adolygu


Ceridwen Lloyd-Morgan

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…