Amrywiol awduron


Enaid Eryri

Carreg Gwalch, 136tt, £14.50, Tachwedd 2019

Cyfansoddi

Genod Brynrefail

Detholiad o’r gyfrol ‘Enaid Eryri’


Angharad Price

20·11·2019

Llun gan Richard Outram, gyda diolch i wasg Carreg Gwalch

 

Mae ’na rai pethau sy’n aros – y mynyddoedd mawr:
yr Wyddfa, Moel Eilio ac Elidir Fawr, a’r bryniau llai
a welem drwy ffenestri’r dosbarth maths, ac na thrafferthem
ddysgu’u henwau, am mai un o waliau’r ysgol oedd Eryri i ni.

A’r onglydd a’r pren mesur ar y ddesg, crwydrai’n golygon
draw o hafaliadau union y bwrdd du
allan at lethrau mwy anufudd y copaon glas, mor glòs a blêr
â chriw o genod ysgol â’u breichiau ymhleth.

Ysgwydd yn ysgwydd ac yn gnawd i gyd,
nhw oedd y genod mawr y ciledrychem arnynt
fel petai o bell, a slei-astudio’u colur powld,
y gwrid a’r glas, a maint pob ponc a hafn a chrib.

ac dymor i dymor, bron heb sylwi, daethom yn un
â’u horiog fynd-a-dod, y cambyhafio cudd, a’i ôl
yn nhrywydd mwg trên-bach a lovebites grug.
Llancesi’r siacedi denim oedd ein gorwel ni.

Dibwys a diangen oedd y gwersi hanes, daear, llên
am goncrwyr a chwarelwyr, a thectoneg hen
eu symudiadau dirgel nhw. Gwyddem eisoes am y tân a’r rhew.
Nhw oedden ni. Ni oedden nhw.

Mor hawdd oedd mynd a’u gadael. Ymaith â ni 
ar wasgar ac ar grwydr allan i’r byd 
tu hwnt i waliau’r ysgol. Roedd hi’n bryd.
Eu tynged nhw oedd aros – dyna i gyd.

Mae hanner oes ers hynny. Ac eto, dyma ni, yn griw 
o genod ysgol â’n breichiau ymhleth, yn glòs a blêr, 
yn ganol oed, yn dal i gofio gwersi drud
ieuo’r llechweddau yr un pryd;

Yn griw o genod ysgol a fu’n syllu drwy
ffenestri’r dosbarth maths, ar griw o genod mwy
ddangosodd inni, yn eu graddau i gyd, arwyddocâd yr aros.
Y mynyddoedd mawr: yr Wyddfa, Moel Eilio ac Elidir Fawr.

 

✒︎


Daw 'Genod Brynrefail' o gyfrol newydd sbon Enaid Eryri fydd yn cael ei lansio am 6.30 yr hwyr ar nos Iau, 21 Tachwedd 2019 yn Stiwdio 1, Galeri, Caernarfon. Cyhoeddir y gyfrol gan wasg Carreg Gwalch. Bydd y ffotograffydd Richard Outram yno ynghyd â rhai o gyfranwyr y gyfrol: Myrddin ap Dafydd, Ifor ap Glyn, Bethan Gwanas, Haf Llewelyn, Sian Northey, Angharad Price, Dewi Prysor, Manon Steffan Ros, Angharad Tomos, Ieuan Wyn.

Crewyd Enaid Eryri gan y ffotograffydd a'r awduron ar y cyd. Rhoddwyd rhwydd hynt i'r awduron ddewis rhan o Eryri sy'n agos at eu calonnau ac ymateb iddo mewn unrhhyw gyfrwng. 

Cydweithiodd Richard Outram ac Angharad Price y llynedd i greu cyfrol debyg o ffotograffau ac ysgrifau o’r enw Trysorau Cudd Caernarfon. Mae ar hyn o bryd yn dechrau cydweithio â’r Prifardd Ceri Wyn Jones ar brosiect fydd yn canolbwyntio ar ardal Aberteifi.

✒︎

Mae Enaid Eryri yn llyfr clawr caled, lliw llawn, a gellir ei phrynu yn uniongyrchol o'r wasg neu trwy Gwales. Dyma'r llefydd y mae'r awduron yn myfyrio arnynt yn y gyfrol:

Myrddin ap Dafydd: Coed Carreg y Gwalch, Llanrwst a Thre’r Ceiri / Ifor ap Glyn: Copa’r Wyddfa a Phont Gower, Llanrwst / Bethan Gwanas: Mart Dolgellau a Pharc Carafanau Dolgamedd, Brithdir / Haf Llewelyn: Eglwys Llanuwchllyn a’r Bermo / Sian Northey: Atomfa Trawsfynydd a Blaenau Ffestiniog / Angharad Price: Ardal Brynrefail ac Ardal y Llechi / Dewi Prysor: Castell Prysor a Bryn Cader Faner / Manon Steffan Ros: Rhiwlas a Thywyn / Angharad Tomos: Penygroes a Chwarel Moel Tryfan / Ieuan Wyn: Llanllechid a Sling


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Mae ’na rai pethau sy’n aros – y mynyddoedd mawr: yr Wyddfa, Moel Eilio ac Elidir Fawr

Dyddiad cyhoeddi: 20·11·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...