Rhiannon Ifans


Ingrid

Y Lolfa, 176tt, £8.99, Awst 2019

Ingrid
Cyfansoddi

Ingrid

Detholiad o nofel fuddugol y Fedal Ryddiaith 2019


Rhiannon Ifans

Amser darllen: 3 munud

25·09·2019

Piciodd Ingrid i'r ardd i dorri cabatsien. Roedd hi’n ddychryn o oer, ac asgwrn ei chlun yn boen byw rhwng y gwynt main a’r eira’n pluo’n ysgafn o gwmpas ei phen. Ers dyddiau roedd yr awyr dywyll fel petai’n dal ei hanadl, yn gyndyn o ryddhau mwy na sgeintiad o eira mân. Llithrodd Ingrid y llafn yn isel drwy’r gwddw. Dyna dy ddiwedd di, gabatsien fach. Rhoddodd y pen ym mhoced lydan ei barclod. Gydag ymdrech gref y gwrthododd Ingrid y syniad o orwedd yn gynnes o dan y pridd, a’i chychwyn hi ar rafft o ddail cabaits i grombil y byd.

‘Ti’n cofio bod Klaus yn dod draw heddiw,’ meddai Gerhard dros ei wy wedi’i ferwi, ‘i helpu i docio’r gwrych sydd wedi sigo i’r ffordd, cyn inni gael dirwy.’ Pliciodd blisgyn ail wy heb sylwi arni’n syllu’n syn arno.

‘Klaus?’
‘Klaus. Mae’n byw ym mhen y stryd.’
‘Chlywais i rioed amdano fo.’

Gobeithiai Ingrid mai Klaus fyddai’n dal y gwellaif, neu fyddai wybod pa siâp fyddai ar y berth. Dau ddyn yn tin-droi hefo’r gwaith yn lle ei wneud o. Siarad mawr am drin gwrychoedd, tywydd bygythiol, a chwerthin am ben y tŵls llegach. Dyna’i hyd a’i led. Un peth oedd yn siŵr, fyddai hi ddim yn loetran yn y tŷ i wylio’r ddau yn gwneud dim. Newidiodd Ingrid ei hesgidiau diraen am fŵts cryf. Cipiodd ei chôt a’i botymu wrth groesi’r rhiniog. Allai hi ddim cael at yr awyr iach yn ddigon sydyn. Ie, heddiw amdani.

Wrth ddod allan i’r stryd gwelodd fod pobol y camerâu drud yn dal i alw ar eu hald. Ewrop mewn wythnos, Stuttgart mewn awr. Amser i weld dau beth, tŵr yr orsaf a Sgwâr y Palas – tri, a bod amser i redeg draw at y Tŷ Opera – cyn brysio nôl i’r bws a’r ffordd lydan i Heidelberg. Dim ond ambell belican yn yr anialwch oedd ar ôl i anadlu enaid y ddinas: y bryn porffor, y fforestydd yn esgyrn eira, S-Class, Porsche, grisiau cerrig, cadach molchi, cadach llawr, cadach llestri, llyfr cynilion, Hegel, Tomic, Schiller, Klinsmann, coffi cryf fel trwyth parddu, cwrw a sosej, bwrdeiswyr cefnsyth, marchnadoedd Filderkraut, tusŵau blodau, ailgylchu, ailgylchu, ailgylchu, Swabiaid Twrcaidd, Swabiaid Eidalaidd, Swabiaid brodorol, anthroposoffwyr, gwallt wedi’i blethu, torth wedi’i phlethu, Maultaschen, fanila, cnau castan o bwcedi tân, gwinllannau, hen swyddi, swyddi newydd mewn hen ddinas, dinas sydd â phopeth o bwys ynddi, neb yn aros i edrych, a phawb yn cwyno’i fyd.

Roedd Ingrid ar daith drwy’r ddinas ryfeddol hon – neu’r rhan orau ohoni. O’i chartref yn Heslach i lawr yn y dyffryn, byddai’n sawru pob eiliad nes deuai i ben ei siwrnai ymhen hir a hwyr.

Gyrrodd yr awel fain ias drwy ei gwaed, fel boreau oer ei phlentyndod gyda’i rhieni, brodyr, chwiorydd, neiniau, teidiau, ffrindiau a chymdogion. Cymaint o bobol. Cymaint o blant. Hi’n ddim mwy na mymryn yn ei dillad ysgol am y tro cyntaf. Mymryn eofn, a choler ei chrys yn rhwbio’i gên, yn gwbwl anystyriol o anferthedd yr eiliad.

‘Dyna’r olwg olaf welwn ni ar Ingrid ni,’ meddai ei mam o’r drws. ‘Croesi trothwy’r ysgol fydd ei diwedd hi.’ Ac mi roedd hi’n iawn. Câi Ingrid bleser anghyffredin yn yr ysgol, a Chatholigiaeth gyffredin gartref.

Yn y gwyliau, ei chyfrifoldeb hi oedd sgwrio’r bàth a’r tŷ bach cyn cinio, ac yn y pnawn chwynnu’r patsh radish, torri cabaits, torri saij, chwynnu a thorri, chwynnu a thorri, nes bod yr haul yn codi cawod goch o smotiau Vim dolurus ar ei dwylo. Yn yr ysgol câi stori antur am Villeroy yn Wallerfangen yn cyfarfod â Boch yn Mettlach ac yn sefydlu cwmni. Pan fyddai hi’n priodi byddai’n mynnu cael un o doiledau V&B i’w sgwrio, ac yn mynnu cyflogi garddwr fel na fyddai hi byth eto’n gorfod teimlo’r haul yn llosgi cemegion rhad i’w dwylo.

Roedd hi wastad yn gwybod y byddai’n priodi. Un o’i hoff ddifyrion pan oedd yn ei harddegau oedd ymarfer ei henw priod i weld p’un oedd yn canu orau – Ingrid Schneider, Ingrid von Adelshausen, Ingrid Luther? Teiliwr, uchelwr, neu ddiwinydd? Waeth p’un, ond roedd yn bwysig fod ei henw’n canu. Taenodd siôl dros ei phen a gwenu arni’i hun yn y drych. Byddai, byddai’n siŵr o briodi.


Mae Rhiannon Ifans yn arbenigo ym meysydd astudiaethau gwerin a llenyddiaeth ganoloesol. Yn gynharach eleni cyhoeddodd Red Hearts and Roses? Welsh Valentine Songs and Poems gyda Gwasg Prifysgol Cymru (2019). Enillodd Ingrid iddi wobr Medal Ryddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol 2019.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Nofelau, Eisteddfod

 


Dim ond ambell belican yn yr anialwch oedd ar ôl i anadlu enaid y ddinas: y bryn porffor, y fforestydd yn esgyrn eira, S-Class, Porsche, grisiau cerrig, cadach molchi, cadach llawr, cadach llestri, llyfr cynilion, Hegel, Tomic, Schiller, Klinsmann, coffi cryf fel trwyth parddu

Dyddiad cyhoeddi: 25·09·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...