Cyfansoddi

Radio


Qing Niao

Amser darllen: 3 munud

26·06·2019

Prif sgwâr Xining, prifddinas talaith Qinghai, ger llwyfandir Tibet, Awst 2014. Llun: Qing Niao.

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr, cyhoeddus. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan naw. Fe’u gwelir yn dawnsio o gwmpas uchelseinydd. Ceir amrywiol ffyrdd o ddawnsio ar y sgwâr: ceir un arddull ar gyfer y bobl hŷn, sy’n golygu cydbwyso’r breichiau, symud y coesau, y cluniau, ond yn ysgafn; dibyna arddull y cylchoedd dawnsio eraill ar symudiadau egnïol, mwy amlwg, yn unol â galluoedd y corff. Ceir hefyd y gyfres sy’n perthyn i’r arddull gymnasteg genedlaethol: ers dechrau’r pumdegau, unwaith y dydd, mae hen gymnast yn dawnsio'n foreol wyth cyfres wahanol, ac ers 1997, yr wythfed ydi’r un y mae'r mwyaf o fynd arni. Yn nhrefi'r gogledd-orllewin, y ddawns Dibetaidd ydi’r un fwyaf poblogaidd, dawns o aberth i’r duwiau, lle byddai cylch o bobl ar un adeg yn dawnsio o gwmpas tân, neu’r man addoli, ond heddiw dawnsio o gwmpas yr uchelseinydd a wnânt. Mae gan bob cylch o ddawnswyr uchelseinydd mawr. Weithiau mae dau gylch dawnsio sydd ochr yn ochr â’i gilydd yn dechrau cystadlu, nid o safbwynt gwreiddioldeb y ddawns, ond ar sail cryfder y sain. Y gerddoriaeth uchaf ei chloch fydd yn ennill y gêm.

Nid ydi’r dawnswyr ar eu pennau eu hunain. Rhwng y coed mae grwpiau o gantorion yn canu i gyfeiliant cerddorion annibynnol. Ond does yr un gynghanedd i’w darganfod rhyngddynt. Gwelir gwŷr yn cerdded yn gyflym o gwmpas y sgwâr, yn gwylio’r lleill. Un llaw yn rowlio rhwng y bysedd dwy neu dair pelen mewn dur, mewn carreg, mewn arenfaen, a’r llall yn dal waled fawr sy’n cynnwys fflasg, papurau newydd, ac yn bwysicach na dim, radio fechan. Nid ydynt yn cymryd rhan yn y gemau creadigol; ânt o gwmpas eu pethau ar eu pennau eu hunain bob tro. Ond diolch i'w radio, maent yn rhan anorfod o’r sain hwn, yn rhan o’r ormes glywedol. Diolch i’w radio, maent yn gyfrwng cyfleu Newyddion i’r bobl ar y sgwâr. Mae’r radio fechan felly’n newid ei chyflwr: mae’n wrthrych cyhoeddus, ac mae’r gwŷr hyn – fe’u galwaf yn hysbysebwyr radio – yn plannu Newyddion cyhoeddus yn ein bywydau preifat. 

Bu Roland Barthes yn Tsieina yn 1972, adeg y Chwyldro Diwylliannol, lle ysgrifennodd ei ddyddiadur taith, Le carnet du voyage en Chine. Mae’n ddyddiadur taith di-hwyl, sy’n mynegi safbwyntiau gwleidyddol cryf; teimla’n ddiymadferth wyneb yn wyneb â’r sefyllfa yno. Adrodd hynt ei ddyddiau yn Tsieina a wna yn y llyfr hwn: yr hyn a wnaeth o un awr i’r llall, gyda phwy, ymhle, ac ati. Mae’n llyfr bychan sy’n ein hanesmwytho. Un rheswm am hyn yw'r corn lôn Tsieineaidd – ymadrodd trosiadol ydi'r corn erbyn hyn, sy’n cyfeirio at bethau sy’n cynhyrchu sŵn. Er enghraifft: dywedwn am wraig sy’n siarad llawer ac ar dop ei llais ei bod â cheg – neu gorn – sy’n twyllo. 

Sefydlwyd y corn lôn yng nghefn gwlad a threfi Tsieina ddechrau’r 50au, ar y polion trydan, gyda thri i chwe phen i bob polyn… Byddai cegau niferus y polion hyn wedi eu gwyro i bob cyfeiriad. Y Newyddion, gwleidyddiaeth, roedd rhaid i’r bobl wrando (boed iddynt ddymuno gwneud ai peidio). Amsugnir popeth o gegau’r polion trydan hyn. Flynyddoedd wedyn, dipyn wrth dipyn, trawsffurfia’r corn yn addurn. 

Wrth i Dechnoleg Newydd symud yn ei blaen gostyngir lefel sain gwrthrychau, maent yn dod yn fwy deallus, yn fwy cynnil, er budd bywyd haws, mwy chwim. Gyda hynny, mae bywyd torfol yn lleihau’n gylchoedd bychain, nes crebachu’n fywyd preifat. 

Crëwyd y gwrthrych, y radio, yn yr amgylchfyd diwylliannol, cymdeithasol a gwleidyddol oedd ohoni ar y pryd, ac fe’i haddasir yn gynyddol ar gyfer bywyd bod bydd, preifat, ond nid ydi’r rhan fwyaf o Tsieinëaid wedi newid eu meddylfryd cyfunol. Nid yw hynny’n golygu bod gwell ganddynt rannu, dim ond mai dyma a ofynnir ganddynt gan fywyd cyhoeddus, y bywyd torfol: rhannu eu bywydau personol, er budd eraill. Mae pawb yn chwarae rôl ym mywydau eraill, ar hap, ac o anghenraid.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Mae’r radio fechan yn newid ei chyflwr: mae’n wrthrych cyhoeddus, ac mae’r gwŷr hyn – fe’u galwaf yn hysbysebwyr radio – yn plannu Newyddion cyhoeddus yn ein bywydau preifat

Dyddiad cyhoeddi: 26·06·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Owain Schiavone, Toni Schiavone ac Y Cyrff

Roedd y bws ola i Lanrwst o Ganolfan Aberconwy, Llandudno nos Sadwrn 12 Awst 1989 dan ei sang. Wrth deithio i lawr y dyffryn trwy Glan Conwy ac ymlaen i Maenan roedd pawb mewn hwyliau da ar ddiwedd noson gofiadwy…

Cyfansoddi


Llŷr Gwyn Lewis

Fe lynai’r smwclaw’n styfnig at ffensys dur y gwaith ac arwydd ‘stop’ annhymig y reilwe’n grachen-graith pan o’wn heb styried clywed clais ym mhen y lein, mond cwmni’i lais ... 

Adolygu


Morgan Owen

Er mwyn creu hanes, sef naratif yn y bôn, mae’r hanesydd yn dethol o blith digwyddiadau di-ben-draw nad ydynt o anghenraid yn gysylltiedig â'i gilydd yn yr ystyr wrthrychol, ddilyniannol. Yn yr un modd, mae’r ffotograffydd, wrth dynnu a threfnu lluniau at gasgliad, yn dethol o blith…

Cyfansoddi


Qing Niao

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr, cyhoeddus. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan…

Dadansoddi


Rhys Llwyd

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…