Cyfansoddi

Radio


Qing Niao

Amser darllen: 3 munud

26·06·2019

Prif sgwâr Xining, prifddinas talaith Qinghai, ger llwyfandir Tibet, Awst 2014. Llun: Qing Niao.

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan naw. Fe’u gwelir yn dawnsio o gwmpas uchelseinydd. Ceir amrywiol ffyrdd o ddawnsio ar y sgwâr: ceir un arddull ar gyfer y bobl hŷn, sy’n golygu cydbwyso’r breichiau, symud y coesau, y cluniau, ond yn ysgafn; dibyna arddull y cylchoedd dawnsio eraill ar symudiadau egnïol, mwy amlwg, yn unol â galluoedd y corff. Ceir hefyd y gyfres sy’n perthyn i’r arddull gymnasteg genedlaethol: ers dechrau’r pumdegau, unwaith y dydd, mae hen gymnast yn dawnsio'n foreol wyth cyfres wahanol, ac ers 1997, yr wythfed ydi’r un y mae'r mwyaf o fynd arni. Yn nhrefi'r gogledd-orllewin, y ddawns Dibetaidd ydi’r un fwyaf poblogaidd, dawns o aberth i’r duwiau, lle byddai cylch o bobl ar un adeg yn dawnsio o gwmpas tân, neu’r man addoli, ond heddiw dawnsio o gwmpas yr uchelseinydd a wnânt. Mae gan bob cylch o ddawnswyr uchelseinydd mawr. Weithiau mae dau gylch dawnsio sydd ochr yn ochr â’i gilydd yn dechrau cystadlu, nid o safbwynt gwreiddioldeb y ddawns, ond ar sail cryfder y sain. Y gerddoriaeth uchaf ei chloch fydd yn ennill y gêm.

Nid ydi’r dawnswyr ar eu pennau eu hunain. Rhwng y coed mae grwpiau o gantorion yn canu i gyfeiliant cerddorion annibynnol. Ond does yr un gynghanedd i’w darganfod rhyngddynt. Gwelir gwŷr yn cerdded yn gyflym o gwmpas y sgwâr, yn gwylio’r lleill. Un llaw yn rowlio rhwng y bysedd dwy neu dair pelen mewn dur, mewn carreg, mewn arenfaen, a’r llall yn dal waled fawr sy’n cynnwys fflasg, papurau newydd, ac yn bwysicach na dim, radio fechan. Nid ydynt yn cymryd rhan yn y gemau creadigol; ânt o gwmpas eu pethau ar eu pennau eu hunain bob tro. Ond diolch i'w radio, maent yn rhan anorfod o’r sain hwn, yn rhan o’r ormes glywedol. Diolch i’w radio, maent yn gyfrwng cyfleu Newyddion i’r bobl ar y sgwâr. Mae’r radio fechan felly’n newid ei chyflwr: mae’n wrthrych cyhoeddus, ac mae’r gwŷr hyn – fe’u galwaf yn hysbysebwyr radio – yn plannu Newyddion cyhoeddus yn ein bywydau preifat. 

Bu Roland Barthes yn Tsieina yn 1972, adeg y Chwyldro Diwylliannol, lle ysgrifennodd ei ddyddiadur taith, Le carnet du voyage en Chine. Mae’n ddyddiadur taith di-hwyl, sy’n mynegi safbwyntiau gwleidyddol cryf; teimla’n ddiymadferth wyneb yn wyneb â’r sefyllfa yno. Adrodd hynt ei ddyddiau yn Tsieina a wna yn y llyfr hwn: yr hyn a wnaeth o un awr i’r llall, gyda phwy, ymhle, ac ati. Mae’n llyfr bychan sy’n ein hanesmwytho. Un rheswm am hyn yw'r corn lôn Tsieineaidd – ymadrodd trosiadol ydi'r corn erbyn hyn, sy’n cyfeirio at bethau sy’n cynhyrchu sŵn. Er enghraifft: dywedwn am wraig sy’n siarad llawer ac ar dop ei llais ei bod â cheg – neu gorn – sy’n twyllo. 

Sefydlwyd y corn lôn yng nghefn gwlad a threfi Tsieina ddechrau’r 50au, ar y polion trydan, gyda thri i chwe phen i bob polyn… Byddai cegau niferus y polion hyn wedi eu gwyro i bob cyfeiriad. Y Newyddion, gwleidyddiaeth, roedd rhaid i’r bobl wrando (boed iddynt ddymuno gwneud ai peidio). Amsugnir popeth o gegau’r polion trydan hyn. Flynyddoedd wedyn, dipyn wrth dipyn, trawsffurfia’r corn yn addurn. 

Wrth i Dechnoleg Newydd symud yn ei blaen gostyngir lefel sain gwrthrychau, maent yn dod yn fwy deallus, yn fwy cynnil, er budd bywyd haws, mwy chwim. Gyda hynny, mae bywyd torfol yn lleihau’n gylchoedd bychain, nes crebachu’n fywyd preifat. 

Crëwyd y gwrthrych, y radio, yn yr amgylchfyd diwylliannol, cymdeithasol a gwleidyddol oedd ohoni ar y pryd, ac fe’i haddasir yn gynyddol ar gyfer bywyd bod bydd, preifat, ond nid ydi’r rhan fwyaf o Tsieinëaid wedi newid eu meddylfryd cyfunol. Nid yw hynny’n golygu bod gwell ganddynt rannu, dim ond mai dyma a ofynnir ganddynt gan fywyd cyhoeddus, y bywyd torfol: rhannu eu bywydau personol, er budd eraill. Mae pawb yn chwarae rôl ym mywydau eraill, ar hap, ac o anghenraid.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Mae’r radio fechan yn newid ei chyflwr: mae’n wrthrych cyhoeddus, ac mae’r gwŷr hyn – fe’u galwaf yn hysbysebwyr radio – yn plannu Newyddion cyhoeddus yn ein bywydau preifat

Dyddiad cyhoeddi: 26·06·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill ... 

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…

Dadansoddi


Angharad Penrhyn Jones

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Colofnau


Jan Morris gyda Twm Morys

Y bore ’ma mi ddaeth llais siriol hen gyfaill annwyl yr un oed â mi ar y ffôn. Ond sirioldeb smâl oedd o, fel y bydd yn aml y dyddiau hyn. Bu hi’n clebran am sbel, yr un fath ag arfer, am hyn a’r llall. Ond o dipyn i beth…

Cyfansoddi


Boz Groden

llygod

a  Creaduriaid bychain gwyllt brown neu lwydaidd o deulu’r Muridæ, sy’n ysglyfaeth i gathod a thylluanod; ceir rhai gwyn dof; hefyd am anifeiliaid eraill tebyg ac yn ffig.; delwau o’r cyfryw ...