Cyfansoddi

Y Propagandist


Cynog Dafis

25·07·2019

Y Propagandist

Galwai am waed, a’i fron ei hun dan glo.
O’i sedd felfedaidd, gyrrai â’i sgrifell hael
Yr wyn I’r lladdfa. Hwn, ag efydd-ael,
Liw dydd, a heuodd efrau lond ein bro
Yng nghochl cymydog. Troes ein gwlatgar fryd
Yn drwyth anghymod a gelyniaeth ddall.
'Lluniais,' eb ef, 'eurgadwyn geiriau call
I’ch tywys, nychlyn dorf, i’ch priod fyd.'
Ymbesgodd ar ein swrth gysgadrwydd ni,
Ac ymfrasáu ar ofn ein llegach fron.
Rhag dwyn ei wg, o amau’n 'proffwyd llon',
Ninnau a’i haddolasom megis Rhi.
Llyfasom oll, yn ŵyl, hualau heyrn:
A gwnaethom bropaganda’n Hapus Deyrn.

                                   Gwilym Ceri Jones

 

Roedd Gwilym Ceri Jones (1897-1993) yn perthyn i genhedlaeth o weinidogion anghydffurfiol y radicaleiddiwyd llawer ohonynt yn sgil lladdfa 1914-18 ac yna gan y Dirwasgiad Mawr. Digon posib iddo fod yn bresennol yn y cyfarfod yng Ngholeg Aberystwyth ddechrau’r 1920au pan heclwyd Tywysog Cymru oddi ar y llwyfan gan y myfyrwyr, llawer ohonynt yn ddarpar-weinidogion. Tueddodd llawer o’r genhedlaeth hon tuag at sosialaeth a heddychiaeth ac at genedlaetholdeb Cymreig.

Yng nghefn gwlad godre Ceredigion, yn Rhydlewis, y magwyd Gwilym Ceri ond yn y De diwydiannol y treuliodd y rhan fwyaf o flynyddoedd ei weinidogaeth. Bardd-bregethwr a Christion o argyhoeddiad ydoedd. Fe’i magwyd yn y traddodiad eisteddfodol a chafodd lwyddiant mawr, gan ennill 55 o goronau a chadeiriau, gan gynnwys y Gadair genedlaethol ym Mhwllheli yn 1955 am ei awdl ‘Gwrtheyrn’ am ddyfodiad y Saeson i Brydain.

Cyhoeddwyd ei gyfrol Diliau’r Dolydd yn 1964, flwyddyn wedi ei farw. Ar hyn o bryd mae ei fab Hywel Ceri Jones, a fu’n bennaeth Polisi Addysg a Hyfforddiant ac yna Cyflogaeth a Pholisi Cymdeithasol y Comisiwn Ewropeaidd, yn paratoi at gyhoeddi cyfrol o waith anghyhoeddiedig Gwilym Ceri, gan gynnwys ‘Y Propagandist’.

Mae’n debygol i’r soned hon gael ei chyfansoddi yn 1944 pan oedd Ffasgaeth yr Almaen a’r Eidal yn wynebu gwewyr eu hangau. Mae’n amserol ei chyhoeddi ar hyn o bryd wrth i werinoedd ledled y byd gael eu denu gan negeseuon ffug-arweinyddion poblyddol. Fe ddywedir nad yw hanes byth yn ailadrodd ei hun, ond ei fod o bryd i’w gilydd yn odli.  Cynog Dafis

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyddiad cyhoeddi: 25·07·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill ... 

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…

Dadansoddi


Angharad Penrhyn Jones

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Colofnau


Jan Morris gyda Twm Morys

Y bore ’ma mi ddaeth llais siriol hen gyfaill annwyl yr un oed â mi ar y ffôn. Ond sirioldeb smâl oedd o, fel y bydd yn aml y dyddiau hyn. Bu hi’n clebran am sbel, yr un fath ag arfer, am hyn a’r llall. Ond o dipyn i beth…

Cyfansoddi


Boz Groden

llygod

a  Creaduriaid bychain gwyllt brown neu lwydaidd o deulu’r Muridæ, sy’n ysglyfaeth i gathod a thylluanod; ceir rhai gwyn dof; hefyd am anifeiliaid eraill tebyg ac yn ffig.; delwau o’r cyfryw ...