Cyfansoddi

Y Propagandist


Cynog Dafis

25·07·2019

Y Propagandist

Galwai am waed, a’i fron ei hun dan glo.
O’i sedd felfedaidd, gyrrai â’i sgrifell hael
Yr wyn I’r lladdfa. Hwn, ag efydd-ael,
Liw dydd, a heuodd efrau lond ein bro
Yng nghochl cymydog. Troes ein gwlatgar fryd
Yn drwyth anghymod a gelyniaeth ddall.
'Lluniais,' eb ef, 'eurgadwyn geiriau call
I’ch tywys, nychlyn dorf, i’ch priod fyd.'
Ymbesgodd ar ein swrth gysgadrwydd ni,
Ac ymfrasáu ar ofn ein llegach fron.
Rhag dwyn ei wg, o amau’n 'proffwyd llon',
Ninnau a’i haddolasom megis Rhi.
Llyfasom oll, yn ŵyl, hualau heyrn:
A gwnaethom bropaganda’n Hapus Deyrn.

                                   Gwilym Ceri Jones

 

Roedd Gwilym Ceri Jones (1897-1993) yn perthyn i genhedlaeth o weinidogion anghydffurfiol y radicaleiddiwyd llawer ohonynt yn sgil lladdfa 1914-18 ac yna gan y Dirwasgiad Mawr. Digon posib iddo fod yn bresennol yn y cyfarfod yng Ngholeg Aberystwyth ddechrau’r 1920au pan heclwyd Tywysog Cymru oddi ar y llwyfan gan y myfyrwyr, llawer ohonynt yn ddarpar-weinidogion. Tueddodd llawer o’r genhedlaeth hon tuag at sosialaeth a heddychiaeth ac at genedlaetholdeb Cymreig.

Yng nghefn gwlad godre Ceredigion, yn Rhydlewis, y magwyd Gwilym Ceri ond yn y De diwydiannol y treuliodd y rhan fwyaf o flynyddoedd ei weinidogaeth. Bardd-bregethwr a Christion o argyhoeddiad ydoedd. Fe’i magwyd yn y traddodiad eisteddfodol a chafodd lwyddiant mawr, gan ennill 55 o goronau a chadeiriau, gan gynnwys y Gadair genedlaethol ym Mhwllheli yn 1955 am ei awdl ‘Gwrtheyrn’ am ddyfodiad y Saeson i Brydain.

Cyhoeddwyd ei gyfrol Diliau’r Dolydd yn 1964, flwyddyn wedi ei farw. Ar hyn o bryd mae ei fab Hywel Ceri Jones, a fu’n bennaeth Polisi Addysg a Hyfforddiant ac yna Cyflogaeth a Pholisi Cymdeithasol y Comisiwn Ewropeaidd, yn paratoi at gyhoeddi cyfrol o waith anghyhoeddiedig Gwilym Ceri, gan gynnwys ‘Y Propagandist’.

Mae’n debygol i’r soned hon gael ei chyfansoddi yn 1944 pan oedd Ffasgaeth yr Almaen a’r Eidal yn wynebu gwewyr eu hangau. Mae’n amserol ei chyhoeddi ar hyn o bryd wrth i werinoedd ledled y byd gael eu denu gan negeseuon ffug-arweinyddion poblyddol. Fe ddywedir nad yw hanes byth yn ailadrodd ei hun, ond ei fod o bryd i’w gilydd yn odli.  Cynog Dafis

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyddiad cyhoeddi: 25·07·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Tomos Morgan

Heb os mae angen cryn sensitifrwydd wrth ymhél – neu ymyrryd – â digwyddiad lle mae teimladau mor gryf ac emosiynau mor amrwd. Mewn cyd-destun newyddiadurol, er enghraifft, mae’n hysbys pa mor real yw perygl dwysáu trallod teuluoedd sydd eisoes mewn galar drwy gyhoeddi erthygl neu…

Cyfansoddi


John Emyr

Casglodd Glyn ei fagiau gan sylwi, drwy ffenest ei lofft, fod llechi’r toeau yn sych. Hyd yma, ar y bore hwn o Fai ym Mangor Uchaf, roedd y tywydd o’i blaid. Er iddo glywed chwyrniadau ffrae atmosfferig y cymylau uwchlaw’r Carneddau neithiwr, roedd…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae’r profiad o ddarllen y gyfrol hon fel eistedd ar soffa yn gwrando ar ferch alluog, ddidwyll a byrlymus yn adrodd hanes ei bywyd, paned mewn un llaw, hancesi papur mewn llaw arall, a digon o chwerthin. Mae’n lyfr mor hawdd ei ddarllen ar un ystyr, mor agos at rywun, y…

Cyfansoddi


Osian Wyn Owen

Pobol coleg fu’n clegar ‘nad oes byd na phlaned sbâr wedi hon’ a bod ‘i wedd yr haf gynhesrwydd rhyfedd ... 

Cyfansoddi


Rhiannon Ifans

Piciodd Ingrid i'r ardd i dorri cabatsien. Roedd hi’n ddychryn o oer, ac asgwrn ei chlun yn boen byw rhwng y gwynt main a’r eira’n pluo’n ysgafn o gwmpas ei phen. Ers dyddiau roedd yr awyr dywyll fel petai’n dal ei hanadl, yn gyndyn o ryddhau mwy na sgeintiad…

Cyfansoddi


Carl Chapple

Yn 2013 y dechreuodd fy niddordeb mewn dawns. Cynigiodd John Livingston, dawnsiwr a hen ffrind i mi, eistedd ar gyfer llun. Roeddwn yn gweithio ar gyfres o bortreadau o berfformwyr llwyfan ar y pryd – comedïwyr ac actorion yn bennaf ... 

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Dros y misoedd diwethaf aeth llawer ati i baentio ‘Cofiwch Dryweryn’ ar waliau ac adeiladau ar hyd a lled Cymru. O blith y rhai a welais i – mewn mannau cyhoeddus ac ar blatfform trydar – mae’r arwyddion fel petaent yn golygu amrywiol bethau i wahanol bobl. Gwelais un ag…

Adolygu


Dylan Huw

Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst eleni, crëwyd yr hyn a alwyd yn AGORA, o hen ddrysau a gyfrannwyd gan bobl Sir Conwy. Gofod canolog, cyhoeddus ac agored yn ninas-wladwriaethau Hen Roeg oedd yr αγορά yn wreiddiol; mae’r gair hefyd yn golygu 'cynulliad' neu 'man cwrdd'. Paentiwyd y…