Cyfansoddi

Beth yw draig?

Portiwgal v Cymru, Ewro 2016


Alfredo Noriega

Amser darllen: 5 munud

10·08·2016

Nid taith arferol yw hi. Dy'n ni braidd yn siarad, mae'r bychan yn syrthio i gysgu wrth i ni adael Brwsel ac mae yna ddeuddeg awr o yrru o'n blaenau. Yn Calais, mae'r bychan yn deffro ac, er ein bod ni wedi croesi'r Sianel sawl gwaith cyn hyn, mae'r twnnel dan y môr mewn trên yn antur bob tro.

Ry'n ni'n ‘collateral damage’ i ganlyniad y refferendwm. Fel llawer o Brydeinwyr sy'n byw ar gyfandir Ewrop, mae ein cynlluniau wedi gorfod cael eu hatal dros dro yn wyneb y dyfodol ansicr ôl-Brexit. Mae fy ngwraig yn un o'r gweision sifil Ewropeaidd hynny y bu cymaint o feirniadu arnynt; mae hi'n perthyn i ddosbarth hawdd ei gasáu, hawdd ei wneud yn fwch dihangol. Ond mae ganddi hi alibi: fi. Dinesydd gwlad o'r tu allan i'r Undeb Ewropeaidd y gwrthodwyd dinasyddiaeth Ffrengig iddo er iddo dreulio deng mlynedd ar hugain ym Mharis. Ac ail alibi: y plentyn a aned i ni chwe blynedd yn ôl, plentyn y mae cymaint o waed yr Andes ag o waed Cymreig yn llifo drwy ei wythiennau; métis arall yn y byd hwn, a bachgen bach sydd eisoes yn siarad tair iaith (Ffrangeg, Cymraeg a Sbaeneg) ac sydd, yn fwy na hynny, mor gyffyrddus gartrefol yng Nghymru ag ym Mrwsel, yn Quito ac ym Mharis.

O'r diwedd, ry'n ni’n dechrau lleisio ein cwynion am Brexit. Mae f'ymatebion innau i hurtrwydd y byd yn chwyrn. Mae fy ngwraig yn llwyddo i ffrwyno’i theimladau hi’n well. Petai Prydain wedi pleidleisio dros adael yr Undeb Ewropeaidd am resymau economaidd neu o ganlyniad i anghytundeb gwleidyddol syml, byddem wedi ystyried y bleidlais yn ddim mwy nag enghraifft arall o chwiwiau'r bywyd democrataidd; ond y gweddillion ffasgyddol gwaethaf o orffennol Ewrop aeth â hi.

Ar ddechrau ein gwyliau yng Nghymru, dim ond y Bencampwriaeth Ewropeaidd sydd gennym yn ddihangfa. Bob hyn a hyn mae iwfforia'r pêl-droed yn ein meddiannu ni’n llwyr.

Cefnogwyr Cymru'n dathlu

Erbyn i ni gyrraedd Llundain dw i wedi blino'n rhacs ac ry'n ni'n penderfynu treulio noson mewn gwesty, a rhannu'r daith yn ddwy. Ry'n ni'n cyrraedd jyst mewn pryd i weld trydedd gôl Ffrainc yn erbyn Gwlad yr Iâ. Dw i'n meddwl eto am fy mab hynaf, chwech ar hugain oed, sy'n gobeithio am un peth yn unig: na fydd Ffrainc (ei wlad) yn ennill y bencampwriaeth. Dywedodd hynny wrthyf wrth i ni adael yr ysbyty, lle y bu'n cael llawdriniaeth ar fys y bu bron iddo'i golli mewn protest yn ddiweddar yn erbyn y Ddeddf Lafur newydd. Roedd e'n tynnu lluniau pan ffrwydrodd grenâd sting-ball yn ei ymyl a saethu darn o fetel i'w fys. Mae heddlu’r wlad yn byw ar eu nerfau. Mae hi'n gyfnod anodd i Ffrainc.

O'm rhan i, mae’r Ewros yn fy ngwneud i'n hapus, er gwaetha' trafferthion fy mab, er gwaetha'r eithafwyr, er gwaetha Brexit. Os oes arna' i un peth i fy nhad, fy niddordeb angerddol, afresymol mewn pêl-droed yw hwnnw. Ac os yw tîm yn gwisgo crys cenedl a wastrodwyd gan y Saeson, mae'r elfen afresymol yn cael y gorau ar yr elfen angerddol. Dyw Portiwgal ddim yn chwarae'n dda iawn, mae'r Saeson allan yn barod, mae yna ormod o bwysau ar dîm Ffrainc: mae'r duwiau fel petaent yn gwenu ar Gymru.

Mae tad fy ngwraig yn ffermwr wedi ymddeol. Mae ganddo gyfrifoldebau gwleidyddol yng Ngheredigion, yn ne-orllewin Cymru. Mae'r fferm ar lan y môr ac mae'r pentref agosaf, Ferwig, yn ffinio un o'i gaeau. Ry'n ni'n sefydlu ‘fanzone’ yno, i wylio'r rownd gynderfynol, ddeuddydd wedi cyrraedd o Frwsel.

Pleidleisiodd y rhan hon o Gymru dros aros yn yr UE. Dy'n ni ddim mor dwp â hynny, medd fy ngwraig, i'w chysuro'i hun ar ôl i fwyafrif o Gymry fynegi barn o blaid Brexit. Yn ystod y gêm yn erbyn Gogledd Iwerddon, bu cefnogwyr y gwrthwynebwyr yn gweiddi ar y dreigiau cochion: ‘We are not stupid, we voted in.'

Yn Aberteifi, tref fechan tua phum cilometr o'r fferm, mae'r awyrgylch yn drydanol, fel y dywedai sylwebydd pêl-droed. Ers naw can mlynedd, bu'r dref yn bwrw'i chwrs yn heddychlon ar lannau afon Teifi, ac yn cynnal ei chynrychiolaeth fywiog – os bregus – o iaith a diwylliant Cymru. Hunaniaeth sy'n ei gwahaniaethu hi a'r Saeson. A oedd yr hunaniaeth honno nawr yn esgus i wrthod yr Arall, y ‘gorthrymwr o'r Dwyrain Canol’ sy’n ffoi rhag rhyfel a ddechreuwyd i raddau helaeth iawn gan y Prydeinwyr eu hunain? Pam ddylai'r hyn sy'n ein diffinio ni fod yn gyfiawnhad dros beth o ymddygiad mwyaf bas y ddynoliaeth? Yng Nghymru, pleidleisiodd yr ardaloedd cenedlaetholgar dros aros yn yr UE fel modd i wrthod y Brydain honno.

Ar fore'r gêm, ry'n ni'n mynd i'r traeth. Mae hen wraig yn dechrau sgwrs. Y bychan, ein beiciau, gwyliau. A chi? gofynna. Pwy fyddwch chi'n cefnogi? Cymru, meddaf. Ond os bydd yna rownd derfynol yn erbyn Ffrainc, fydd e ddim mor siŵr, medd fy ngwraig. Amhosib, medd yr hen wraig. Os cefnogi Prydain am ddiwrnod, ei chefnogi am byth. Dw i'n dweud wrthi nad y Deyrnas Gyfunol dw i'n ei chefnogi ond Cymru. Ar ôl ambell frawddeg ffug-gwrtais ry'n ni'n ymbellhau. Mae'n siŵr ei bod hi wedi pleidleisio i adael, medd fy ngwraig. A fydd hi ddim hyd yn oed o gwmpas i weld y goblygiadau.

Am hanner awr wedi saith ry'n ni'n mynd, yn ein coch, i ‘fanzone' Y Ferwig; mae hi yn yr hen ysgol gynradd lle bu fy ngwraig yn ddisgybl, ddeng mlynedd ar hugain a mwy yn ôl. Mae'r adeilad yn enghraifft berffaith o ysgol wledig ag un athro, dau o bosib, ar gyfer rhyw 30 o ddisgyblion o bob oed. Dros y blynyddoedd, penderfynodd Cyngor Sir Ceredigion gau ysgolion fel Ferwig ac agor canolfannau mwy o faint. Mae'r un peth yn wir am y gwasanaeth iechyd. Realiti economaidd sy'n mynd â hi, yn erbyn anghenion pobl, yn y fan hon fel yng ngweddill y byd. Y tlawd a'r henoed sy'n dioddef yn y lle cyntaf – y rheiny a bleidleisiodd o fwyafrif llethol yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd.

Mae yna gwrw, gwin, byrgyrs cig oen, pice ar y maen, baneri, chwech o sgriniau a hanner cant o bobl, trigolion ffermydd cyfagos Ferwig gan mwyaf. Shwd welwch chi bethau'n mynd? yw cwestiwn un o gyfeillion fy nhad-yng-nghyfraith. 2-0 i Gymru, meddaf. Wrth gwrs, yw ei ateb, ond heb Ramsey bydd hi'n anodd. Hanner cyntaf. Gobaith, hwyliau da. Ail hanner. Gôl gan Ronaldo, un arall gan Nani. Mae hi ar ben. Nôl adre' a’r bychan yn ei wely. Fi sy'n darllen ei stori amser gwely heno. Mae e'n dewis stori Chen Jiang Hong, Draig Tân, lle mae'r plentyn, Dong-Dong, yn gofyn i'w dad-cu: beth yw draig? Ar ôl yr Ewros, dw i'n gwybod yr ateb.


Ac yntau'n frodor o Ecuador, bu Alfredo Noriega yn byw yn Ewrop ers dros ddeng mlynedd ar hugain, rhwng Paris, Brwsel a Chymru. Cyhoeddwyd nofelau noir ganddo yn Ecwador ac yn Sbaen ac fe addaswyd rhai o’r rheiny ar gyfer y sgrin. Cyhoeddodd Mourir, la belle affaire yn Ffrainc yn 2013 yng nghasgliad ‘Ombres Noires’ gwasg Flammarion.

Cyfieithiad o'r Ffrangeg gan Owen Martell gyda chydweithrediad yr awdur a Nia Lewis.

Darllenwch yn ogystal: Ymuno a'r 'Mur Coch' yn Ffrainc gan Ifor ap Glyn


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyw Portiwgal ddim yn chwarae'n dda iawn, mae'r Saeson allan yn barod, mae yna ormod o bwysau ar dîm Ffrainc: mae'r duwiau fel petaent yn gwenu ar Gymru

Dyddiad cyhoeddi: 10·08·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Dyfrig Williams

Mae cyfrol ddiweddaraf Mariana Mazzucato, Athro yng Ngholeg Prifysgol Llundain, yn ddadl angerddol dros fuddsoddi a gwario er budd ein dyfodol. Yn ôl yr awdur, dylid ailfeddwl y berthynas rhwng marchnad a llywodraeth a bod yn gwbl lygatglir ynghylch pwy sydd yn…

Adolygu


Pedr Jones

Ar drothwy’r Rhyfel Mawr, roedd tueddiad gan y Cymry i gysylltu militariaeth â Seisnigrwydd, Eglwys Lloegr a gormes landlordiaeth. Yn y gyfrol bwysig hon gan Aled Eurig, sydd yn ffrwyth ymchwil archifol sylweddol, cawn ein hatgoffa bod nifer y Cymry a ymunodd â’r Fyddin yn…

Dadansoddi


Angharad Dafis

Aeth tridiau heibio bellach ers i gabinet Cyngor Dinas a Sir Abertawe benderfynu yn unfrydol i gau Ysgol Gynradd Gymraeg Felindre. Bu’n dridiau anodd. Rwyf wedi bod yn galaru droeon am anwyliaid. Mae hwn yn alar gwahanol: galar am gymuned benodol iawn…

Dadansoddi


Mabon Llŷr Hincks

Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddyn nhw, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond…

Adolygu


Llio Mai Hughes

Nos Wener, 15 Mawrth, perfformiodd Cymdeithas John Gwilym Jones eu cynhyrchiad cyntaf yn Stiwdio Pontio, Bangor. Ac Eto Nid Myfi oedd y ddrama, a phob tocyn wedi’i werthu. Roedd Pontio yn llawn bwrlwm wrth i’r dorf ymgasglu; yn eu mysg roedd myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, darlithwyr,…

Cyfansoddi


Emyr Lewis

Mae Lana Turner 'di colapsio! O'n i'n trotian heibio ac yn sydyn ddechreuodd hi fwrw glaw a bwrw eira a deudist di ei bod hi'n bwrw cenllysg ond mae cenllysg yn dy hitio di ar dy ben yn galad felly go iawn ... 

Cyfweld


Sioned Puw Rowlands

Roedd hi'n llonydd braf uwch ben moryd Dyfi fis Chwefror eleni. Yn gynnes. Roedd yr eithin wedi hen agor ei des melyn i'r cloddiau. A oedd pioden ddŵr – yr halcyon – wedi drysu a rhithnythu ar y môr gan leddfu'r dyfroedd? Fel y byddai ar fyrddydd gaeaf, yn ôl awduron…

Adolygu


Angharad Tomos

Da oedd gweld y theatr yn Pontio yn gyfforddus lawn ar nos Iau, 21 Chwefror ar gyfer y ddrama Anweledig. Roedd y cynhwysion cywir ar gyfer noson dda yno – Ffion Dafis yn gwneud sioe un wraig, ac Aled Jones Williams yn awdur. Ychwanegwch ddyfeisgarwch…