Cyfweld

‘Tu fas i Siop y Pethe’


Mari Siôn

Amser darllen: 5 munud

18·07·2017

Nid siop lyfrau Gymraeg gyffredin mo Siop y Pethe rhywsut. Mae’n un o dirnodau tref Aberystwyth. ‘Tu fas i Siop y Pethe’ ydi'r gri gyson wrth drefnu cyfarfod â rhywun, wrth fynychu gwylnos neu stondin stryd. Dyma fantais lleoliad canolog ar gornel brysur ynghanol y dref. Ond mae'r lle yn fwy na hynny hefyd. 

Siop y Pethe wedi’r cyfan oedd y siop Gymraeg gyntaf. Fe’i sefydlwyd yn 1968 gan Gwilym a Megan Tudur gyda’r bwriad o werthu nid yn unig lyfrau Cymraeg ond recordiau, crefftau, cardiau a phosteri hefyd. Ysbrydolodd eu gweledigaeth siopau tebyg ledled Cymru gan arwain at sefydlu cyrchfannau Cymraeg a fu’n rhan o fywydau cynifer ohonom mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.

Roedd Siop y Pethe yn sicr yn rhan o fywyd Aled Rees. Aled yw cydberchennog y siop bellach ers i gyfnod y Tuduriaid ddod i ben. Penderfynwyd gwerthu’r busnes ar ôl i Gwilym a Megan dreulio bron i hanner can mlynedd tu ôl i’r til. 'Mae’r siop yn rhan o’m hanes i. Fi 'di gweld y siop bob diwrnod o fy mywyd. Fe fydde fe wedi bod yn biti mawr gweld y lle’n cau,' meddai’r gŵr o Aberystwyth sydd hefyd yn berchen ar gwmnïau Teithiau Tango a Theithiau Cambria. Dros beint un noson dyma grybwyll ei awydd i brynu’r siop wrth ei gyfaill Dafydd Alun Jones, milfeddyg lleol. 'Nath e droi rownd a dweud yn syth, "Bryna’i i fe da ti." The rest is history fel ma' nhw’n dweud.'

Siop y Pethe

Fis Tachwedd diwethaf, flwyddyn union wedi dod yn berchnogion, agorwyd Siop y Pethe ar ei newydd wedd, a hynny gyda diwrnod o ddathlu. Cynhaliwyd Talwrn, gweithdai awduron mewn ysgolion, a pherfformiadau o flaen y siop gan Rhys Meirion, Mr Phormula a Bryn Fôn, i enwi ond tri. Yno hefyd, yn westeion anrhydeddus, roedd Gwilym a Megan Tudur. 

'Mae Gwilym a Megan wedi bod yn hael iawn eu cefnogaeth, ac maen nhw’n gefnogol iawn o hyd,' meddai Aled. 'Roedden nhw’n ofni y bydde siop goffi neu rywbeth yn agor ar y gornel yma. Roedden nhw’n hapus iawn ein bod ni ddim jyst isie cymryd yr adeilad ond ein bod ni am gadw’r enw ac adeiladu ar yr hyn roedden nhw wedi ei greu. Brand yw Siop y Pethe mewn ffordd, brand y gwnaeth Gwilym a Megan ei ddatblygu dros 47 o flynyddoedd. Roedd hi’n fenter mor flaengar pan agorwyd y lle gyntaf. Roedden ni am barhau â'r weledigaeth honno.'

Fel perchnogion newydd aethant ati i foderneiddio’r adeilad yn hytrach na’i drawsnewid yn llwyr. Roedd hynny’n bwysig yn ôl Aled. 'Ein syniad ni ers y dechre oedd y byddai'r llawr gwaelod i radde yn aros yr un fath.' Er mwyn sicrhau eu bod yn cadw cymeriad gwreiddiol y siop ac yn gwneud y gorau o’r adeilad, bu cynllunydd mewnol yn rhoi cyngor er mwyn gwneud y defnydd gorau o’r gofod a’r golau, gan sicrhau mwy o le ar gyfer digwyddiadau, lansiadau a gweithgareddau fel y Clwb Clonc i ddysgwyr sy’n cyfarfod yn y siop bob dydd Mercher.

'Ni wedi newid sut oedd pethe’n edrych tam' bach. Ni 'di agor un ffenest fel bod modd i bobl weld i mewn. Roedd rhaid meddwl yn ymarferol wrth gwrs. O ran y llyfrau, o fesur y silffoedd, mae 'na fwy o le iddyn nhw erbyn hyn, a digon o le hefyd i gardiau, sy’n bwysig iawn i’r cwsmeriaid hynny sydd wedi siopa yma ar hyd y blynyddoedd. Ond roedden ni hefyd am ddenu mwy o gwsmeriaid. Mae Aberystwyth yn dref brifysgol, a ry'n ni am drio denu mwy o bobl ifanc i'r siop. Ni'n gobeithio y bydd y gweddnewidiad yn galluogi hynny.' Yn sicr mae yna deimlad modern, moethus bron i’r siop ar ei newydd wedd. Mae’r carpedi’n drwchus, y goleuo’n gynnes a’r nwyddau wedi eu gosod yn gelfydd. Ac eto mae cymeriad y siop wreiddiol i'w ganfod yma o hyd: mae Ogof Twm Siôn Cati er enghraifft, y gornel ar gyfer llyfrau plant, wedi goroesi ac wedi ei haddurno gan furlun hardd gan yr artist lleol Valeriane Leblond. 

Canolbwyntio ar lyfrau a wneir ar y llawr gwaelod, ynghyd â chrynoddisgiau a chardiau cyfarch, ac mae’r llawr cyntaf erbyn hyn yn cynnig dewis amrywiol o grefftau o Gymru neu gan Gymry. Mae’r siop hefyd yn comisiynu crefftau, meddai Heulwen Davies, Rheolwraig Marchnata Siop y Pethe, sy’n allweddol i ddatblygiad Casgliad Siop y Pethe. 'Mae Casgliad Siop y Pethe yn gasgliad o nwyddau a chrefftau sydd wedi eu comisiynu ar gyfer y siop yn benodol. Rydan ni’n trio cael hwyl gyda’r gair "pethe". Mae’n air sy’n golygu cymaint o wel ... bethe i bobl, wedi’r cyfan!' Mae’r casgliad, yn ôl Heulwen, yn ffordd o geisio estyn y brand, a hynny mewn ffordd wahanol a gwreiddiol. 'Mae’n holl bwysig bod brand sydd wedi ei sefydlu, brand a gafodd ei adeiladu dros gyfnod mor hir, yn ffynnu a bod mwy o bobl yn dod i’w adnabod. Dyna pam ein bod ni’n mynd â stondin i ddigwyddiadau fel yr Eisteddfod Genedlaethol erbyn hyn hefyd.'

Er hynny, gwerthu llyfrau yw blaenoriaeth Siop y Pethe o hyd, ond bod y perchnogion yn gobeithio y bydd y dewis unigryw o grefftau amrywiol yn llwyddo i ddenu darllenwyr newydd. 

'Mae’r crefftau yn gallu dod â chwsmeriaid newydd i mewn i'r siop, ac mae hynny’n bwysig,' pwysleisia Heulwen. 'Mae cwsmeriaid yn dod yma i brynu crefftau ac yna’n gweld yr holl ddewis o lyfrau plant, er enghraifft. Digon posib na fydden nhw wedi dod i mewn onibai am y crefftau. Mae’r crefftau hefyd wedi helpu i ddenu pobl ddi-Gymraeg i mewn i’r siop, ac mae'n nhw'n aml yn synnu o weld cyfrolau Saesneg am Gymru a chan Gymry ar werth.' Yn ôl Aled, 'Mae’r amrywiaeth o lyfrau sydd ar gael yn y Gymraeg erbyn hyn yn aruthrol. Mae 'na rywbeth ar gael i bawb bellach. Mae’r gweisg fel tasen nhw’n fwy parod i fentro, yn fwy creadigol, a ddim jyst yn dibynnu ar hunangofiannau, er mor bwysig ydi'r rheini i ni fel llyfrwerthwyr.'

Wrth edrych tua'r dyfodol efallai nad yw gweledigaeth perchnogion newydd Siop y Pethe yn llwyr wahanol i weledigaeth gychwynnol Gwilym a Megan Tudur bron i hanner can mlynedd yn ôl. 'Y nod ydi ceisio hybu’r Gymraeg, ein hanes a’n diwylliant, ym mhob ffordd bosib. Mae’r digwyddiadau, y crefftau, y llyfrau a’r cylchgronau, popeth sydd yma yn cyfrannu at wneud hynny. Does yna'r un elfen sy’n tynnu oddi ar y llall,' meddai Aled. Mae’n awyddus bod y siop yn parhau i fod yn ganolfan i’r gymuned, ac yn arbennig i’r gymuned sy’n dysgu Cymraeg. 'Mae 'na fwy o bwyslais nag erioed ar hyn o bryd ar ddysgu Cymraeg, mae’n rhaid i ni chwarae rôl yn hynny o beth. Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr.'

Efallai y bydd y fainc gyfforddus a osodwyd yn un o ffenestri’r siop yn gymorth wrth geisio cyflawni'r nod hwnnw. 'Mae’n rhywbeth mae pawb yn Aberystwyth, yn yr ardal, a falle tu hwnt, yn ei ddweud on'd yw e: "Gwrdda i di tu fas Siop y Pethe". Ni 'di gosod y sedd 'ma nawr fel bod modd i bobl gwrdd tu fewn i Siop y Pethe hefyd.'


Gellir prynu llyfrau a chrefftau Siop y Pethe ar eu gwefan hefyd.

O'r Pedwar Gwynt a Siop y Pethe yn y 'Steddfod
Dydd Gwener, 11 Awst 2017 | 11 yb ar Stondin Siop y Pethe
Sgwrs a chyfle i edrych yn ôl ar flwyddyn gynta'r cylchgrawn
 


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Siop lyfrau, Mari Siôn

 


Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr

Dyddiad cyhoeddi: 18·07·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae’r penderfyniad i streicio gan staff prifysgolion ledled Cymru a’r Deyrnas Gyfunol, yn wyneb y bygythiad newydd i gynllun pensiwn prifysgolion, yn codi cwestiynau sylfaenol am rôl y Brifysgol fel sefydliad. Mae hyn ar ben cynlluniau diswyddo sydd ar waith ar raddfa syfrdanol ac sydd…

Dadansoddi


Nerys Williams

Yn y chwedegau, anogwyd 'Mamau America' i yrru eu plant i'r sinema gan y bardd Americanaidd Frank O'Hara – yn chwareus felly. O leiaf byddai gobaith wedyn na fyddent yn stelcian yn eu llofftydd 'yn eich casáu cyn pryd, a chithau ddim wedi gwneud dim byd rhy…

Cyfansoddi


Marion Muller-Colard

Mae'r stori hon i blant gan Marion Muller-Colard, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg (2014), yn cyflwyno syniadau Hannah Arendt (1906-1975) ar ffurf hanesyn a lluniau unigryw gan Clémence Pollet. Mae'r athronwraig ar fin gorffen sgwennu ei llyfr olaf, ond wrth iddi bendroni dros y…

Cyfansoddi


Robert Walser

Cyhoeddodd Robert Walser ddarnau cyson ym mhapur dyddiol y Berliner Tageblatt yn 1907-8 ac yn y cyfnod 1925-1933, gan gynnwys 'Llythyr gan Ewropead' ym Mai 1926. Mae nifer o'r darnau hynny ar ffurf llythyr sy'n cyfarch y darllenydd yn bersonol, yn lythyrau caru sydd wedi eu cyfeirio at foment ddychmygol. Yn wir, yn 1930, penderfynodd y papur wahodd nifer o…

Dadansoddi


Daniel Huws

Mae canu'n ymestyn lawer pellach yn ôl yn ein hanes nag ysgrifennu. Genir canu yn y cof ac yn y cof y'i diogelir. Cof sy'n gwneud dyn. Mae grym y cof dynol yn rhywbeth y mae pawb ohonom wedi cael achos o bryd i'w gilydd i…

Dadansoddi


Huw L Williams

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn…

Cyfansoddi


Mihangel Morgan

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr…

Adolygu


Alun Llwyd

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â…