Cyfweld

‘Tu fas i Siop y Pethe’


Mari Siôn

Amser darllen: 5 munud

18·07·2017

Nid siop lyfrau Gymraeg gyffredin mo Siop y Pethe rhywsut. Mae’n un o dirnodau tref Aberystwyth. ‘Tu fas i Siop y Pethe’ ydi'r gri gyson wrth drefnu cyfarfod â rhywun, wrth fynychu gwylnos neu stondin stryd. Dyma fantais lleoliad canolog ar gornel brysur ynghanol y dref. Ond mae'r lle yn fwy na hynny hefyd. 

Siop y Pethe wedi’r cyfan oedd y siop Gymraeg gyntaf. Fe’i sefydlwyd yn 1968 gan Gwilym a Megan Tudur gyda’r bwriad o werthu nid yn unig lyfrau Cymraeg ond recordiau, crefftau, cardiau a phosteri hefyd. Ysbrydolodd eu gweledigaeth siopau tebyg ledled Cymru gan arwain at sefydlu cyrchfannau Cymraeg a fu’n rhan o fywydau cynifer ohonom mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.

Roedd Siop y Pethe yn sicr yn rhan o fywyd Aled Rees. Aled yw cydberchennog y siop bellach ers i gyfnod y Tuduriaid ddod i ben. Penderfynwyd gwerthu’r busnes ar ôl i Gwilym a Megan dreulio bron i hanner can mlynedd tu ôl i’r til. 'Mae’r siop yn rhan o’m hanes i. Fi 'di gweld y siop bob diwrnod o fy mywyd. Fe fydde fe wedi bod yn biti mawr gweld y lle’n cau,' meddai’r gŵr o Aberystwyth sydd hefyd yn berchen ar gwmnïau Teithiau Tango a Theithiau Cambria. Dros beint un noson dyma grybwyll ei awydd i brynu’r siop wrth ei gyfaill Dafydd Alun Jones, milfeddyg lleol. 'Nath e droi rownd a dweud yn syth, "Bryna’i i fe da ti." The rest is history fel ma' nhw’n dweud.'

Siop y Pethe

Fis Tachwedd diwethaf, flwyddyn union wedi dod yn berchnogion, agorwyd Siop y Pethe ar ei newydd wedd, a hynny gyda diwrnod o ddathlu. Cynhaliwyd Talwrn, gweithdai awduron mewn ysgolion, a pherfformiadau o flaen y siop gan Rhys Meirion, Mr Phormula a Bryn Fôn, i enwi ond tri. Yno hefyd, yn westeion anrhydeddus, roedd Gwilym a Megan Tudur. 

'Mae Gwilym a Megan wedi bod yn hael iawn eu cefnogaeth, ac maen nhw’n gefnogol iawn o hyd,' meddai Aled. 'Roedden nhw’n ofni y bydde siop goffi neu rywbeth yn agor ar y gornel yma. Roedden nhw’n hapus iawn ein bod ni ddim jyst isie cymryd yr adeilad ond ein bod ni am gadw’r enw ac adeiladu ar yr hyn roedden nhw wedi ei greu. Brand yw Siop y Pethe mewn ffordd, brand y gwnaeth Gwilym a Megan ei ddatblygu dros 47 o flynyddoedd. Roedd hi’n fenter mor flaengar pan agorwyd y lle gyntaf. Roedden ni am barhau â'r weledigaeth honno.'

Fel perchnogion newydd aethant ati i foderneiddio’r adeilad yn hytrach na’i drawsnewid yn llwyr. Roedd hynny’n bwysig yn ôl Aled. 'Ein syniad ni ers y dechre oedd y byddai'r llawr gwaelod i radde yn aros yr un fath.' Er mwyn sicrhau eu bod yn cadw cymeriad gwreiddiol y siop ac yn gwneud y gorau o’r adeilad, bu cynllunydd mewnol yn rhoi cyngor er mwyn gwneud y defnydd gorau o’r gofod a’r golau, gan sicrhau mwy o le ar gyfer digwyddiadau, lansiadau a gweithgareddau fel y Clwb Clonc i ddysgwyr sy’n cyfarfod yn y siop bob dydd Mercher.

'Ni wedi newid sut oedd pethe’n edrych tam' bach. Ni 'di agor un ffenest fel bod modd i bobl weld i mewn. Roedd rhaid meddwl yn ymarferol wrth gwrs. O ran y llyfrau, o fesur y silffoedd, mae 'na fwy o le iddyn nhw erbyn hyn, a digon o le hefyd i gardiau, sy’n bwysig iawn i’r cwsmeriaid hynny sydd wedi siopa yma ar hyd y blynyddoedd. Ond roedden ni hefyd am ddenu mwy o gwsmeriaid. Mae Aberystwyth yn dref brifysgol, a ry'n ni am drio denu mwy o bobl ifanc i'r siop. Ni'n gobeithio y bydd y gweddnewidiad yn galluogi hynny.' Yn sicr mae yna deimlad modern, moethus bron i’r siop ar ei newydd wedd. Mae’r carpedi’n drwchus, y goleuo’n gynnes a’r nwyddau wedi eu gosod yn gelfydd. Ac eto mae cymeriad y siop wreiddiol i'w ganfod yma o hyd: mae Ogof Twm Siôn Cati er enghraifft, y gornel ar gyfer llyfrau plant, wedi goroesi ac wedi ei haddurno gan furlun hardd gan yr artist lleol Valeriane Leblond. 

Canolbwyntio ar lyfrau a wneir ar y llawr gwaelod, ynghyd â chrynoddisgiau a chardiau cyfarch, ac mae’r llawr cyntaf erbyn hyn yn cynnig dewis amrywiol o grefftau o Gymru neu gan Gymry. Mae’r siop hefyd yn comisiynu crefftau, meddai Heulwen Davies, Rheolwraig Marchnata Siop y Pethe, sy’n allweddol i ddatblygiad Casgliad Siop y Pethe. 'Mae Casgliad Siop y Pethe yn gasgliad o nwyddau a chrefftau sydd wedi eu comisiynu ar gyfer y siop yn benodol. Rydan ni’n trio cael hwyl gyda’r gair "pethe". Mae’n air sy’n golygu cymaint o wel ... bethe i bobl, wedi’r cyfan!' Mae’r casgliad, yn ôl Heulwen, yn ffordd o geisio estyn y brand, a hynny mewn ffordd wahanol a gwreiddiol. 'Mae’n holl bwysig bod brand sydd wedi ei sefydlu, brand a gafodd ei adeiladu dros gyfnod mor hir, yn ffynnu a bod mwy o bobl yn dod i’w adnabod. Dyna pam ein bod ni’n mynd â stondin i ddigwyddiadau fel yr Eisteddfod Genedlaethol erbyn hyn hefyd.'

Er hynny, gwerthu llyfrau yw blaenoriaeth Siop y Pethe o hyd, ond bod y perchnogion yn gobeithio y bydd y dewis unigryw o grefftau amrywiol yn llwyddo i ddenu darllenwyr newydd. 

'Mae’r crefftau yn gallu dod â chwsmeriaid newydd i mewn i'r siop, ac mae hynny’n bwysig,' pwysleisia Heulwen. 'Mae cwsmeriaid yn dod yma i brynu crefftau ac yna’n gweld yr holl ddewis o lyfrau plant, er enghraifft. Digon posib na fydden nhw wedi dod i mewn onibai am y crefftau. Mae’r crefftau hefyd wedi helpu i ddenu pobl ddi-Gymraeg i mewn i’r siop, ac mae'n nhw'n aml yn synnu o weld cyfrolau Saesneg am Gymru a chan Gymry ar werth.' Yn ôl Aled, 'Mae’r amrywiaeth o lyfrau sydd ar gael yn y Gymraeg erbyn hyn yn aruthrol. Mae 'na rywbeth ar gael i bawb bellach. Mae’r gweisg fel tasen nhw’n fwy parod i fentro, yn fwy creadigol, a ddim jyst yn dibynnu ar hunangofiannau, er mor bwysig ydi'r rheini i ni fel llyfrwerthwyr.'

Wrth edrych tua'r dyfodol efallai nad yw gweledigaeth perchnogion newydd Siop y Pethe yn llwyr wahanol i weledigaeth gychwynnol Gwilym a Megan Tudur bron i hanner can mlynedd yn ôl. 'Y nod ydi ceisio hybu’r Gymraeg, ein hanes a’n diwylliant, ym mhob ffordd bosib. Mae’r digwyddiadau, y crefftau, y llyfrau a’r cylchgronau, popeth sydd yma yn cyfrannu at wneud hynny. Does yna'r un elfen sy’n tynnu oddi ar y llall,' meddai Aled. Mae’n awyddus bod y siop yn parhau i fod yn ganolfan i’r gymuned, ac yn arbennig i’r gymuned sy’n dysgu Cymraeg. 'Mae 'na fwy o bwyslais nag erioed ar hyn o bryd ar ddysgu Cymraeg, mae’n rhaid i ni chwarae rôl yn hynny o beth. Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr.'

Efallai y bydd y fainc gyfforddus a osodwyd yn un o ffenestri’r siop yn gymorth wrth geisio cyflawni'r nod hwnnw. 'Mae’n rhywbeth mae pawb yn Aberystwyth, yn yr ardal, a falle tu hwnt, yn ei ddweud on'd yw e: "Gwrdda i di tu fas Siop y Pethe". Ni 'di gosod y sedd 'ma nawr fel bod modd i bobl gwrdd tu fewn i Siop y Pethe hefyd.'


Gellir prynu llyfrau a chrefftau Siop y Pethe ar eu gwefan hefyd.

O'r Pedwar Gwynt a Siop y Pethe yn y 'Steddfod
Dydd Gwener, 11 Awst 2017 | 11 yb ar Stondin Siop y Pethe
Sgwrs a chyfle i edrych yn ôl ar flwyddyn gynta'r cylchgrawn
 


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Siop lyfrau, Mari Siôn

 


Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr

Dyddiad cyhoeddi: 18·07·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...