Cyfweld

‘Tu fas i Siop y Pethe’


Mari Siôn

Amser darllen: 5 munud

18·07·2017

Nid siop lyfrau Gymraeg gyffredin mo Siop y Pethe rhywsut. Mae’n un o dirnodau tref Aberystwyth. ‘Tu fas i Siop y Pethe’ ydi'r gri gyson wrth drefnu cyfarfod â rhywun, wrth fynychu gwylnos neu stondin stryd. Dyma fantais lleoliad canolog ar gornel brysur ynghanol y dref. Ond mae'r lle yn fwy na hynny hefyd. 

Siop y Pethe wedi’r cyfan oedd y siop Gymraeg gyntaf. Fe’i sefydlwyd yn 1968 gan Gwilym a Megan Tudur gyda’r bwriad o werthu nid yn unig lyfrau Cymraeg ond recordiau, crefftau, cardiau a phosteri hefyd. Ysbrydolodd eu gweledigaeth siopau tebyg ledled Cymru gan arwain at sefydlu cyrchfannau Cymraeg a fu’n rhan o fywydau cynifer ohonom mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.

Roedd Siop y Pethe yn sicr yn rhan o fywyd Aled Rees. Aled yw cydberchennog y siop bellach ers i gyfnod y Tuduriaid ddod i ben. Penderfynwyd gwerthu’r busnes ar ôl i Gwilym a Megan dreulio bron i hanner can mlynedd tu ôl i’r til. 'Mae’r siop yn rhan o’m hanes i. Fi 'di gweld y siop bob diwrnod o fy mywyd. Fe fydde fe wedi bod yn biti mawr gweld y lle’n cau,' meddai’r gŵr o Aberystwyth sydd hefyd yn berchen ar gwmnïau Teithiau Tango a Theithiau Cambria. Dros beint un noson dyma grybwyll ei awydd i brynu’r siop wrth ei gyfaill Dafydd Alun Jones, milfeddyg lleol. 'Nath e droi rownd a dweud yn syth, "Bryna’i i fe da ti." The rest is history fel ma' nhw’n dweud.'

Siop y Pethe

Fis Tachwedd diwethaf, flwyddyn union wedi dod yn berchnogion, agorwyd Siop y Pethe ar ei newydd wedd, a hynny gyda diwrnod o ddathlu. Cynhaliwyd Talwrn, gweithdai awduron mewn ysgolion, a pherfformiadau o flaen y siop gan Rhys Meirion, Mr Phormula a Bryn Fôn, i enwi ond tri. Yno hefyd, yn westeion anrhydeddus, roedd Gwilym a Megan Tudur. 

'Mae Gwilym a Megan wedi bod yn hael iawn eu cefnogaeth, ac maen nhw’n gefnogol iawn o hyd,' meddai Aled. 'Roedden nhw’n ofni y bydde siop goffi neu rywbeth yn agor ar y gornel yma. Roedden nhw’n hapus iawn ein bod ni ddim jyst isie cymryd yr adeilad ond ein bod ni am gadw’r enw ac adeiladu ar yr hyn roedden nhw wedi ei greu. Brand yw Siop y Pethe mewn ffordd, brand y gwnaeth Gwilym a Megan ei ddatblygu dros 47 o flynyddoedd. Roedd hi’n fenter mor flaengar pan agorwyd y lle gyntaf. Roedden ni am barhau â'r weledigaeth honno.'

Fel perchnogion newydd aethant ati i foderneiddio’r adeilad yn hytrach na’i drawsnewid yn llwyr. Roedd hynny’n bwysig yn ôl Aled. 'Ein syniad ni ers y dechre oedd y byddai'r llawr gwaelod i radde yn aros yr un fath.' Er mwyn sicrhau eu bod yn cadw cymeriad gwreiddiol y siop ac yn gwneud y gorau o’r adeilad, bu cynllunydd mewnol yn rhoi cyngor er mwyn gwneud y defnydd gorau o’r gofod a’r golau, gan sicrhau mwy o le ar gyfer digwyddiadau, lansiadau a gweithgareddau fel y Clwb Clonc i ddysgwyr sy’n cyfarfod yn y siop bob dydd Mercher.

'Ni wedi newid sut oedd pethe’n edrych tam' bach. Ni 'di agor un ffenest fel bod modd i bobl weld i mewn. Roedd rhaid meddwl yn ymarferol wrth gwrs. O ran y llyfrau, o fesur y silffoedd, mae 'na fwy o le iddyn nhw erbyn hyn, a digon o le hefyd i gardiau, sy’n bwysig iawn i’r cwsmeriaid hynny sydd wedi siopa yma ar hyd y blynyddoedd. Ond roedden ni hefyd am ddenu mwy o gwsmeriaid. Mae Aberystwyth yn dref brifysgol, a ry'n ni am drio denu mwy o bobl ifanc i'r siop. Ni'n gobeithio y bydd y gweddnewidiad yn galluogi hynny.' Yn sicr mae yna deimlad modern, moethus bron i’r siop ar ei newydd wedd. Mae’r carpedi’n drwchus, y goleuo’n gynnes a’r nwyddau wedi eu gosod yn gelfydd. Ac eto mae cymeriad y siop wreiddiol i'w ganfod yma o hyd: mae Ogof Twm Siôn Cati er enghraifft, y gornel ar gyfer llyfrau plant, wedi goroesi ac wedi ei haddurno gan furlun hardd gan yr artist lleol Valeriane Leblond. 

Canolbwyntio ar lyfrau a wneir ar y llawr gwaelod, ynghyd â chrynoddisgiau a chardiau cyfarch, ac mae’r llawr cyntaf erbyn hyn yn cynnig dewis amrywiol o grefftau o Gymru neu gan Gymry. Mae’r siop hefyd yn comisiynu crefftau, meddai Heulwen Davies, Rheolwraig Marchnata Siop y Pethe, sy’n allweddol i ddatblygiad Casgliad Siop y Pethe. 'Mae Casgliad Siop y Pethe yn gasgliad o nwyddau a chrefftau sydd wedi eu comisiynu ar gyfer y siop yn benodol. Rydan ni’n trio cael hwyl gyda’r gair "pethe". Mae’n air sy’n golygu cymaint o wel ... bethe i bobl, wedi’r cyfan!' Mae’r casgliad, yn ôl Heulwen, yn ffordd o geisio estyn y brand, a hynny mewn ffordd wahanol a gwreiddiol. 'Mae’n holl bwysig bod brand sydd wedi ei sefydlu, brand a gafodd ei adeiladu dros gyfnod mor hir, yn ffynnu a bod mwy o bobl yn dod i’w adnabod. Dyna pam ein bod ni’n mynd â stondin i ddigwyddiadau fel yr Eisteddfod Genedlaethol erbyn hyn hefyd.'

Er hynny, gwerthu llyfrau yw blaenoriaeth Siop y Pethe o hyd, ond bod y perchnogion yn gobeithio y bydd y dewis unigryw o grefftau amrywiol yn llwyddo i ddenu darllenwyr newydd. 

'Mae’r crefftau yn gallu dod â chwsmeriaid newydd i mewn i'r siop, ac mae hynny’n bwysig,' pwysleisia Heulwen. 'Mae cwsmeriaid yn dod yma i brynu crefftau ac yna’n gweld yr holl ddewis o lyfrau plant, er enghraifft. Digon posib na fydden nhw wedi dod i mewn onibai am y crefftau. Mae’r crefftau hefyd wedi helpu i ddenu pobl ddi-Gymraeg i mewn i’r siop, ac mae'n nhw'n aml yn synnu o weld cyfrolau Saesneg am Gymru a chan Gymry ar werth.' Yn ôl Aled, 'Mae’r amrywiaeth o lyfrau sydd ar gael yn y Gymraeg erbyn hyn yn aruthrol. Mae 'na rywbeth ar gael i bawb bellach. Mae’r gweisg fel tasen nhw’n fwy parod i fentro, yn fwy creadigol, a ddim jyst yn dibynnu ar hunangofiannau, er mor bwysig ydi'r rheini i ni fel llyfrwerthwyr.'

Wrth edrych tua'r dyfodol efallai nad yw gweledigaeth perchnogion newydd Siop y Pethe yn llwyr wahanol i weledigaeth gychwynnol Gwilym a Megan Tudur bron i hanner can mlynedd yn ôl. 'Y nod ydi ceisio hybu’r Gymraeg, ein hanes a’n diwylliant, ym mhob ffordd bosib. Mae’r digwyddiadau, y crefftau, y llyfrau a’r cylchgronau, popeth sydd yma yn cyfrannu at wneud hynny. Does yna'r un elfen sy’n tynnu oddi ar y llall,' meddai Aled. Mae’n awyddus bod y siop yn parhau i fod yn ganolfan i’r gymuned, ac yn arbennig i’r gymuned sy’n dysgu Cymraeg. 'Mae 'na fwy o bwyslais nag erioed ar hyn o bryd ar ddysgu Cymraeg, mae’n rhaid i ni chwarae rôl yn hynny o beth. Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr.'

Efallai y bydd y fainc gyfforddus a osodwyd yn un o ffenestri’r siop yn gymorth wrth geisio cyflawni'r nod hwnnw. 'Mae’n rhywbeth mae pawb yn Aberystwyth, yn yr ardal, a falle tu hwnt, yn ei ddweud on'd yw e: "Gwrdda i di tu fas Siop y Pethe". Ni 'di gosod y sedd 'ma nawr fel bod modd i bobl gwrdd tu fewn i Siop y Pethe hefyd.'


Gellir prynu llyfrau a chrefftau Siop y Pethe ar eu gwefan hefyd.

O'r Pedwar Gwynt a Siop y Pethe yn y 'Steddfod
Dydd Gwener, 11 Awst 2017 | 11 yb ar Stondin Siop y Pethe
Sgwrs a chyfle i edrych yn ôl ar flwyddyn gynta'r cylchgrawn
 


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Siop lyfrau, Mari Siôn

 


Siop y Pethe oedd y siop Gymraeg gyntaf, mae’n allweddol ein bod ni’n arwain y ffordd, yn annog dysgwyr

Dyddiad cyhoeddi: 18·07·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


David Elwyn Lewis

Ymlwybrodd y trên trwy faestrefi Warszawa, heibio'r adeiladau aml-lawr concrid a dienaid. Ychydig a wyddai'r bachgen ar y pryd bod y ddinas hon, gwta ugain mlynedd ynghynt, ac fel cynifer o rai eraill, wedi ei difa'n llwyr. Ar ôl iddynt gyrraedd y brif orsaf,…

Adolygu


Iwan England

Fe’m magwyd i lai na dau gan metr o ddrws ffrynt cartre’r awdur, Huw Lewis. Roedd ei blentyndod e’n cwmpasu’r chwedegau a saithdegau’r ganrif ddiweddaf, cyfnod allweddol yn hanes pentref Aberfan. Dyma’r adeg pan lwyddodd y gymuned i ailadeiladu, gan glirio olion trychineb 1966 a sefydlu…

Cyfansoddi


Ffion Dafis

Er i mi ddatgan, wrth drafod y Mileniwm mewn dosbarth Bywydeg yn 1983, y byddwn – a minnau’n mynd i fod mor hen â 28 oed erbyn y flwyddyn dyngedfennol honno – yn briod â dau o blant erbyn hynny, tydw i erioed wedi gwirioneddol…

Dadansoddi


Jordi Puntí

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint…

Dadansoddi


Casia Wiliam

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd, ac ym mis Hydref, a minnau bellach yn byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat…

Adolygu


Elan Grug Muse

Petawn i’n gorfod disgrifio Gwales mewn un gair, uchelgeisiol fyddai hwnnw. A taswn i’n cael ychwanegu dau arall, mi fyddwn i’n ychwanegu mentrus a chwareus. Mae darllenwyr Cymru wedi arfer efo nofelau realaidd, pridd-ac-adfeilion-a-charcasau-ŵyn-bach, a thros y blynyddoedd mae nhw wedi glynu’n reit ystyfnig at yr hyn maen nhw’n ei hoffi. Pwy a ŵyr, wedyn, be wnân nhw efo nofel…

Dadansoddi


Gwyn Griffiths

Derbyniodd Gwyn Griffiths wobr gyfieithu Ostana yn yr Eidal, am ei waith yn cyd-olygu dwy flodeugerdd yng nghyfres Francis Boutle o ieithoedd llai-eu-defnydd Ewrop. Llenyddiaeth Llydaw yw testun y gyfrol gyntaf ac mae’r ail, The Old Red Tongue, yn gyfrol swmpus o ryw 1,000…

Dadansoddi


Gerald Morgan

Mae tinc o euogrwydd yn poeni’r meddwl. Newydd ddychwelyd o Lydaw wedi wythnos o wyliau gyda pherthnasau – braf iawn. Bwyta’n dda, mwynhau’r traethau, trefi Pont-Aven, Pontivy, Concarneau a Landerneau. Cyngerdd egnȉol gan gôr meibion Tregunc yn canu caneuon y môr, arddangosfa fawr o waith Picasso, ac yn…