Dadansoddi

Chwarae ‘Go’


Qing Niao

Amser darllen: 3 munud

19·12·2018

Y Swper Olaf gan Zeng Fanzhi, 121x66cm, 2002


Y diwrnod hwnnw, mi es i fy hen ysgol uwchradd. Dilynais yr un llwybr ag yr arferwn droedio’n ystod fy nhair blynedd yn ddisgybl yno. Bob haf, mae’r sefydliad hwn yn agored am fis ychwanegol ar gyfer y disgyblion sydd ar fin dechrau ar eu blwyddyn olaf, er mwyn iddynt gychwyn paratoi – a hynny cyn gynted ag y bo modd – at eu harholiadau.

Llwyddais i fynd i mewn yn ddidrafferth trwy roi enw fy hen athro i’r giard diogelwch. Mae’r disgyblion yn eu gwersi. Croesaf y coridor yn ofalus. Wrth wneud, daw atgofion i mi am y profiadau a gefais yn y lle hwn. Llwyddais i weld fy hen athro Saesneg a hefyd f’athro Bioleg. Trafodwyd gennym fy mhrofiadau yn yr ysgol, ac fe’u holais am genedlaethau’r dyfodol. Oherwydd, yr ifanc fydd yn pennu hynt Tsieina’r dyfodol a hynny ar eu llun eu hunain.

Rydym yn aml yn dweud bod addysg yn newid y byd, ei bod yn rhoi i ni gyfoeth meddwl. Yn Tsieina, mae pob un dim wedi ei baratoi ar gyfer disgyblion ysgol: y wisg ysgol, yr amserlen gaeth (codi yn y bore bach i ddychwelyd tua thre yn hwyr fin nos), llawer o waith cartref ar gyfer pob un o'r pynciau; yr un meddylfryd, ar gyfer pawb …

Hyn i gyd er mwyn dysgu i ni bwysigrwydd cydwybod gyfunol. Ond yr hyn sydd fwyaf difrifol ydy’r diffyg dysgu ar sut i amau; o ganlyniad, nid ydy’r disgyblion yn mynegi barn.

Trefnir y disgyblion yn rhesymegol, yn ôl maint. O’r byrraf i’r talaf, o’r disgybl gorau i’r gwanaf, bob yn ddau ar fyrddau hir. Mae’r byrddau hyn wedi eu gosod yn ddestlus o flaen y bwrdd du, yn rhesi rhwng desg yr athro a chefn yr ystafell. Maent yn llenwi’r dosbarth.

Cymharwch y trefniant hwn gyda bwrdd chwarae’r gêm ‘Go’, 19 sgwâr x 19 sgwâr. Ym mydysawd y gêm strategaeth gyffredin hon rydym yn creu ein tiriogaethau â’r cerrig bach crwn du a gwyn. Dau chwaraewr yn cymryd eu twrn, yn ddoeth, yn fentrus, yn gosod y cerrig er mwyn concro ei wrthwynebydd. Dyma drefniant rhesymegol a disglair ar gyfer yr ystafell ddosbarth hefyd. Oherwydd, mae hyd yn oed safle’r disgyblion yn glir, eu meddylfryd wedi ei drefnu, fel y cerrig, a osodwyd am yn ail yn y sgwariau bychain rheoledig hyn. Dychmygwch fod y cerrig du a gwyn yn datblygu’n genhedlaeth o ddeallusion doeth: wedi i'r ffiniau ddiflannu beth ddigwyddai ar eu tiriogaeth?

Gêm sy’n cymell chwaraewyr i feddwl yw ‘Go’, mae’r llinellau yn dynwared isymwybod dyn wyneb yn wyneb â realiti. Rydym wedi ein cynrychioli nid yn unig gan y cynllun hwn ond hefyd er ei fwyn¹. Am ffurfio defnyddwyr, nid pobl sy’n creu, y mae dylunwyr y byrddau hyn².

Dyfeisiwyd 'Go' yn Tsieina dros 2,500 o flynyddoedd yn ôl, ac er mai dyma’r gêm fwrdd hynaf i gael ei chwarae’n ddi-dor hyd heddiw, nid yw'n gêm sy’n cael ei chwarae ym mhob man. Ond mae’r trefniant hwn yn bodoli yn ein bywydau bob un. Dywedodd Barthes fod oedolion yn Ffrainc 'yn ystyried y Plentyn fel fersiwn arall o’i hun, nad oes gwell esiampl ganddo na theganau Ffrengig. Bychanfyd oedolion yn y bôn yw teganau heddiw; maent i gyd yn atgynhyrchiadau llai o bethau dyn, fel petai’r plentyn yn ddim ond oedolyn llai yn llygaid y cyhoedd, dyn bach y mae angen ei gyflenwi â gwrthrychau addas i’w faint.’³
 

¹Mae'r cynllun yn cynrychioli cyfanswm y rheolau sy'n trefnu cymdeithas.
²Y dylunwyr yw'r gwleidyddion sy'n rheoli cymdeithas.
³'Jouet' yn Mythologies, Roland Barthes (1957)

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Tsieina, Addysg, Qing Niao, Ysgrifau

 


Ym mydysawd y gêm strategaeth gyffredin hon rydym yn creu ein tiriogaethau â’r cerrig bach crwn du a gwyn

Dyddiad cyhoeddi: 19·12·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…

Cyfansoddi


Casi Dylan

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Adolygu


Gruffydd Aled Williams

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Adolygu


Ceridwen Lloyd-Morgan

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…