Dadansoddi

Chwarae ‘Go’


Qing Niao

Amser darllen: 3 munud

19·12·2018

Y Swper Olaf gan Zeng Fanzhi, 121x66cm, 2002


Y diwrnod hwnnw, mi es i fy hen ysgol uwchradd. Dilynais yr un llwybr ag yr arferwn droedio’n ystod fy nhair blynedd yn ddisgybl yno. Bob haf, mae’r sefydliad hwn yn agored am fis ychwanegol ar gyfer y disgyblion sydd ar fin dechrau ar eu blwyddyn olaf, er mwyn iddynt gychwyn paratoi – a hynny cyn gynted ag y bo modd – at eu harholiadau.

Llwyddais i fynd i mewn yn ddidrafferth trwy roi enw fy hen athro i’r giard diogelwch. Mae’r disgyblion yn eu gwersi. Croesaf y coridor yn ofalus. Wrth wneud, daw atgofion i mi am y profiadau a gefais yn y lle hwn. Llwyddais i weld fy hen athro Saesneg a hefyd f’athro Bioleg. Trafodwyd gennym fy mhrofiadau yn yr ysgol, ac fe’u holais am genedlaethau’r dyfodol. Oherwydd, yr ifanc fydd yn pennu hynt Tsieina’r dyfodol a hynny ar eu llun eu hunain.

Rydym yn aml yn dweud bod addysg yn newid y byd, ei bod yn rhoi i ni gyfoeth meddwl. Yn Tsieina, mae pob un dim wedi ei baratoi ar gyfer disgyblion ysgol: y wisg ysgol, yr amserlen gaeth (codi yn y bore bach i ddychwelyd tua thre yn hwyr fin nos), llawer o waith cartref ar gyfer pob un o'r pynciau; yr un meddylfryd, ar gyfer pawb …

Hyn i gyd er mwyn dysgu i ni bwysigrwydd cydwybod gyfunol. Ond yr hyn sydd fwyaf difrifol ydy’r diffyg dysgu ar sut i amau; o ganlyniad, nid ydy’r disgyblion yn mynegi barn.

Trefnir y disgyblion yn rhesymegol, yn ôl maint. O’r byrraf i’r talaf, o’r disgybl gorau i’r gwanaf, bob yn ddau ar fyrddau hir. Mae’r byrddau hyn wedi eu gosod yn ddestlus o flaen y bwrdd du, yn rhesi rhwng desg yr athro a chefn yr ystafell. Maent yn llenwi’r dosbarth.

Cymharwch y trefniant hwn gyda bwrdd chwarae’r gêm ‘Go’, 19 sgwâr x 19 sgwâr. Ym mydysawd y gêm strategaeth gyffredin hon rydym yn creu ein tiriogaethau â’r cerrig bach crwn du a gwyn. Dau chwaraewr yn cymryd eu twrn, yn ddoeth, yn fentrus, yn gosod y cerrig er mwyn concro ei wrthwynebydd. Dyma drefniant rhesymegol a disglair ar gyfer yr ystafell ddosbarth hefyd. Oherwydd, mae hyd yn oed safle’r disgyblion yn glir, eu meddylfryd wedi ei drefnu, fel y cerrig, a osodwyd am yn ail yn y sgwariau bychain rheoledig hyn. Dychmygwch fod y cerrig du a gwyn yn datblygu’n genhedlaeth o ddeallusion doeth: wedi i'r ffiniau ddiflannu beth ddigwyddai ar eu tiriogaeth?

Gêm sy’n cymell chwaraewyr i feddwl yw ‘Go’, mae’r llinellau yn dynwared isymwybod dyn wyneb yn wyneb â realiti. Rydym wedi ein cynrychioli nid yn unig gan y cynllun hwn ond hefyd er ei fwyn¹. Am ffurfio defnyddwyr, nid pobl sy’n creu, y mae dylunwyr y byrddau hyn².

Dyfeisiwyd 'Go' yn Tsieina dros 2,500 o flynyddoedd yn ôl, ac er mai dyma’r gêm fwrdd hynaf i gael ei chwarae’n ddi-dor hyd heddiw, nid yw'n gêm sy’n cael ei chwarae ym mhob man. Ond mae’r trefniant hwn yn bodoli yn ein bywydau bob un. Dywedodd Barthes fod oedolion yn Ffrainc 'yn ystyried y Plentyn fel fersiwn arall o’i hun, nad oes gwell esiampl ganddo na theganau Ffrengig. Bychanfyd oedolion yn y bôn yw teganau heddiw; maent i gyd yn atgynhyrchiadau llai o bethau dyn, fel petai’r plentyn yn ddim ond oedolyn llai yn llygaid y cyhoedd, dyn bach y mae angen ei gyflenwi â gwrthrychau addas i’w faint.’³
 

¹Mae'r cynllun yn cynrychioli cyfanswm y rheolau sy'n trefnu cymdeithas.
²Y dylunwyr yw'r gwleidyddion sy'n rheoli cymdeithas.
³'Jouet' yn Mythologies, Roland Barthes (1957)

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Tsieina, Addysg, Qing Niao, Ysgrifau

 


Ym mydysawd y gêm strategaeth gyffredin hon rydym yn creu ein tiriogaethau â’r cerrig bach crwn du a gwyn

Dyddiad cyhoeddi: 19·12·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill ... 

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…

Dadansoddi


Angharad Penrhyn Jones

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Colofnau


Jan Morris gyda Twm Morys

Y bore ’ma mi ddaeth llais siriol hen gyfaill annwyl yr un oed â mi ar y ffôn. Ond sirioldeb smâl oedd o, fel y bydd yn aml y dyddiau hyn. Bu hi’n clebran am sbel, yr un fath ag arfer, am hyn a’r llall. Ond o dipyn i beth…

Cyfansoddi


Boz Groden

llygod

a  Creaduriaid bychain gwyllt brown neu lwydaidd o deulu’r Muridæ, sy’n ysglyfaeth i gathod a thylluanod; ceir rhai gwyn dof; hefyd am anifeiliaid eraill tebyg ac yn ffig.; delwau o’r cyfryw ...