Colofnau

Darllen llun: ‘Aitch’ gan Anthony Stokes

Y cyflwr presennol


Geoff Young

Amser darllen: 4 munud

17·04·2018


Ffotograff gan Anthony Stokes a dynnwyd yn 2006 yw Aitch, o’r gyfres o luniau o’r cymoedd a ddechreuwyd ganddo yn 2000. Mae’n ffotograff sy’n canolbwyntio ar arwynebeddau; ceir rhannau fflat o liw i’r llun, rhoddir sylw i ansawdd ac adeiledd ac mae rhaniadau pendant i’r ffrâm. Gellid hefyd ystyried y ffotograff yng nghyd-destun paentiadau haniaethol sydd wedi dylanwadu cymaint ar waith ffotograffig yr awdur hwn.

Testun real sydd yma, ond un cyfan gwbl gyffredin. Hynny sydd yn ei wneud, yn rhyfedd iawn, yn anarferol, yn ddigon i ennyn diddordeb y darllenydd eto drachefn. Nid oes yma’r posibiliadau ffotograffig fyddai’n denu’r rhelyw i dynnu llun. Ac eto, mae rhywbeth am y ddelwedd hon sy’n ymylu ar gyfleu hanfodion y ffotograff perffaith i mi. Mae yma ddarluniad hardd o olygfa a grëwyd yn ofalus gan lygaid â'r gallu i weld – golygfa sydd yn ymddangos ar yr olwg gyntaf yn gwbl anniddorol, yn ddigon hyd yn oed i godi'r felan. Mae bron iawn fel ffotograff o’r tu hwnt i’r byd hwn.

Mae’r llythyren ‘H’ ar blât melyn hydrant tân, ar wal sy’n ffurfio cornel stryd yn Nhrehafod, Cwm Rhondda (poblogaeth o 498 yn 2011). Rhwng ymyl y pafin a’r tarmac llwyd islaw ymddengys o’r gwaelodion – am ennyd – linellau dwbl melyn. Ar y lôn, gwelir gorchudd hydrant metal, wedi ei baentio’n felyn ac ehangder wal felen hufennog yn llenwi bron i hanner y darlun, a’r rhain i gyd yn creu thema gref ar sail lliw.

Mae'n amlwg bod y ffotograffydd yn ymwybodol iawn o’r lliw melyn pan welodd yr olygfa hon am y tro cyntaf, pan aeth ati i ystyried pa bosibiliadau oedd yr olgyfa yn eu cynnig ar gyfer creu llun. Nid peth anarferol i Anthony Stokes ydy gweld yn y ffordd hon, a dywedir bod llwyd yn mynd efo popeth. Gyda’r darlun hwn, yn gwbl nodweddiadol o’i arddull weledol, aeth tu hwnt i’r llinyn cyswllt melyn dechreuol, gan ddatblygu elfennau cyfansoddiadol a chysyniadol pellach.

Yn syml, cyfansoddiad ar sail ehangder wal wag, tro yn y palmant ar gornel stryd (hoff thema ganddo) a marciau ffordd yw ‘Aitch’. Mae’r wal lwyd o sment yr ochr arall i’r ffordd, gyda’i chynllun modwlar penodol, hefyd yn hawlio sylw ac yn cyfrannu elfen o fodernedd llym i’r llun, ond erys yn ychwanegiad cymharol ddigymeriad.

Canlyniad hyn i gyd yw darlun sydd yn ddigon annhebyg i ffotograff ar un ystyr, oherwydd natur ddwys yr hyn a ddarlunnir mewn gwirionedd. Cynrychiolir yr hyn y gellir ac nas gellir ei weld, gwelwn gornel a’r hyn sydd y tu hwnt iddi; gwelwn y presennol – a’r dyfodol nad oes modd i ni ei adnabod, rhyw le y gallasem fynd iddo mewn egwyddor ond na fedrwn, serch hynny, ei gyrraedd am y tro; ac ymyl fertigol y wal fel rhyw fath o agen un dimensiwn wedi ei chau, wal lle ceir tu hwnt ddyfnder oer braf lle na fedraf roi fy llaw. Dyma'r tensiwn a’r dryswch y mae ffotograffiaeth yn abl iawn i’w roi ar waith, trwy fod yn real ac eto ddim yn ddigon real ar yr un pryd.

Darlun anarferol – hunllefus a hudolus – a welaf yma, o fan unigryw y mae’r awdur, wrth gerdded un diwrnod yn Nhrehafod, yn digwydd taro ar ei draws. Mae fel petai’r olygfa wedi disgyn o’r nen, a’i slotio i’w lle o’i flaen. Gwelaf olygfa ddinod ac eto mae'n cyfleu i mi rywbeth o fyd ffuglen wyddonol rywsut; mae’n wag ar ryw ystyr, yn brin o ddynoliaeth ac eto’n llawn trugaredd. Mae yna rywbeth damweiniol am yr olygfa hon ac eto mae'n ymddangos fel petai’n meddu ar swyddogaeth benodol. Sut y datblygodd a phaham? A yw mewn gwirionedd yn ddamweiniol, yn unigryw, neu a oes yna ddigonedd o gorneli stryd llwyd neu unlliw tebyg? Gwell gen i feddwl ei bod yn unigryw.


Darllenwch ymateb ar ffurf cerdd gan Christine James i’r un llun gan Anthony Stokes.

Cyhoeddwyd casgliad o luniau Anthony Stokes o’r cymoedd yn y gyfrol The Valleys gan wasg Seren yn 2007, gyda chyflwyniad gan Iain Sinclair. Bydd arddangosfa o waith Anthony Stokes yn agor ar 4 Mai 2018 yn ffotogaleri y gofeb, Heol Penrallt, Machynlleth.

Geoff Young yw perchennog Galeri a Siop Lyfrau Pen’rallt a ffotogaleri y gofeb ym Machynlleth, ar y cyd â Diane Bailey.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Darlun anarferol – hunllefus a hudolus – a welaf yma, o fan unigryw y mae’r awdur, wrth gerdded un diwrnod yn Nhrehafod, yn digwydd taro ar ei draws

Dyddiad cyhoeddi: 17·04·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Giacomo Leopardi

Cyhoeddir ar ddiwrnod Santes Dwynwen eleni gyfieithiad Saesneg newydd o gasgliad o feddyliau a gwirebau un o awduron mwyaf nodedig yr Eidal, Giacomo Leopardi (1798-1837). Mae Leopardi fwyaf adnabyddus am ei gasgliad o gerddi, Canti (1835), a ystyrir yn un o binaclau llenyddiaeth Eidaleg. Dywedodd Italo Calvino amdano: 'Yr hyn sy'n wyrthiol am…

Dadansoddi


Morgan Owen

Pan symudais, dros dro, i ogledd-orllewin Cymru i fyw mewn cymuned Gymraeg lle mae’r iaith i’w chlywed o hyd yn hollol naturiol – i’r ‘Fro Gymraeg’, beth bynnag yw honno – darganfûm rywbeth annisgwyl: fy mod ers blynyddoedd wedi bod yn atal a chladdu fy nghefndir, sef y Cymoedd.…

Adolygu


Rhys Watkin

Cyflwynwyd cyngerdd o weithiau gan Ralph Vaughan Williams, Lili Boulanger, a’r Gymraes Rhian Samuel gan Gerddorfa Symffoni’r Coleg Cerdd a Drama fis Tachwedd, ar y thema ‘tirluniau’. Roedd cysgod Sul y Cofio a’r Rhyfel Mawr yn drwm ar y rhaglen, a gynhwysai The Lark Ascending (1914) a…

Dadansoddi


Qing Niao

Y diwrnod hwnnw, mi es i fy hen ysgol uwchradd. Dilynais yr un llwybr ag yr arferwn droedio’n ystod fy nhair blynedd yn ddisgybl yno. Bob haf, mae’r sefydliad hwn yn agored am fis ychwanegol ar gyfer y disgyblion sydd ar fin dechrau ar eu…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…