Colofnau

Darllen llun: ‘Aitch’ gan Anthony Stokes

Y cyflwr presennol


Geoff Young

Amser darllen: 4 munud

17·04·2018


Ffotograff gan Anthony Stokes a dynnwyd yn 2006 yw Aitch, o’r gyfres o luniau o’r cymoedd a ddechreuwyd ganddo yn 2000. Mae’n ffotograff sy’n canolbwyntio ar arwynebeddau; ceir rhannau fflat o liw i’r llun, rhoddir sylw i ansawdd ac adeiledd ac mae rhaniadau pendant i’r ffrâm. Gellid hefyd ystyried y ffotograff yng nghyd-destun paentiadau haniaethol sydd wedi dylanwadu cymaint ar waith ffotograffig yr awdur hwn.

Testun real sydd yma, ond un cyfan gwbl gyffredin. Hynny sydd yn ei wneud, yn rhyfedd iawn, yn anarferol, yn ddigon i ennyn diddordeb y darllenydd eto drachefn. Nid oes yma’r posibiliadau ffotograffig fyddai’n denu’r rhelyw i dynnu llun. Ac eto, mae rhywbeth am y ddelwedd hon sy’n ymylu ar gyfleu hanfodion y ffotograff perffaith i mi. Mae yma ddarluniad hardd o olygfa a grëwyd yn ofalus gan lygaid â'r gallu i weld – golygfa sydd yn ymddangos ar yr olwg gyntaf yn gwbl anniddorol, yn ddigon hyd yn oed i godi'r felan. Mae bron iawn fel ffotograff o’r tu hwnt i’r byd hwn.

Mae’r llythyren ‘H’ ar blât melyn hydrant tân, ar wal sy’n ffurfio cornel stryd yn Nhrehafod, Cwm Rhondda (poblogaeth o 498 yn 2011). Rhwng ymyl y pafin a’r tarmac llwyd islaw ymddengys o’r gwaelodion – am ennyd – linellau dwbl melyn. Ar y lôn, gwelir gorchudd hydrant metal, wedi ei baentio’n felyn ac ehangder wal felen hufennog yn llenwi bron i hanner y darlun, a’r rhain i gyd yn creu thema gref ar sail lliw.

Mae'n amlwg bod y ffotograffydd yn ymwybodol iawn o’r lliw melyn pan welodd yr olygfa hon am y tro cyntaf, pan aeth ati i ystyried pa bosibiliadau oedd yr olgyfa yn eu cynnig ar gyfer creu llun. Nid peth anarferol i Anthony Stokes ydy gweld yn y ffordd hon, a dywedir bod llwyd yn mynd efo popeth. Gyda’r darlun hwn, yn gwbl nodweddiadol o’i arddull weledol, aeth tu hwnt i’r llinyn cyswllt melyn dechreuol, gan ddatblygu elfennau cyfansoddiadol a chysyniadol pellach.

Yn syml, cyfansoddiad ar sail ehangder wal wag, tro yn y palmant ar gornel stryd (hoff thema ganddo) a marciau ffordd yw ‘Aitch’. Mae’r wal lwyd o sment yr ochr arall i’r ffordd, gyda’i chynllun modwlar penodol, hefyd yn hawlio sylw ac yn cyfrannu elfen o fodernedd llym i’r llun, ond erys yn ychwanegiad cymharol ddigymeriad.

Canlyniad hyn i gyd yw darlun sydd yn ddigon annhebyg i ffotograff ar un ystyr, oherwydd natur ddwys yr hyn a ddarlunnir mewn gwirionedd. Cynrychiolir yr hyn y gellir ac nas gellir ei weld, gwelwn gornel a’r hyn sydd y tu hwnt iddi; gwelwn y presennol – a’r dyfodol nad oes modd i ni ei adnabod, rhyw le y gallasem fynd iddo mewn egwyddor ond na fedrwn, serch hynny, ei gyrraedd am y tro; ac ymyl fertigol y wal fel rhyw fath o agen un dimensiwn wedi ei chau, wal lle ceir tu hwnt ddyfnder oer braf lle na fedraf roi fy llaw. Dyma'r tensiwn a’r dryswch y mae ffotograffiaeth yn abl iawn i’w roi ar waith, trwy fod yn real ac eto ddim yn ddigon real ar yr un pryd.

Darlun anarferol – hunllefus a hudolus – a welaf yma, o fan unigryw y mae’r awdur, wrth gerdded un diwrnod yn Nhrehafod, yn digwydd taro ar ei draws. Mae fel petai’r olygfa wedi disgyn o’r nen, a’i slotio i’w lle o’i flaen. Gwelaf olygfa ddinod ac eto mae'n cyfleu i mi rywbeth o fyd ffuglen wyddonol rywsut; mae’n wag ar ryw ystyr, yn brin o ddynoliaeth ac eto’n llawn trugaredd. Mae yna rywbeth damweiniol am yr olygfa hon ac eto mae'n ymddangos fel petai’n meddu ar swyddogaeth benodol. Sut y datblygodd a phaham? A yw mewn gwirionedd yn ddamweiniol, yn unigryw, neu a oes yna ddigonedd o gorneli stryd llwyd neu unlliw tebyg? Gwell gen i feddwl ei bod yn unigryw.


Darllenwch ymateb ar ffurf cerdd gan Christine James i’r un llun gan Anthony Stokes.

Cyhoeddwyd casgliad o luniau Anthony Stokes o’r cymoedd yn y gyfrol The Valleys gan wasg Seren yn 2007, gyda chyflwyniad gan Iain Sinclair. Bydd arddangosfa o waith Anthony Stokes yn agor ar 4 Mai 2018 yn ffotogaleri y gofeb, Heol Penrallt, Machynlleth.

Geoff Young yw perchennog Galeri a Siop Lyfrau Pen’rallt a ffotogaleri y gofeb ym Machynlleth, ar y cyd â Diane Bailey.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Darlun anarferol – hunllefus a hudolus – a welaf yma, o fan unigryw y mae’r awdur, wrth gerdded un diwrnod yn Nhrehafod, yn digwydd taro ar ei draws

Dyddiad cyhoeddi: 17·04·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Llio Mai Hughes

Nos Wener, 15 Mawrth, perfformiodd Cymdeithas John Gwilym Jones eu cynhyrchiad cyntaf yn Stiwdio Pontio, Bangor. Ac Eto Nid Myfi oedd y ddrama, a phob tocyn wedi’i werthu. Roedd Pontio yn llawn bwrlwm wrth i’r dorf ymgasglu; yn eu mysg roedd myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, darlithwyr,…

Cyfansoddi


Emyr Lewis

Mae Lana Turner 'di colapsio! O'n i'n trotian heibio ac yn sydyn ddechreuodd hi fwrw glaw a bwrw eira a deudist di ei bod hi'n bwrw cenllysg ond mae cenllysg yn dy hitio di ar dy ben yn galad felly go iawn ... 

Adolygu


Angharad Tomos

Da oedd gweld y theatr yn Pontio yn gyfforddus lawn ar nos Iau, 21 Chwefror ar gyfer y ddrama Anweledig. Roedd y cynhwysion cywir ar gyfer noson dda yno – Ffion Dafis yn gwneud sioe un wraig, ac Aled Jones Williams yn awdur. Ychwanegwch ddyfeisgarwch…

Dadansoddi


Huw L Williams

Undod – sy’n sefyll dros annibyniaeth radical i Gymru – yw un o’r grwpiau diweddaraf i ymuno â’r mudiad ehangach #indywales. Mae ambell ymateb i ddyfodiad y grŵp hwn wedi bod yn ddadlennol. Holwyd yn lled gyson ‘Pam?’, gyda rhai yn ei ystyried fel rhaniad diangen, eraill yn mynnu…

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Ar yr ymosodiadau gwrth-Semitaidd yn Ffrainc yr wythnos hon.

Roeddwn i'n methu â dod dros y ffaith ei bod hi'n gwisgo wig; byddwn yn ei dychmygu yn ei dynnu i ddatgelu pen moel, yn gyfrinachol, yng ngŵydd ei gŵr; gwnaethwn fy ngorau i wthio'r…

Adolygu


Sioned Puw Rowlands

Wrth edrych am yn ôl i'r saithdegau a thurio cof plentyndod, synhwyraf bâr o lygaid yn serio'r tywyllwch. Ymhlith y gwmnïaeth a aeth yn bapur wal ymwybod wrth i mi aeddfedu, ynghanol cymdeithas ddigon ecsentrig Mary Vaughan Jones, gwelaf lygaid dolefus a phenderfynol…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae Gwn Glân Beibl Budr yn albwm sydd yn cydio yn eich calon o’r dechrau un ac yn gwrthod llacio gafael tan y nodyn olaf. Mae i’r caneuon hyn deimlad elfennol, oesol. Dyma albwm tywyll, dirdynnol; mae’n gynnil ac yn treiddio i’ch cwsg, yn tarfu ar eich…

Adolygu


Ceri Williams

Nodweddir perfformiadau Public Service Broadcasting gan gyfuniad unigryw o gerddoriaeth roc electronig egnïol a ffilmiau archif gwreiddiol – 'think Pathé meets Pet Shop Boys,' meddai'r Guardian. Trefnwyd y daith ddiweddaraf, a ddaeth i Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe yn yr hydref, ar gefn llwyddiant yr albwm Every Valley.

Dyma un…