Dadansoddi

Darllen llun

‘Avenue of Trees’ gan Peter Cattrell


Geoff Young

Amser darllen: 3 munud

30·03·2018

Avenue of Trees, Newfoundland Memorial Park, Somme, France gan Peter Cattrell, 2000.

Mae’r gangen gwympiedig yn rhwystro mynediad, yn llinell ar letraws dros y llwybr. A hithau’n gangen gwympiedig unig, gorwedd yn lluddedig ar lawr, yn rhwystr i’r llygad rhag gweld y tu hwnt. Mae’r rhes o goed ar y dde yn dywyllach ac yn hawlio eu lle, tra gwelir y coed goleuach ar y chwith ac yn y pellter yn eu cyflawnder; maent yn fwy ansylweddol a goddefol. Cawn ein cymell am i mewn gan ffurfiau tywyll y coed bygythiol hyn ar y dde, sy’n tarfu eto ar y gynneddf naturiol i symud ymlaen at y golau ysgafnach tu hwnt. Ond dyma naratif ymwybodol sy’n ymdeimlo â thristwch gweddus i’r lleoliad a’i hanes dychrynllyd.

Wrth greu’r ddelwedd hon mae Peter Cattrell fel petai’n creu ffuglen i gynrychioli gwirionedd, yn creu trosiad ar gyfer y tristwch a oedd yn rhan o’i brofiad. Mae canghennau’n disgyn, nid dim ond un gangen; ac nid yw’r coed yn hawlio eu lle nac ychwaith yn ansylweddol o angenrheidrwydd. Byddai ffotograff wedi ei dynnu o’r tu hwnt i’r gangen unig yn cynnal naratif amgen. Ond edrych ar ffotograff yr ydym; mae’n dangos i ni sut y gall ffotograffydd profiadol weld, sut y gall ragweld delwedd ac ymateb i’r posibiliadau hynny.

O gofio hanes trasig tirwedd y Somme, gwaith y ffotograffydd yn y fan hon yw dechrau cynrychioli’r hanes hwnnw, mewn termau ffotograffig, rywsut neu’i gilydd, trwy arsylwi a thrwy ddefnyddio’r technegau cyfansoddiadol sydd ar gael iddo, technegau sydd wedi eu seilio, wrth gwrs, ar gonfensiynau diwylliannol y celfyddydau gweledol. Mae rhai o’r confensiynau hyn yn perthyn yn benodol i ffotograffiaeth dirluniadol ddogfennol: derbynnir yr olygfa a’i holl elfennau heb ymyrraeth. Roedd y gangen gwympiedig yn rhodd. Hebddi, ni fyddai Cattrell wedi tynnu’r llun. Dyma bwnc y ffotograff. Er y confensiynau hyn, cyfleu profiad personol y mae ffotograff a gall ffotograffydd arall gyda’r un cyfarpar ymateb yn wahanol, wrth reswm. Dyma sydd yn unigryw am ffotograffiaeth: y cyfuniad o gyfarpar mecanyddol a’r confensiynau sy’n perthyn iddynt ar y naill law, a thriniaeth y ffotograffydd ar y llaw arall, a’r modd y mae’r ddelwedd a gaiff ei chreu yn cael ei gweld a’i darllen.

Mae Peter Cattrell wedi bod yn tynnu lluniau tirluniau’r Rhyfel Byd Cyntaf yn gyson er 1996. Lladdwyd hen ewythr iddo ar y Somme, ac mae’n benderfynol o ddarganfod yr hyn a all amdano, nid dim ond trwy archwilio archifau, ond trwy droedio yr un pridd, anadlu’r un aer – a thynnu lluniau. Roedd y ddelwedd hon yn rhan o arddangosfa Echoes of the Great War. Arddangoswyd lluniau Cattrell o’r Rhyfel Byd Cyntaf ar draws Prydain. Maent i’w gweld yn Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth hyd 21 Ebrill 2018.

Dyma ffotograff sydd wedi ei gyfleu’n hyfryd, wedi ei greu, gam wrth gam, â gallu technegol ac esthetig. Gellir ei weld yn y termau hynny’n unig, yn yr ymdoddiad rhwng y tywyll a’r golau, gyda’r manylion caled ym mlaen y darlun yn arwain at dynerwch y coed yn y pellter, cyn diflannu yng ngwynder diddymdra. Heb gyd-destun i’r llun, gellir ei werthfawrogi fel golygfa hardd, brudd yn unig. Recordiwyd y ffotograff ar ddiwrnod o darth oer, gan ffotograffydd y dylanwadwyd yn fawr arno gan y cyfarwyddwr ffilm Andrei Tarkovsky a’i ddarluniadau atgofus, swreal ar brydiau, o’r tirlun Rwsiaidd.

Plannwyd y coed hyn lle unwaith roedd tir neb, gofod agored, diamddiffyn rhwng dwy linell y ffrynt yr oedd rhaid eu croesi dan fygythiad gynnau’n saethu. Dyma’r amddiffynfa nad oedd yno i’r milwyr. Dyma hefyd y llwybr a ddefnyddir gan ymwelwyr i gyrraedd sawl mynwent ryfel. Ers i’r llun gael ei dynnu, tarmaciwyd y ffordd. Felly mae’r olygfa wedi newid eto fyth, ac ni fydd cangen gwympiedig yn cael penrhyddid mwyach i rwystro mynediad.


Geoff Young yw perchennog Galeri a Siop Lyfrau Pen’rallt a Ffotogaleri y Gofeb ym Machynlleth, ar y cyd â Diane Bailey.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyddiad cyhoeddi: 30·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…