Dadansoddi

Darllen llun: Hilla a Bernd Becher


Diane Bailey

Amser darllen: 3 munud

29·11·2019

Trwy garedigrwydd Die Photographische Sammlung / SK Stiftung Kultur –
Bernd und Hilla Becher Archive, Köln, 2019


Lluniau o olwynion weindio pen pwll, tanciau nwy, tyrau dŵr, odynau calch a bwnceri glo a dynnwyd gan Hilla a Bernd Becher: olion ôl-ddiwydiannol a gysylltir yn bennaf â’r diwydiannau glofaol a dur. O ddiwedd y 1950au hyd ddechrau’r ganrif hon gweithiasant yn fanwl a threfnus, gan ddefnyddio camera plât 10x8 ar dreipod trwm, a ffilm ddu a gwyn. Cynhyrchwyd dros 16,000 o negatifau ganddynt. O blith y rhain, byddent yn dewis, yn argraffu ac yn trefnu cannoedd o luniau a hynny’n flociau o 9, 12 neu 15. Er eu bod yn tynnu lluniau ar hyd a lled Ewrop ddiwydiannol, ym Mhrydain hefyd a’r UD, consýrn y trefniadau gweledol hyn oedd nid daearyddiaeth yn gymaint â strwythur, natur defnyddiau a’r cysylltiadau rhyngddynt. 

Ers cyfnod ei hieuenctid yn Nwyrain Berlin, meithriniwyd sgiliau Hilla gan ei mam a oedd yn ffotograffydd. Wedi hyfforddi â ffotograffydd pensaernïol amlwg yn Potsdam, ffodd Hilla i Orllewin yr Almaen lle bu’n gweithio yn swyddfeydd amrywiol benseiri yn tynnu lluniau ffeiriau masnach yn fyd-eang, a maes o law, fel ffotograffydd swyddogol ar gyfer y GFR (Arddangosfa Diwydiannau’r Almaen) yn Sudan (1961). 

Hannai ei phartner, Bernd Becher o ardal ddiwydiannol y Ruhr. Gryn dipyn yn hwyrach, byddai’r mannau lle byddai Hilla a Bernd yn tynnu lluniau’n adlewyrchu diddordebau Bernd mewn llefydd a ymdebygai i ardal ei fagwraeth, a’r lluniau yn dyst i ddirywiad y diwydiant glo a dur a oedd unwaith yn cyflogi’r teulu. Roedd cydweithio yn boddhau uchelgais y ddau i ddal ysbryd y bensaernïaeth ddiwydiannol hon – ‘not built by famous architects’, yng ngeiriau’r Bercheriaid – cyn iddi ddiflannu. Wedi hel digon o bres i brynu cerbyd gwersylla, a grant gan y Cyngor Prydeinig ar sail eu gwaith yn mherfeddwlad ddiwydiannol yr Almaen a Gwlad Belg, teithiasant i dde Cymru. Roedd yr hyn a ddarganfyddwyd ganddynt yno yn gyfarwydd ond yn wahanol hefyd. Roedd y cymariaethau a godai wrth osod y delweddau hyn ochr yn ochr â’u swmp cynyddol o waith yn ddeunydd cyfosodiadau di-ben-draw.

Nid oes y fath beth â ffotograffiaeth uniongyrchol wrthrychol. Mae’r testun wedi ei drwytho mewn hanes ac ystyr a daw’r ffotograffydd â’i phrofiadau ei hun i’r gwaith. Roedd y Becheriaid fel petaent yn miniogi’r ymwneud hwn trwy ynysu pob strwythur: yr un gymhareb rhwng ffigwr a llawr, y camera wedi ei osod yn syth ar y testun, a’r lefel llygad yn gyson, ac amgylchiadau’r golau yn feddal a di-gysgod, heb bresenoldeb amlwg dyn, a fawr ddim cyd-destun. Wrth iddynt arsylwi ac ymgyfarwyddo trwy dynnu lluniau a’u trefnu, roeddent o’r farn bod y strwythurau hyn yn dadlennu nodweddion a oedd yn anweledig i’r gwyliwr achlysurol. Ac o graffu, gwelwn ambell ffigwr dynol yn eu plith. Disgrifiodd Hilla effaith gosod y ffotograffiaeth ochr yn ochr i greu cyfanwaith fel ‘flick book, a movie’. Er eu difrifoldeb, mae cymeriad anthropomorffig, llawn hiwmor llawer o’r strwythurau, a’r patrymau a’r rhythmau a ailadroddir gan y fframio hwn a’u cyflwyniad idiosyncrataidd, yn cyfleu nid archif yn gymaint â ‘the evident delight taken in their work as the play of form’ (Tate Papers, 1/2004).

Mae gwaith y Becheriaid wedi ei gysylltu â ffotograffiaeth ‘oes y peiriant’ Renger-Patzsch a gwaith August Sander, a greodd deipoleg helaeth o beiriannau a phobl yn yr Almaen yn y 1920au a’r 1930au. Gellid gweld y ffotograffwyr hyn, fel unrhyw weithiwr ar y pryd, yn gwneud cyfraniad gwerthfawr. Roedd iddynt le pwysig mewn cymdeithas. Mewn cyfweliadau, ymhelaethodd Bernd, a fu farw yn 2007 a Hilla hithau, a fu fyw wyth mlynedd arall, ar weledigaeth eu prosiect, eu synnwyr cyfrifoldeb at y gorffennol, a hwythau’n ymwybodol bod affwys rhyfel byd wedi torri addewid moderniaeth. Yn y 1970au a’r 1980au, ehangwyd eu gwaith i’r UD.

Erbyn hyn, mae ffotograffiaeth y Becheriaid yn destun erthyglau academaidd dirifedi, adolygiadau a chyfrolau sylweddol, wedi eu cyfryngu gan y farchnad gelf ryngwladol a deongliadau curadurol. Cânt eu harddangos ochr yn ochr â gwaith eu cyn-fyfyrwyr, ffotograffwyr cyfoes Ewropeaidd o bwys megis Thomas Struth, Thomas Ruff ac Andreas Gursky. Bellach, wedi eu dychwelyd i dde Cymru, lle bu cenedlaethau’n byw yng nghysgod y gweithfeydd glo a dur, yn gweithio ynddynt ac yn gyfarwydd â’u hadeiladwaith a’u bwriadau, mae ffotograffau Hilla a Bernd Becher fel petaent yn tynnu atynt i’r presennol haenau ychwanegol o ystyr. Maent hefyd yn rhan o deulu o ‘lestri’ a ‘chloddwyr’ diwydiannol, yn record noeth o’r ymelwa a fu ar ddeunyddiau crai, deunyddiau a fyddai wedi bod yn well o’u gadael yn
eu lle, yn y ddaear. 

Manylion y ffotograff

Colofn 1: Deep Dyffryn Colliery, Mountain Ash, South Wales, 1966 / Prince of Wales, Shaft 1, Ebbw Vale, South Wales, 1974 / Astley Green Colliery, Manchester, GB, 1973 

Colofn 2: Naval Colliery, Tonypandy, South Wales, 1966 / Garw Colliery, Pontycymer, South Wales, 1973 / Bwllfa Colliery, Cwmdare, South Wales, 1966

Colofn 3: Great Western Colliery, Shaft 1, Pontypridd, South Wales, 1968 / Park Colliery, Treorchy, South Wales, 1966 / Merthyr Vale Colliery, Shaft 2, Aberfan, South Wales, 1966

Colofn 4: Great Western Colliery, Shaft 2, Pontypridd, South Wales, 1968 / Annesley Colliery, Nottingham, GB, 1997 / Merthyr Vale Colliery, Shaft 1, Aberfan, South Wales, 1966

Colofn 5: Blaenserchan Colliery, Pontypool, South Wales, 1966 / Glenrhondda Colliery, Treherbert, South Wales, 1966 / Tower Colliery, Hirwaun, South Wales, 1966


Bernd a Hilla Becher: Delweddau Diwydiant, arddangosfa yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd, 26 Hydref 2019 – 1 Mawrth 2020.

Sefydlodd Diane Bailey a Geoff Young Ffotogaleri y Gofeb, Machynlleth, yn 2017.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Wedi hel digon o bres i brynu cerbyd gwersylla, a grant gan y Cyngor Prydeinig ar sail eu gwaith yn mherfeddwlad ddiwydiannol yr Almaen a Gwlad Belg, teithiasant i dde Cymru

Dyddiad cyhoeddi: 29·11·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...