Dadansoddi

Darllen llun yn Barcelona


Ned Thomas

Amser darllen: 2 funud

06·11·2019

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y llysoedd ac fel mater o bolisi gan Pedro Sanchez, Prif Weinidog Llywodraeth Lafur Sbaen. Yr oedd yr amseru yn berffaith iddo: bydd etholiad cyffredinol yn cael ei gynnal ym mhob rhan o'r wladwriaeth ar 10 Dachwedd (y pedwerydd o'i fath o fewn pedair blynedd). Roedd trosglwyddo gweddillion Franco yn ffordd o gynnal ysbryd dilynwyr traddodiadol ei blaid ac yn gwneud dim drwg i'w enw yn rhyngwladol. Doedd dim modd i'w brif wrthwynebwyr, y Partido Popular, ruthro i amddiffyn Franco, ac yn wir y cwbl wnaethant oedd cwyno am y gost, a galw'r digwyddiad yn stỳnt. Ond mae plaid arall wrth gwrs, i'r dde o'r Partido Popular, sy'n fodlon amddiffyn Franco, sef Vox, plaid annymunol iawn ar sawl cyfrif. Yn ôl y mwyafrif o arolygon barn, gall Vox ddisgwyl ennill cymaint â 40 o seddi yn yr etholiad nesaf. Yma yng Nghatalwnia, fodd bynnag, ni chafodd y digwyddiad gymaint â hynny o sylw. Mae gwleidyddiaeth annibyniaeth yn cael blaenoriaeth ar wleidyddiaeth Sbaen, ac i genedlaetholwyr pybyr mae Sanchez hefyd yn etifedd i Franco gan ei fod wedi cefnogi carcharu gwleidyddion Catalwnia.

Clyfar, feddyliais i, pan godais rifyn 29 Hydref o'r wythnosolyn El Temps a gweld y cartŵn. Yn addas iawn ar drothwy Gŵyl y Meirwon (ac ydy, mae'r Hallowe'en Americanaidd wedi cyrraedd fan hyn hefyd), dyma Franco – neu Franquismo – yn gwrthod cael ei osod yn dawel mewn bedd newydd ac yn atgyfodi a chodi braw arnom i gyd. Ond wedi edrych yn fanylach, pwy yw hwn sy'n codi o fedd Franco? Nid y cadfridog ei hun, ac nid rhyw gynrychiolydd militariaeth ychwaith.

Yna sylwais ar y les ar gyrion y llewys. Dyna'r allwedd: cyfreithiwr o ryw fath yw hwn. Ac yn wir, neb llai na'r prif farnwr – yr un draddododd y dyfarniad a'r gosb – yn achos y gwleidyddion Catalanaidd a ddedfrydwyd i dros gan mlynedd o garchar rhyngddynt, am drefnu refferendwm annibyniaeth. Mae digon o luniau o Manuel Marchena ar y we os ydych am gymharu, ond byddai darllenwyr El Temps, cylchgrawn Catalaneg ei iaith a'i bencadlys yn Valencia, fwy na thebyg wedi dilyn yr achos ar deledu neu sgrin ac yn ei adnabod yn syth. Mae hyn wedyn yn dwyn i gof holl hanes y drefn gyfreithiol yn Sbaen na chafodd ei diwygio wedi cyfnod yr unben, gan adael i wleidyddion gael llais hyd heddiw wrth apwyntio barnwyr yr uchel lysoedd. Fe alwodd Cyngor Ewrop sawl gwaith ar Sbaen i gydymffurfio â safonau Ewropeaidd yn y maes hwn ond heb lwyddiant.

Yr artist Salvador Llosá, sy'n defnyddio'r enw El gat invisible ar gyfer ei waith cartŵn, a luniodd y llun a atgynhyrchir uchod, a llawer llun arall a ddefnyddir gan El Temps. Mae'n fodlon inni ddefnyddio ei waith yn ddi-dâl, dim ond inni gydnabod o ble daw, ac mae O'r Pedwar Gwynt yn falch iawn o gael gwneud hynny.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyma Franco – neu ‘Franquismo’ – yn gwrthod cael ei osod yn dawel mewn bedd newydd ac yn atgyfodi a chodi braw arnom i gyd

Dyddiad cyhoeddi: 06·11·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Fis Hydref eleni, yn fuan wedi cyhoeddi enw enillydd gwobr Nobel llenyddiaeth 2019 – Peter Handke (Griffen, Awstria, 1942) – cyhoeddodd PEN America eu bod yn gegrwth: ‘We are dumbfounded by the selection of a writer who has used his public voice to undercut…

Adolygu


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

Adolygu


Jerry Hunter

Mae hanes Unol Daleithiau America yn hanes ymerodraeth: dyna neges graidd y llyfr hwn. Yn ogystal â chraffu ar hynt imperialaeth Americanaidd, mae Daniel Immerwahr yn archwilio’r berthynas ryfedd rhwng dinasyddion yr Unol Daleithiau ac ymerodraeth eu gwlad. Fel yr awgryma teitl y gyfrol, ymerodraeth gudd ydyw o…

Adolygu


Mike Parker

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Adolygu


Grug Muse

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

1. y noson honno. 2. gadael yr Eglwys Gadeiriol. 3. dweud rhywbeth [fel hyn] wrtho fo [:]. 4. chwara teg, roedd yr hen gastrato na yn canu'n wych. Dwi wrth modd â'r math yna o sŵn – pedwar llais yn dod ynghyd felna, yn…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ...