Dadansoddi

Gwaddol Belgiaid y Rhyfel Mawr

Beth sydd i'w weld heddiw?


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

25·11·2017

Bu’r Belgiaid yn ardal Porthaethwy yn gyfrifol am adeiladu’r ‘Belgian Promenade’ sy’n arwain o eglwys Tysilio at Garreg yr Halen. Dyma’r arteffact mwyaf iddynt adael ar eu hôl ac fe'i cwblhawyd yn 1916. Rhoddwyd llety i dros drigain o Felgiaid yn ardal y Borth, a phan adferwyd y promenâd yn y 1960au gwahoddwyd yr unig un oedd yn dal yn fyw, sef Eduard Wilhelms, i ddod ’nôl ar gyfer y seremoni ailagor yn 1965.

Yn eglwys Llanfihangel-y-Creuddyn mae reredos derw o waith Jules Bernaerts. Mae’r disgyblion yn ei gerfiad o’r Swper Olaf wedi’u modelu ar rai o’r trigolion lleol, fel ffordd o ddiolch iddynt am eu caredigrwydd.

Llanwenog. Yma yr ailgartrefodd Joseph Reubens o Bruges, ac yn yr eglwys gwelir croglen mewn arddull Fflemaidd, a darllenfa unigryw ar ffurf draig Gymreig, yn lle’r eryr traddodiadol (gwrthododd Reubens gerfio eryr am fod yr aderyn hwnnw hefyd yn un o symbolau imperialaeth yr Almaen). Cerfiodd Reubens gofeb hefyd i’r pum bachgen o ysgol y pentref a laddwyd yn y rhyfel.

Yr Ysgwrn. Ar Borough Road, Penbedw, yr oedd Eugeen van Fleteren yn byw, ond comisiynwyd yr alltud o gerfiwr gan gymuned o Gymry alltud ar lannau Merswy i gerfio'r gadair ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 1917, a gynhaliwyd ym Mhenbedw y flwyddyn honno. Fe'i henillwyd gan Hedd Wyn, a gweld y gadair hardd hon yw un o uchafbwyntiau'r arddangosfa er cof amdano yn ei hen gartref yn yr Ysgwrn. Bu o leiaf ddau gerfiwr arall yn gweithio ar y gadair hefo Van Fleteren, ac un ohonynt, mae'n debyg, sydd wedi cerfio'r priflythrennau 'EVH' o dan y gadair.

Aberdaugleddau. Ar Hamilton Terrace yn y dref mae cofeb o garreg goch i ddiolch i’r trigolion am y croeso a roddwyd i lynges bysgota Ostend a'u teuluoedd yn ystod y Rhyfel Mawr.

Hercule Poirot. Doedd gan y ditectif bach ddim cysylltiad â Chymru, ond mae'n werth ei grybwyll am mai ef, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl. Er na chafodd llyfr cyntaf Agatha Christie amdano mo'i gyhoeddi tan 1920 (The Mysterious Affair at Styles), roedd hi wedi dechrau ei ysgrifennu yn 1916. A dyna esbonio'r rheswm gwreiddiol pam mae ditectif o Wlad Belg yn gweithio yn Lloegr – roedd yn ffoadur rhyfel. Ymddangosodd Poirot mewn 33 o nofelau gan Christie, ac ar ôl yr un olaf yn 1975 cafodd deyrnged angladdol yn y New York Times – yr unig gymeriad ffuglennol i gael anrhydedd o'r fath!

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Hercule Poirot, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl i Brydain

Dyddiad cyhoeddi: 25·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Owain Schiavone, Toni Schiavone ac Y Cyrff

Roedd y bws ola i Lanrwst o Ganolfan Aberconwy, Llandudno nos Sadwrn 12 Awst 1989 dan ei sang. Wrth deithio i lawr y dyffryn trwy Glan Conwy ac ymlaen i Maenan roedd pawb mewn hwyliau da ar ddiwedd noson gofiadwy…

Cyfansoddi


Llŷr Gwyn Lewis

Fe lynai’r smwclaw’n styfnig at ffensys dur y gwaith ac arwydd ‘stop’ annhymig y reilwe’n grachen-graith pan o’wn heb styried clywed clais ym mhen y lein, mond cwmni’i lais ... 

Adolygu


Morgan Owen

Er mwyn creu hanes, sef naratif yn y bôn, mae’r hanesydd yn dethol o blith digwyddiadau di-ben-draw nad ydynt o anghenraid yn gysylltiedig â'i gilydd yn yr ystyr wrthrychol, ddilyniannol. Yn yr un modd, mae’r ffotograffydd, wrth dynnu a threfnu lluniau at gasgliad, yn dethol o blith…

Cyfansoddi


Qing Niao

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr, cyhoeddus. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan…

Dadansoddi


Rhys Llwyd

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…