Dadansoddi

Gwaddol Belgiaid y Rhyfel Mawr

Beth sydd i'w weld heddiw?


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

25·11·2017

Bu’r Belgiaid yn ardal Porthaethwy yn gyfrifol am adeiladu’r ‘Belgian Promenade’ sy’n arwain o eglwys Tysilio at Garreg yr Halen. Dyma’r arteffact mwyaf iddynt adael ar eu hôl ac fe'i cwblhawyd yn 1916. Rhoddwyd llety i dros drigain o Felgiaid yn ardal y Borth, a phan adferwyd y promenâd yn y 1960au gwahoddwyd yr unig un oedd yn dal yn fyw, sef Eduard Wilhelms, i ddod ’nôl ar gyfer y seremoni ailagor yn 1965.

Yn eglwys Llanfihangel-y-Creuddyn mae reredos derw o waith Jules Bernaerts. Mae’r disgyblion yn ei gerfiad o’r Swper Olaf wedi’u modelu ar rai o’r trigolion lleol, fel ffordd o ddiolch iddynt am eu caredigrwydd.

Llanwenog. Yma yr ailgartrefodd Joseph Reubens o Bruges, ac yn yr eglwys gwelir croglen mewn arddull Fflemaidd, a darllenfa unigryw ar ffurf draig Gymreig, yn lle’r eryr traddodiadol (gwrthododd Reubens gerfio eryr am fod yr aderyn hwnnw hefyd yn un o symbolau imperialaeth yr Almaen). Cerfiodd Reubens gofeb hefyd i’r pum bachgen o ysgol y pentref a laddwyd yn y rhyfel.

Yr Ysgwrn. Ar Borough Road, Penbedw, yr oedd Eugeen van Fleteren yn byw, ond comisiynwyd yr alltud o gerfiwr gan gymuned o Gymry alltud ar lannau Merswy i gerfio'r gadair ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 1917, a gynhaliwyd ym Mhenbedw y flwyddyn honno. Fe'i henillwyd gan Hedd Wyn, a gweld y gadair hardd hon yw un o uchafbwyntiau'r arddangosfa er cof amdano yn ei hen gartref yn yr Ysgwrn. Bu o leiaf ddau gerfiwr arall yn gweithio ar y gadair hefo Van Fleteren, ac un ohonynt, mae'n debyg, sydd wedi cerfio'r priflythrennau 'EVH' o dan y gadair.

Aberdaugleddau. Ar Hamilton Terrace yn y dref mae cofeb o garreg goch i ddiolch i’r trigolion am y croeso a roddwyd i lynges bysgota Ostend a'u teuluoedd yn ystod y Rhyfel Mawr.

Hercule Poirot. Doedd gan y ditectif bach ddim cysylltiad â Chymru, ond mae'n werth ei grybwyll am mai ef, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl. Er na chafodd llyfr cyntaf Agatha Christie amdano mo'i gyhoeddi tan 1920 (The Mysterious Affair at Styles), roedd hi wedi dechrau ei ysgrifennu yn 1916. A dyna esbonio'r rheswm gwreiddiol pam mae ditectif o Wlad Belg yn gweithio yn Lloegr – roedd yn ffoadur rhyfel. Ymddangosodd Poirot mewn 33 o nofelau gan Christie, ac ar ôl yr un olaf yn 1975 cafodd deyrnged angladdol yn y New York Times – yr unig gymeriad ffuglennol i gael anrhydedd o'r fath!

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Hercule Poirot, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl i Brydain

Dyddiad cyhoeddi: 25·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…