Dadansoddi

Gwaddol Belgiaid y Rhyfel Mawr

Beth sydd i'w weld heddiw?


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

25·11·2017

Bu’r Belgiaid yn ardal Porthaethwy yn gyfrifol am adeiladu’r ‘Belgian Promenade’ sy’n arwain o eglwys Tysilio at Garreg yr Halen. Dyma’r arteffact mwyaf iddynt adael ar eu hôl ac fe'i cwblhawyd yn 1916. Rhoddwyd llety i dros drigain o Felgiaid yn ardal y Borth, a phan adferwyd y promenâd yn y 1960au gwahoddwyd yr unig un oedd yn dal yn fyw, sef Eduard Wilhelms, i ddod ’nôl ar gyfer y seremoni ailagor yn 1965.

Yn eglwys Llanfihangel-y-Creuddyn mae reredos derw o waith Jules Bernaerts. Mae’r disgyblion yn ei gerfiad o’r Swper Olaf wedi’u modelu ar rai o’r trigolion lleol, fel ffordd o ddiolch iddynt am eu caredigrwydd.

Llanwenog. Yma yr ailgartrefodd Joseph Reubens o Bruges, ac yn yr eglwys gwelir croglen mewn arddull Fflemaidd, a darllenfa unigryw ar ffurf draig Gymreig, yn lle’r eryr traddodiadol (gwrthododd Reubens gerfio eryr am fod yr aderyn hwnnw hefyd yn un o symbolau imperialaeth yr Almaen). Cerfiodd Reubens gofeb hefyd i’r pum bachgen o ysgol y pentref a laddwyd yn y rhyfel.

Yr Ysgwrn. Ar Borough Road, Penbedw, yr oedd Eugeen van Fleteren yn byw, ond comisiynwyd yr alltud o gerfiwr gan gymuned o Gymry alltud ar lannau Merswy i gerfio'r gadair ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 1917, a gynhaliwyd ym Mhenbedw y flwyddyn honno. Fe'i henillwyd gan Hedd Wyn, a gweld y gadair hardd hon yw un o uchafbwyntiau'r arddangosfa er cof amdano yn ei hen gartref yn yr Ysgwrn. Bu o leiaf ddau gerfiwr arall yn gweithio ar y gadair hefo Van Fleteren, ac un ohonynt, mae'n debyg, sydd wedi cerfio'r priflythrennau 'EVH' o dan y gadair.

Aberdaugleddau. Ar Hamilton Terrace yn y dref mae cofeb o garreg goch i ddiolch i’r trigolion am y croeso a roddwyd i lynges bysgota Ostend a'u teuluoedd yn ystod y Rhyfel Mawr.

Hercule Poirot. Doedd gan y ditectif bach ddim cysylltiad â Chymru, ond mae'n werth ei grybwyll am mai ef, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl. Er na chafodd llyfr cyntaf Agatha Christie amdano mo'i gyhoeddi tan 1920 (The Mysterious Affair at Styles), roedd hi wedi dechrau ei ysgrifennu yn 1916. A dyna esbonio'r rheswm gwreiddiol pam mae ditectif o Wlad Belg yn gweithio yn Lloegr – roedd yn ffoadur rhyfel. Ymddangosodd Poirot mewn 33 o nofelau gan Christie, ac ar ôl yr un olaf yn 1975 cafodd deyrnged angladdol yn y New York Times – yr unig gymeriad ffuglennol i gael anrhydedd o'r fath!

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Hercule Poirot, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl i Brydain

Dyddiad cyhoeddi: 25·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

Adolygu


Miriam Elin Jones

Mewn sioe gerdd lachar, How to Win Against History, y dysgais i gyntaf am fodolaeth pumed Marcwis Môn. Gyda’r fersiwn honno o stori anhygoel y dyn hwn yn fyw yng fy nghof – dyn a wariodd bob ceiniog o’i gyfoeth teuluol ar ddeiamwntiau…

Adolygu


Morgan Owen

Gorddefnyddir yr ansoddair ‘cynnil’ wrth adolygu a gwerthu nofelau Cymraeg: perthyn y gair i eirfa (an)feirniadol dra ystrydebol erbyn hyn, nad yw’n golygu odid ddim (ail agos i ‘cynnil’ yw ‘cignoeth’). Yn yr achos hwn, fodd bynnag, hynod briodol yw’r gair ‘cynnil’ a chlod mawr i’r awdur yw y llwyr…

Adolygu


Katie Gramich

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

Adolygu


Dyfrig Jones

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…