Dadansoddi

Gwaddol Belgiaid y Rhyfel Mawr

Beth sydd i'w weld heddiw?


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

25·11·2017

Bu’r Belgiaid yn ardal Porthaethwy yn gyfrifol am adeiladu’r ‘Belgian Promenade’ sy’n arwain o eglwys Tysilio at Garreg yr Halen. Dyma’r arteffact mwyaf iddynt adael ar eu hôl ac fe'i cwblhawyd yn 1916. Rhoddwyd llety i dros drigain o Felgiaid yn ardal y Borth, a phan adferwyd y promenâd yn y 1960au gwahoddwyd yr unig un oedd yn dal yn fyw, sef Eduard Wilhelms, i ddod ’nôl ar gyfer y seremoni ailagor yn 1965.

Yn eglwys Llanfihangel-y-Creuddyn mae reredos derw o waith Jules Bernaerts. Mae’r disgyblion yn ei gerfiad o’r Swper Olaf wedi’u modelu ar rai o’r trigolion lleol, fel ffordd o ddiolch iddynt am eu caredigrwydd.

Llanwenog. Yma yr ailgartrefodd Joseph Reubens o Bruges, ac yn yr eglwys gwelir croglen mewn arddull Fflemaidd, a darllenfa unigryw ar ffurf draig Gymreig, yn lle’r eryr traddodiadol (gwrthododd Reubens gerfio eryr am fod yr aderyn hwnnw hefyd yn un o symbolau imperialaeth yr Almaen). Cerfiodd Reubens gofeb hefyd i’r pum bachgen o ysgol y pentref a laddwyd yn y rhyfel.

Yr Ysgwrn. Ar Borough Road, Penbedw, yr oedd Eugeen van Fleteren yn byw, ond comisiynwyd yr alltud o gerfiwr gan gymuned o Gymry alltud ar lannau Merswy i gerfio'r gadair ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol 1917, a gynhaliwyd ym Mhenbedw y flwyddyn honno. Fe'i henillwyd gan Hedd Wyn, a gweld y gadair hardd hon yw un o uchafbwyntiau'r arddangosfa er cof amdano yn ei hen gartref yn yr Ysgwrn. Bu o leiaf ddau gerfiwr arall yn gweithio ar y gadair hefo Van Fleteren, ac un ohonynt, mae'n debyg, sydd wedi cerfio'r priflythrennau 'EVH' o dan y gadair.

Aberdaugleddau. Ar Hamilton Terrace yn y dref mae cofeb o garreg goch i ddiolch i’r trigolion am y croeso a roddwyd i lynges bysgota Ostend a'u teuluoedd yn ystod y Rhyfel Mawr.

Hercule Poirot. Doedd gan y ditectif bach ddim cysylltiad â Chymru, ond mae'n werth ei grybwyll am mai ef, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl. Er na chafodd llyfr cyntaf Agatha Christie amdano mo'i gyhoeddi tan 1920 (The Mysterious Affair at Styles), roedd hi wedi dechrau ei ysgrifennu yn 1916. A dyna esbonio'r rheswm gwreiddiol pam mae ditectif o Wlad Belg yn gweithio yn Lloegr – roedd yn ffoadur rhyfel. Ymddangosodd Poirot mewn 33 o nofelau gan Christie, ac ar ôl yr un olaf yn 1975 cafodd deyrnged angladdol yn y New York Times – yr unig gymeriad ffuglennol i gael anrhydedd o'r fath!

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Hercule Poirot, o bosib, yw gwaddol mwyaf adnabyddus y ffoaduriaid Belgaidd a ddaeth gan mlynedd yn ôl i Brydain

Dyddiad cyhoeddi: 25·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ruth Richards

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau…

Adolygu


O’r Pedwar Gwynt

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

Dadansoddi


Nerys Williams

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo…

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…