Dadansoddi

Hyrddio


Mabon Llŷr Hincks

Amser darllen: 3 munud

27·03·2019

 Gornest hyrddio, yn ardal Gipuzkoa, Gwlad y Basg, tua 1913. Llun gan Indalecio Ojanguren.


Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddynt, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond hyrddio eu hunain â’u holl nerth am ei gilydd. 

Tynnwyd y llun gan Indalecio Ojanguren, mynyddwr a ffotograffydd o dref o’r enw Eibar yng Ngwlad y Basg. Mae’n dangos gornest rywle yn ardal Gipuzkoa, tua’r flwyddyn 1913. Dyma 'wrthdaro'r hyrddod', neu Ahari topeka. Er mai brwydr rhwng dau sydd yma yn y lle cyntaf, y bwriad mewn gwirionedd yw creu golygfa, ac felly roi cyfle i’r dorf roi arian ar yr hwrdd o’u dewis. 

Does dim lliw yn y llun, sydd yn ein helpu i’n datgysylltu ein hunain rhag y sŵn a’r chwys. Mae'r llun hefyd yn frith o grafiadau ac olion bysedd, rhywbeth sy’n gweddu i natur amrwd yr ymladd. Awgryma’r cysgodion ei bod hi’n ddiwrnod heulog, tua chanol dydd, sy’n esbonio pam mae’r rhan fwyaf o’r bobl yn cuddio o dan y to yng nghefn y stand. Wedi'r cwbl, mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion. 

Nid yw o bwys inni beth a ddigwyddodd ar ôl y glec. Chawn ni ddim gweld eu cefnau’n codi’n fwa, na gwrando ar y dorf yn mynegi eu cyffro. Does dim camu'n ôl o’r llwch. Dim ond aros a gwylio, â’n gwynt yn ein dwrn.  

Profi eu cryfder yw nod yr hyrddod, a byddai dod ar draws sioe debyg ar ochr mynydd ddim yn anarferol. Does dim angen ein cwmni ni arnyn nhw. Ond pobl a’u rhoddodd nhw yng nghanol y cylch; pobl a osododd seddau a lle i ymgynnull, a phobl, felly, sydd wedi newid y cyd-destun. 

Pennwyd bod gornestau o’r fath yn anghyfreithlon gan lywodraeth Gwlad y Basg yn 2007, ar sail amddiffyn hawliau anifeiliaid. Rheswm teilwng wrth gwrs, ond mae lle i gredu mai esgus cyfleus yn unig oedd hynny. Mewn gwlad sy’n caniatáu pob math o arferion traddodiadol sy’n llawer mwy creulon eu triniaeth o anifeiliaid, mae’n llawer mwy tebygol mai rhoi diwedd ar y cyfnewid arian oedd y cymhelliad. 

Rhyw un gronyn o deimlad a gawn ni mewn llun fel arfer, a gwahoddiad i ddefnyddio ein dychymyg. Does dim byd yn wahanol yn hynny o beth am y llun hwn. Heb weld y tu hwnt i’r llun, mae’n esbonio tarddiad y gair 'hyrddio' yn well nag unrhyw eiriadur. O edrych eto, gwelwn fod straeon yr anifeiliaid yn straeon amdanom ninnau'n ogystal – a'r modd y gall newid cyd-destun hefyd newid ystyr gweithred.


Ffotograffydd sy'n byw yng Nghaerfyrddin ydi Mabon Llŷr Hincks

Mae casgliad helaeth o luniau Indalecio Ojanguren ar gael ar GureGipuzkoa.net


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffotograffiaeth, Chwaraeon

 


Mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion

Dyddiad cyhoeddi: 27·03·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Dros y misoedd diwethaf aeth llawer ati i baentio ‘Cofiwch Dryweryn’ ar waliau ac adeiladau ar hyd a lled Cymru. O blith y rhai a welais i – mewn mannau cyhoeddus ac ar blatfform trydar – mae’r arwyddion fel petaent yn golygu amrywiol bethau i wahanol bobl. Gwelais un ag…

Adolygu


Dylan Huw

Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst eleni, crëwyd yr hyn a alwyd yn AGORA, o hen ddrysau a gyfrannwyd gan bobl Sir Conwy. Gofod canolog, cyhoeddus ac agored yn ninas-wladwriaethau Hen Roeg oedd yr αγορά yn wreiddiol; mae’r gair hefyd yn golygu 'cynulliad' neu 'man cwrdd'. Paentiwyd y…

Adolygu


Esyllt Lewis

Pnawn glawog, pawb bach yn fflat, naws oer yn yr awyr. Dydd Sadwrn ola’ Steddfod. Trodd sudd yr wythnos yn byllau mwdlyd dan draed. Brysiais draw o’r maes i Oriel Ffin y Parc cyn i’r falen Eisteddfodol allu gafael ynof. Dyma ofod gogoneddus yn y goedwig, yn gynnes ynghanol…

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill. Nid yw’n siŵr pam y mae’n mwynhau…

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…