Dadansoddi

Hyrddio


Mabon Llŷr Hincks

Amser darllen: 3 munud

27·03·2019

 Gornest hyrddio, yn ardal Gipuzkoa, Gwlad y Basg, tua 1913. Llun gan Indalecio Ojanguren.


Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddynt, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond hyrddio eu hunain â’u holl nerth am ei gilydd. 

Tynnwyd y llun gan Indalecio Ojanguren, mynyddwr a ffotograffydd o dref o’r enw Eibar yng Ngwlad y Basg. Mae’n dangos gornest rywle yn ardal Gipuzkoa, tua’r flwyddyn 1913. Dyma 'wrthdaro'r hyrddod', neu Ahari topeka. Er mai brwydr rhwng dau sydd yma yn y lle cyntaf, y bwriad mewn gwirionedd yw creu golygfa, ac felly roi cyfle i’r dorf roi arian ar yr hwrdd o’u dewis. 

Does dim lliw yn y llun, sydd yn ein helpu i’n datgysylltu ein hunain rhag y sŵn a’r chwys. Mae'r llun hefyd yn frith o grafiadau ac olion bysedd, rhywbeth sy’n gweddu i natur amrwd yr ymladd. Awgryma’r cysgodion ei bod hi’n ddiwrnod heulog, tua chanol dydd, sy’n esbonio pam mae’r rhan fwyaf o’r bobl yn cuddio o dan y to yng nghefn y stand. Wedi'r cwbl, mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion. 

Nid yw o bwys inni beth a ddigwyddodd ar ôl y glec. Chawn ni ddim gweld eu cefnau’n codi’n fwa, na gwrando ar y dorf yn mynegi eu cyffro. Does dim camu'n ôl o’r llwch. Dim ond aros a gwylio, â’n gwynt yn ein dwrn.  

Profi eu cryfder yw nod yr hyrddod, a byddai dod ar draws sioe debyg ar ochr mynydd ddim yn anarferol. Does dim angen ein cwmni ni arnyn nhw. Ond pobl a’u rhoddodd nhw yng nghanol y cylch; pobl a osododd seddau a lle i ymgynnull, a phobl, felly, sydd wedi newid y cyd-destun. 

Pennwyd bod gornestau o’r fath yn anghyfreithlon gan lywodraeth Gwlad y Basg yn 2007, ar sail amddiffyn hawliau anifeiliaid. Rheswm teilwng wrth gwrs, ond mae lle i gredu mai esgus cyfleus yn unig oedd hynny. Mewn gwlad sy’n caniatáu pob math o arferion traddodiadol sy’n llawer mwy creulon eu triniaeth o anifeiliaid, mae’n llawer mwy tebygol mai rhoi diwedd ar y cyfnewid arian oedd y cymhelliad. 

Rhyw un gronyn o deimlad a gawn ni mewn llun fel arfer, a gwahoddiad i ddefnyddio ein dychymyg. Does dim byd yn wahanol yn hynny o beth am y llun hwn. Heb weld y tu hwnt i’r llun, mae’n esbonio tarddiad y gair 'hyrddio' yn well nag unrhyw eiriadur. O edrych eto, gwelwn fod straeon yr anifeiliaid yn straeon amdanom ninnau'n ogystal – a'r modd y gall newid cyd-destun hefyd newid ystyr gweithred.


Ffotograffydd sy'n byw yng Nghaerfyrddin ydi Mabon Llŷr Hincks

Mae casgliad helaeth o luniau Indalecio Ojanguren ar gael ar GureGipuzkoa.net


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffotograffiaeth, Chwaraeon

 


Mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion

Dyddiad cyhoeddi: 27·03·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn…

Dadansoddi


Morgan Owen

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu…

Dadansoddi


Bethan Wyn Jones

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y…

Adolygu


Rhianwen Daniel

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Cyfansoddi


Boz Groden

Bu ein cartwnydd yn y Gwrthryfel yn erbyn Difodiant ac yn tynnu lluniau o'r hyn a welai'n digwydd o'i gwmpas yn ystod y pythefnos dwys hwn o brotestio yn Llundain.

Cyfansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…