Dadansoddi

Hyrddio


Mabon Llŷr Hincks

Amser darllen: 3 munud

27·03·2019

 Gornest hyrddio, yn ardal Gipuzkoa, Gwlad y Basg, tua 1913. Llun gan Indalecio Ojanguren.


Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddynt, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond hyrddio eu hunain â’u holl nerth am ei gilydd. 

Tynnwyd y llun gan Indalecio Ojanguren, mynyddwr a ffotograffydd o dref o’r enw Eibar yng Ngwlad y Basg. Mae’n dangos gornest rywle yn ardal Gipuzkoa, tua’r flwyddyn 1913. Dyma 'wrthdaro'r hyrddod', neu Ahari topeka. Er mai brwydr rhwng dau sydd yma yn y lle cyntaf, y bwriad mewn gwirionedd yw creu golygfa, ac felly roi cyfle i’r dorf roi arian ar yr hwrdd o’u dewis. 

Does dim lliw yn y llun, sydd yn ein helpu i’n datgysylltu ein hunain rhag y sŵn a’r chwys. Mae'r llun hefyd yn frith o grafiadau ac olion bysedd, rhywbeth sy’n gweddu i natur amrwd yr ymladd. Awgryma’r cysgodion ei bod hi’n ddiwrnod heulog, tua chanol dydd, sy’n esbonio pam mae’r rhan fwyaf o’r bobl yn cuddio o dan y to yng nghefn y stand. Wedi'r cwbl, mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion. 

Nid yw o bwys inni beth a ddigwyddodd ar ôl y glec. Chawn ni ddim gweld eu cefnau’n codi’n fwa, na gwrando ar y dorf yn mynegi eu cyffro. Does dim camu'n ôl o’r llwch. Dim ond aros a gwylio, â’n gwynt yn ein dwrn.  

Profi eu cryfder yw nod yr hyrddod, a byddai dod ar draws sioe debyg ar ochr mynydd ddim yn anarferol. Does dim angen ein cwmni ni arnyn nhw. Ond pobl a’u rhoddodd nhw yng nghanol y cylch; pobl a osododd seddau a lle i ymgynnull, a phobl, felly, sydd wedi newid y cyd-destun. 

Pennwyd bod gornestau o’r fath yn anghyfreithlon gan lywodraeth Gwlad y Basg yn 2007, ar sail amddiffyn hawliau anifeiliaid. Rheswm teilwng wrth gwrs, ond mae lle i gredu mai esgus cyfleus yn unig oedd hynny. Mewn gwlad sy’n caniatáu pob math o arferion traddodiadol sy’n llawer mwy creulon eu triniaeth o anifeiliaid, mae’n llawer mwy tebygol mai rhoi diwedd ar y cyfnewid arian oedd y cymhelliad. 

Rhyw un gronyn o deimlad a gawn ni mewn llun fel arfer, a gwahoddiad i ddefnyddio ein dychymyg. Does dim byd yn wahanol yn hynny o beth am y llun hwn. Heb weld y tu hwnt i’r llun, mae’n esbonio tarddiad y gair 'hyrddio' yn well nag unrhyw eiriadur. O edrych eto, gwelwn fod straeon yr anifeiliaid yn straeon amdanom ninnau'n ogystal – a'r modd y gall newid cyd-destun hefyd newid ystyr gweithred.


Ffotograffydd sy'n byw yng Nghaerfyrddin ydi Mabon Llŷr Hincks

Mae casgliad helaeth o luniau Indalecio Ojanguren ar gael ar GureGipuzkoa.net


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffotograffiaeth, Chwaraeon

 


Mae pawb yn fwy cyfforddus yn cyfnewid arian yn y cysgodion

Dyddiad cyhoeddi: 27·03·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Dyfrig Williams

Mae cyfrol ddiweddaraf Mariana Mazzucato, Athro yng Ngholeg Prifysgol Llundain, yn ddadl angerddol dros fuddsoddi a gwario er budd ein dyfodol. Yn ôl yr awdur, dylid ailfeddwl y berthynas rhwng marchnad a llywodraeth a bod yn gwbl lygatglir ynghylch pwy sydd yn…

Adolygu


Pedr Jones

Ar drothwy’r Rhyfel Mawr, roedd tueddiad gan y Cymry i gysylltu militariaeth â Seisnigrwydd, Eglwys Lloegr a gormes landlordiaeth. Yn y gyfrol bwysig hon gan Aled Eurig, sydd yn ffrwyth ymchwil archifol sylweddol, cawn ein hatgoffa bod nifer y Cymry a ymunodd â’r Fyddin yn…

Dadansoddi


Angharad Dafis

Aeth tridiau heibio bellach ers i gabinet Cyngor Dinas a Sir Abertawe benderfynu yn unfrydol i gau Ysgol Gynradd Gymraeg Felindre. Bu’n dridiau anodd. Rwyf wedi bod yn galaru droeon am anwyliaid. Mae hwn yn alar gwahanol: galar am gymuned benodol iawn…

Dadansoddi


Mabon Llŷr Hincks

Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddyn nhw, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond…

Adolygu


Llio Mai Hughes

Nos Wener, 15 Mawrth, perfformiodd Cymdeithas John Gwilym Jones eu cynhyrchiad cyntaf yn Stiwdio Pontio, Bangor. Ac Eto Nid Myfi oedd y ddrama, a phob tocyn wedi’i werthu. Roedd Pontio yn llawn bwrlwm wrth i’r dorf ymgasglu; yn eu mysg roedd myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, darlithwyr,…

Cyfansoddi


Emyr Lewis

Mae Lana Turner 'di colapsio! O'n i'n trotian heibio ac yn sydyn ddechreuodd hi fwrw glaw a bwrw eira a deudist di ei bod hi'n bwrw cenllysg ond mae cenllysg yn dy hitio di ar dy ben yn galad felly go iawn ... 

Cyfweld


Sioned Puw Rowlands

Roedd hi'n llonydd braf uwch ben moryd Dyfi fis Chwefror eleni. Yn gynnes. Roedd yr eithin wedi hen agor ei des melyn i'r cloddiau. A oedd pioden ddŵr – yr halcyon – wedi drysu a rhithnythu ar y môr gan leddfu'r dyfroedd? Fel y byddai ar fyrddydd gaeaf, yn ôl awduron…

Adolygu


Angharad Tomos

Da oedd gweld y theatr yn Pontio yn gyfforddus lawn ar nos Iau, 21 Chwefror ar gyfer y ddrama Anweledig. Roedd y cynhwysion cywir ar gyfer noson dda yno – Ffion Dafis yn gwneud sioe un wraig, ac Aled Jones Williams yn awdur. Ychwanegwch ddyfeisgarwch…