Dadansoddi

Roedd Josef K ar ei ben ei hun

Kafka a Chatalwnia


Jordi Puntí

Amser darllen: 4 munud

27·09·2017

Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint o oleuni ar bethau. Ddydd Mercher diwethaf, er enghraifft, wrth ddilyn y don o arestiadau – 14 o swyddogion senedd Catalwnia, y Generalitat – meddyliais am linell gyntaf The Trial, gan Franz Kafka. Fe'i dyfynnaf yn y fan hon, am nad yw spoilers yn sbwylio clasuron: 'Mae'n rhaid bod rhywun yn dweud celwydd am Josef K oherwydd un bore, ac yntau heb wneud dim o'i le, cafodd ei arestio.'

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Tiwn gron y llywodraeth honno yw cyfreithlondeb cyfansoddiadol; cred mewn biwrocratiaeth ac mewn cod a gaiff ei dderbyn yn ddigwestiwn (ond sydd, serch hynny, yn agored i’w ddehongli). Ni chaniatéir unrhyw ddadl yn erbyn y cod hwnnw ac mae hynny'n gwneud i bobl deimlo'n ddiymadferth – fel petai eu bywydau wedi cael eu symud i fyd absẃrd. Ac fe gaiff y teimlad hwnnw ei atgyfnerthu gan sinigiaeth lwyr gweithredoedd y wladwriaeth Sbaenaidd: mae'r rheiny sydd ar hyn o bryd yn codi llais mor groch o blaid cyfreithlondeb yn bobl a aeth ati'n systematig dros y blynyddoedd i chwalu'r egwyddor honno.

Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus)

Boed hynny mewn achosion o lygredd gwleidyddol, neu mewn achosion eraill lle cafodd fframweithiau cyfreithiol amgen, fel y gyfraith Ewropeaidd, eu hanwybyddu'n llwyr: ers 2012, mae Sbaen wedi talu 70 y cant o'r dirwyon a ddyfarnwyd yn erbyn gwledydd unigol am dorri rheoliadau Ewropeaidd. Mae'r dirwyon hynny, gyda'i gilydd, yn werth mwy na €53 biliwn. Fel y cyfreithiwr neu'r arlunydd yn The Trial, mae swyddogion llywodraeth Sbaen yn chwarae'r gêm ac yn ailadrodd eu dadleuon, heb unrhyw arlliw o eironi neu hunanholi; eu hateb nhw i'r gwrthdaro yw'r unig ateb posib.

Felly dw i'n gofyn eto: a yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque?

Ond rhaid ateb 'Na' y tro hwn. Safodd Josef K ar ei ben ei hun yn y llys. Ond yma, yng Nghatalwnia, mae ymateb digymell pobl ar y stryd, a'r awydd i wrthwynebu agwedd ddiystyriol a dinistriol llywodraeth Sbaen, yn ffordd bendant o sefyll ochr yn ochr â'r rheiny sydd dan glo. Ac mae hynny'n ein harwain at awdur clasur arall, Henry David Thoreau.

Yn 1967, yn ystod cyfnod dwysaf y gwrthwynebiad yn erbyn Franco, cyhoeddwyd casgliad o ysgrifau Thoreau yn y Gatalaneg: Coratge cívic (Civil Disobedience, 1849). Roedd darllen damcaniaethydd anfudddodiad sifil, a'i ymadrodd ragrybuddiol enwog - 'Y llywodraeth orau yw honno sy'n llywodraethu leiaf' - yn arbennig o berthnasol yr adeg honno. Ac fel yna'n union y mae hi ar hyn o bryd.

--

(Nodyn pellach gan Jordi: Mae’r sefyllfa’n datblygu ac yn newid bob dydd, a hynny mewn modd cynyddol ddramatig. Ar hyn o bryd, mae hi’n anodd osgoi’r teimlad y gallai pethau fynd yn dreisgar. Mae’r rhan fwyaf o farnwyr ac uwch-swyddogion cyfreithiol Sbaen yn bobl a oedd eisoes yn weithredol yn ystod cyfnod Franco – ni chawsant eu herlyn wedi iddo fe golli grym. A’r bobl gyfreithiol hynny, bellach, sydd yn gwneud ‘gwaith budr’ Partido Popular y Prif Weinidog, Mariano Rajoy. Maen nhw wedi llwyddo i droi’r refferendwm ‘anghyfreithlon’ yn fater gwladol: cafodd chwe mil o blismyn eu cludo i Gatalwnia, i rwystro’r bleidlais ac i arestio unrhyw un sydd yn ei hyrwyddo. Caiff unrhyw arwyddion neu wybodaeth am y refferendwm eu tynnu i lawr, mae gwefannau’n cael eu cau a synnwn i ddim petai’r Arlywydd ac eraill o brif wleidyddion Catalwnia yn cael eu harestio dros y dyddiau nesaf ... Mae pethau peryglus ar droed.)

Gallwch ddarllen crynodeb cynhwysfawr o'r amgylchiadau a arweiniodd at y sefyllfa bresennol yng Nghatalwnia fan hyn (yn Saesneg) ac mae manylion am y dirwyon y bu'n rhaid i Sbaen eu talu fan hyn (yn Sbaeneg). 


Mae Jordi Puntí yn awdur a newyddiadurwr sy'n byw yn Barcelona. Enillodd ei nofel gyntaf, Maletes perdudes, sawl gwobr ac fe'i cyfieithwyd i 16 o ieithoedd. Cyhoeddwyd y fersiwn Saesneg, Lost Luggage gan Marble Arch Press yn 2013.   

Cyhoeddwyd y darn hwn yn wreiddiol yn El Periódico ar 22 Medi 2017.

Llun: Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus).


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Gwleidyddiaeth, Catalwnia

 


A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod

Dyddiad cyhoeddi: 27·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae’r penderfyniad i streicio gan staff prifysgolion ledled Cymru a’r Deyrnas Gyfunol, yn wyneb y bygythiad newydd i gynllun pensiwn prifysgolion, yn codi cwestiynau sylfaenol am rôl y Brifysgol fel sefydliad. Mae hyn ar ben cynlluniau diswyddo sydd ar waith ar raddfa syfrdanol ac sydd…

Dadansoddi


Nerys Williams

Yn y chwedegau, anogwyd 'Mamau America' i yrru eu plant i'r sinema gan y bardd Americanaidd Frank O'Hara – yn chwareus felly. O leiaf byddai gobaith wedyn na fyddent yn stelcian yn eu llofftydd 'yn eich casáu cyn pryd, a chithau ddim wedi gwneud dim byd rhy…

Cyfansoddi


Marion Muller-Colard

Mae'r stori hon i blant gan Marion Muller-Colard, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg (2014), yn cyflwyno syniadau Hannah Arendt (1906-1975) ar ffurf hanesyn a lluniau unigryw gan Clémence Pollet. Mae'r athronwraig ar fin gorffen sgwennu ei llyfr olaf, ond wrth iddi bendroni dros y…

Cyfansoddi


Robert Walser

Cyhoeddodd Robert Walser ddarnau cyson ym mhapur dyddiol y Berliner Tageblatt yn 1907-8 ac yn y cyfnod 1925-1933, gan gynnwys 'Llythyr gan Ewropead' ym Mai 1926. Mae nifer o'r darnau hynny ar ffurf llythyr sy'n cyfarch y darllenydd yn bersonol, yn lythyrau caru sydd wedi eu cyfeirio at foment ddychmygol. Yn wir, yn 1930, penderfynodd y papur wahodd nifer o…

Dadansoddi


Daniel Huws

Mae canu'n ymestyn lawer pellach yn ôl yn ein hanes nag ysgrifennu. Genir canu yn y cof ac yn y cof y'i diogelir. Cof sy'n gwneud dyn. Mae grym y cof dynol yn rhywbeth y mae pawb ohonom wedi cael achos o bryd i'w gilydd i…

Dadansoddi


Huw L Williams

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn…

Cyfansoddi


Mihangel Morgan

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr…

Adolygu


Alun Llwyd

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â…