Dadansoddi

Roedd Josef K ar ei ben ei hun

Kafka a Chatalwnia


Jordi Puntí

Amser darllen: 4 munud

27·09·2017

Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint o oleuni ar bethau. Ddydd Mercher diwethaf, er enghraifft, wrth ddilyn y don o arestiadau – 14 o swyddogion senedd Catalwnia, y Generalitat – meddyliais am linell gyntaf The Trial, gan Franz Kafka. Fe'i dyfynnaf yn y fan hon, am nad yw spoilers yn sbwylio clasuron: 'Mae'n rhaid bod rhywun yn dweud celwydd am Josef K oherwydd un bore, ac yntau heb wneud dim o'i le, cafodd ei arestio.'

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Tiwn gron y llywodraeth honno yw cyfreithlondeb cyfansoddiadol; cred mewn biwrocratiaeth ac mewn cod a gaiff ei dderbyn yn ddigwestiwn (ond sydd, serch hynny, yn agored i’w ddehongli). Ni chaniatéir unrhyw ddadl yn erbyn y cod hwnnw ac mae hynny'n gwneud i bobl deimlo'n ddiymadferth – fel petai eu bywydau wedi cael eu symud i fyd absẃrd. Ac fe gaiff y teimlad hwnnw ei atgyfnerthu gan sinigiaeth lwyr gweithredoedd y wladwriaeth Sbaenaidd: mae'r rheiny sydd ar hyn o bryd yn codi llais mor groch o blaid cyfreithlondeb yn bobl a aeth ati'n systematig dros y blynyddoedd i chwalu'r egwyddor honno.

Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus)

Boed hynny mewn achosion o lygredd gwleidyddol, neu mewn achosion eraill lle cafodd fframweithiau cyfreithiol amgen, fel y gyfraith Ewropeaidd, eu hanwybyddu'n llwyr: ers 2012, mae Sbaen wedi talu 70 y cant o'r dirwyon a ddyfarnwyd yn erbyn gwledydd unigol am dorri rheoliadau Ewropeaidd. Mae'r dirwyon hynny, gyda'i gilydd, yn werth mwy na €53 biliwn. Fel y cyfreithiwr neu'r arlunydd yn The Trial, mae swyddogion llywodraeth Sbaen yn chwarae'r gêm ac yn ailadrodd eu dadleuon, heb unrhyw arlliw o eironi neu hunanholi; eu hateb nhw i'r gwrthdaro yw'r unig ateb posib.

Felly dw i'n gofyn eto: a yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque?

Ond rhaid ateb 'Na' y tro hwn. Safodd Josef K ar ei ben ei hun yn y llys. Ond yma, yng Nghatalwnia, mae ymateb digymell pobl ar y stryd, a'r awydd i wrthwynebu agwedd ddiystyriol a dinistriol llywodraeth Sbaen, yn ffordd bendant o sefyll ochr yn ochr â'r rheiny sydd dan glo. Ac mae hynny'n ein harwain at awdur clasur arall, Henry David Thoreau.

Yn 1967, yn ystod cyfnod dwysaf y gwrthwynebiad yn erbyn Franco, cyhoeddwyd casgliad o ysgrifau Thoreau yn y Gatalaneg: Coratge cívic (Civil Disobedience, 1849). Roedd darllen damcaniaethydd anfudddodiad sifil, a'i ymadrodd ragrybuddiol enwog - 'Y llywodraeth orau yw honno sy'n llywodraethu leiaf' - yn arbennig o berthnasol yr adeg honno. Ac fel yna'n union y mae hi ar hyn o bryd.

--

(Nodyn pellach gan Jordi: Mae’r sefyllfa’n datblygu ac yn newid bob dydd, a hynny mewn modd cynyddol ddramatig. Ar hyn o bryd, mae hi’n anodd osgoi’r teimlad y gallai pethau fynd yn dreisgar. Mae’r rhan fwyaf o farnwyr ac uwch-swyddogion cyfreithiol Sbaen yn bobl a oedd eisoes yn weithredol yn ystod cyfnod Franco – ni chawsant eu herlyn wedi iddo fe golli grym. A’r bobl gyfreithiol hynny, bellach, sydd yn gwneud ‘gwaith budr’ Partido Popular y Prif Weinidog, Mariano Rajoy. Maen nhw wedi llwyddo i droi’r refferendwm ‘anghyfreithlon’ yn fater gwladol: cafodd chwe mil o blismyn eu cludo i Gatalwnia, i rwystro’r bleidlais ac i arestio unrhyw un sydd yn ei hyrwyddo. Caiff unrhyw arwyddion neu wybodaeth am y refferendwm eu tynnu i lawr, mae gwefannau’n cael eu cau a synnwn i ddim petai’r Arlywydd ac eraill o brif wleidyddion Catalwnia yn cael eu harestio dros y dyddiau nesaf ... Mae pethau peryglus ar droed.)

Gallwch ddarllen crynodeb cynhwysfawr o'r amgylchiadau a arweiniodd at y sefyllfa bresennol yng Nghatalwnia fan hyn (yn Saesneg) ac mae manylion am y dirwyon y bu'n rhaid i Sbaen eu talu fan hyn (yn Sbaeneg). 


Mae Jordi Puntí yn awdur a newyddiadurwr sy'n byw yn Barcelona. Enillodd ei nofel gyntaf, Maletes perdudes, sawl gwobr ac fe'i cyfieithwyd i 16 o ieithoedd. Cyhoeddwyd y fersiwn Saesneg, Lost Luggage gan Marble Arch Press yn 2013.   

Cyhoeddwyd y darn hwn yn wreiddiol yn El Periódico ar 22 Medi 2017.

Llun: Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus).


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Gwleidyddiaeth, Catalwnia

 


A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod

Dyddiad cyhoeddi: 27·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ruth Richards

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau…

Adolygu


O’r Pedwar Gwynt

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

Dadansoddi


Nerys Williams

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo…

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…