Dadansoddi

Roedd Josef K ar ei ben ei hun

Kafka a Chatalwnia


Jordi Puntí

Amser darllen: 4 munud

27·09·2017

Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint o oleuni ar bethau. Ddydd Mercher diwethaf, er enghraifft, wrth ddilyn y don o arestiadau – 14 o swyddogion senedd Catalwnia, y Generalitat – meddyliais am linell gyntaf The Trial, gan Franz Kafka. Fe'i dyfynnaf yn y fan hon, am nad yw spoilers yn sbwylio clasuron: 'Mae'n rhaid bod rhywun yn dweud celwydd am Josef K oherwydd un bore, ac yntau heb wneud dim o'i le, cafodd ei arestio.'

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Tiwn gron y llywodraeth honno yw cyfreithlondeb cyfansoddiadol; cred mewn biwrocratiaeth ac mewn cod a gaiff ei dderbyn yn ddigwestiwn (ond sydd, serch hynny, yn agored i’w ddehongli). Ni chaniatéir unrhyw ddadl yn erbyn y cod hwnnw ac mae hynny'n gwneud i bobl deimlo'n ddiymadferth – fel petai eu bywydau wedi cael eu symud i fyd absẃrd. Ac fe gaiff y teimlad hwnnw ei atgyfnerthu gan sinigiaeth lwyr gweithredoedd y wladwriaeth Sbaenaidd: mae'r rheiny sydd ar hyn o bryd yn codi llais mor groch o blaid cyfreithlondeb yn bobl a aeth ati'n systematig dros y blynyddoedd i chwalu'r egwyddor honno.

Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus)

Boed hynny mewn achosion o lygredd gwleidyddol, neu mewn achosion eraill lle cafodd fframweithiau cyfreithiol amgen, fel y gyfraith Ewropeaidd, eu hanwybyddu'n llwyr: ers 2012, mae Sbaen wedi talu 70 y cant o'r dirwyon a ddyfarnwyd yn erbyn gwledydd unigol am dorri rheoliadau Ewropeaidd. Mae'r dirwyon hynny, gyda'i gilydd, yn werth mwy na €53 biliwn. Fel y cyfreithiwr neu'r arlunydd yn The Trial, mae swyddogion llywodraeth Sbaen yn chwarae'r gêm ac yn ailadrodd eu dadleuon, heb unrhyw arlliw o eironi neu hunanholi; eu hateb nhw i'r gwrthdaro yw'r unig ateb posib.

Felly dw i'n gofyn eto: a yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque?

Ond rhaid ateb 'Na' y tro hwn. Safodd Josef K ar ei ben ei hun yn y llys. Ond yma, yng Nghatalwnia, mae ymateb digymell pobl ar y stryd, a'r awydd i wrthwynebu agwedd ddiystyriol a dinistriol llywodraeth Sbaen, yn ffordd bendant o sefyll ochr yn ochr â'r rheiny sydd dan glo. Ac mae hynny'n ein harwain at awdur clasur arall, Henry David Thoreau.

Yn 1967, yn ystod cyfnod dwysaf y gwrthwynebiad yn erbyn Franco, cyhoeddwyd casgliad o ysgrifau Thoreau yn y Gatalaneg: Coratge cívic (Civil Disobedience, 1849). Roedd darllen damcaniaethydd anfudddodiad sifil, a'i ymadrodd ragrybuddiol enwog - 'Y llywodraeth orau yw honno sy'n llywodraethu leiaf' - yn arbennig o berthnasol yr adeg honno. Ac fel yna'n union y mae hi ar hyn o bryd.

--

(Nodyn pellach gan Jordi: Mae’r sefyllfa’n datblygu ac yn newid bob dydd, a hynny mewn modd cynyddol ddramatig. Ar hyn o bryd, mae hi’n anodd osgoi’r teimlad y gallai pethau fynd yn dreisgar. Mae’r rhan fwyaf o farnwyr ac uwch-swyddogion cyfreithiol Sbaen yn bobl a oedd eisoes yn weithredol yn ystod cyfnod Franco – ni chawsant eu herlyn wedi iddo fe golli grym. A’r bobl gyfreithiol hynny, bellach, sydd yn gwneud ‘gwaith budr’ Partido Popular y Prif Weinidog, Mariano Rajoy. Maen nhw wedi llwyddo i droi’r refferendwm ‘anghyfreithlon’ yn fater gwladol: cafodd chwe mil o blismyn eu cludo i Gatalwnia, i rwystro’r bleidlais ac i arestio unrhyw un sydd yn ei hyrwyddo. Caiff unrhyw arwyddion neu wybodaeth am y refferendwm eu tynnu i lawr, mae gwefannau’n cael eu cau a synnwn i ddim petai’r Arlywydd ac eraill o brif wleidyddion Catalwnia yn cael eu harestio dros y dyddiau nesaf ... Mae pethau peryglus ar droed.)

Gallwch ddarllen crynodeb cynhwysfawr o'r amgylchiadau a arweiniodd at y sefyllfa bresennol yng Nghatalwnia fan hyn (yn Saesneg) ac mae manylion am y dirwyon y bu'n rhaid i Sbaen eu talu fan hyn (yn Sbaeneg). 


Mae Jordi Puntí yn awdur a newyddiadurwr sy'n byw yn Barcelona. Enillodd ei nofel gyntaf, Maletes perdudes, sawl gwobr ac fe'i cyfieithwyd i 16 o ieithoedd. Cyhoeddwyd y fersiwn Saesneg, Lost Luggage gan Marble Arch Press yn 2013.   

Cyhoeddwyd y darn hwn yn wreiddiol yn El Periódico ar 22 Medi 2017.

Llun: Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus).


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Gwleidyddiaeth, Catalwnia

 


A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod

Dyddiad cyhoeddi: 27·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…