Dadansoddi

Roedd Josef K ar ei ben ei hun

Kafka a Chatalwnia


Jordi Puntí

Amser darllen: 4 munud

27·09·2017

Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint o oleuni ar bethau. Ddydd Mercher diwethaf, er enghraifft, wrth ddilyn y don o arestiadau – 14 o swyddogion senedd Catalwnia, y Generalitat – meddyliais am linell gyntaf The Trial, gan Franz Kafka. Fe'i dyfynnaf yn y fan hon, am nad yw spoilers yn sbwylio clasuron: 'Mae'n rhaid bod rhywun yn dweud celwydd am Josef K oherwydd un bore, ac yntau heb wneud dim o'i le, cafodd ei arestio.'

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Tiwn gron y llywodraeth honno yw cyfreithlondeb cyfansoddiadol; cred mewn biwrocratiaeth ac mewn cod a gaiff ei dderbyn yn ddigwestiwn (ond sydd, serch hynny, yn agored i’w ddehongli). Ni chaniatéir unrhyw ddadl yn erbyn y cod hwnnw ac mae hynny'n gwneud i bobl deimlo'n ddiymadferth – fel petai eu bywydau wedi cael eu symud i fyd absẃrd. Ac fe gaiff y teimlad hwnnw ei atgyfnerthu gan sinigiaeth lwyr gweithredoedd y wladwriaeth Sbaenaidd: mae'r rheiny sydd ar hyn o bryd yn codi llais mor groch o blaid cyfreithlondeb yn bobl a aeth ati'n systematig dros y blynyddoedd i chwalu'r egwyddor honno.

Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus)

Boed hynny mewn achosion o lygredd gwleidyddol, neu mewn achosion eraill lle cafodd fframweithiau cyfreithiol amgen, fel y gyfraith Ewropeaidd, eu hanwybyddu'n llwyr: ers 2012, mae Sbaen wedi talu 70 y cant o'r dirwyon a ddyfarnwyd yn erbyn gwledydd unigol am dorri rheoliadau Ewropeaidd. Mae'r dirwyon hynny, gyda'i gilydd, yn werth mwy na €53 biliwn. Fel y cyfreithiwr neu'r arlunydd yn The Trial, mae swyddogion llywodraeth Sbaen yn chwarae'r gêm ac yn ailadrodd eu dadleuon, heb unrhyw arlliw o eironi neu hunanholi; eu hateb nhw i'r gwrthdaro yw'r unig ateb posib.

Felly dw i'n gofyn eto: a yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque?

Ond rhaid ateb 'Na' y tro hwn. Safodd Josef K ar ei ben ei hun yn y llys. Ond yma, yng Nghatalwnia, mae ymateb digymell pobl ar y stryd, a'r awydd i wrthwynebu agwedd ddiystyriol a dinistriol llywodraeth Sbaen, yn ffordd bendant o sefyll ochr yn ochr â'r rheiny sydd dan glo. Ac mae hynny'n ein harwain at awdur clasur arall, Henry David Thoreau.

Yn 1967, yn ystod cyfnod dwysaf y gwrthwynebiad yn erbyn Franco, cyhoeddwyd casgliad o ysgrifau Thoreau yn y Gatalaneg: Coratge cívic (Civil Disobedience, 1849). Roedd darllen damcaniaethydd anfudddodiad sifil, a'i ymadrodd ragrybuddiol enwog - 'Y llywodraeth orau yw honno sy'n llywodraethu leiaf' - yn arbennig o berthnasol yr adeg honno. Ac fel yna'n union y mae hi ar hyn o bryd.

--

(Nodyn pellach gan Jordi: Mae’r sefyllfa’n datblygu ac yn newid bob dydd, a hynny mewn modd cynyddol ddramatig. Ar hyn o bryd, mae hi’n anodd osgoi’r teimlad y gallai pethau fynd yn dreisgar. Mae’r rhan fwyaf o farnwyr ac uwch-swyddogion cyfreithiol Sbaen yn bobl a oedd eisoes yn weithredol yn ystod cyfnod Franco – ni chawsant eu herlyn wedi iddo fe golli grym. A’r bobl gyfreithiol hynny, bellach, sydd yn gwneud ‘gwaith budr’ Partido Popular y Prif Weinidog, Mariano Rajoy. Maen nhw wedi llwyddo i droi’r refferendwm ‘anghyfreithlon’ yn fater gwladol: cafodd chwe mil o blismyn eu cludo i Gatalwnia, i rwystro’r bleidlais ac i arestio unrhyw un sydd yn ei hyrwyddo. Caiff unrhyw arwyddion neu wybodaeth am y refferendwm eu tynnu i lawr, mae gwefannau’n cael eu cau a synnwn i ddim petai’r Arlywydd ac eraill o brif wleidyddion Catalwnia yn cael eu harestio dros y dyddiau nesaf ... Mae pethau peryglus ar droed.)

Gallwch ddarllen crynodeb cynhwysfawr o'r amgylchiadau a arweiniodd at y sefyllfa bresennol yng Nghatalwnia fan hyn (yn Saesneg) ac mae manylion am y dirwyon y bu'n rhaid i Sbaen eu talu fan hyn (yn Sbaeneg). 


Mae Jordi Puntí yn awdur a newyddiadurwr sy'n byw yn Barcelona. Enillodd ei nofel gyntaf, Maletes perdudes, sawl gwobr ac fe'i cyfieithwyd i 16 o ieithoedd. Cyhoeddwyd y fersiwn Saesneg, Lost Luggage gan Marble Arch Press yn 2013.   

Cyhoeddwyd y darn hwn yn wreiddiol yn El Periódico ar 22 Medi 2017.

Llun: Franz Kafka, 1923 (Parth cyhoeddus).


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Gwleidyddiaeth, Catalwnia

 


A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod

Dyddiad cyhoeddi: 27·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...