Dadansoddi

Tri pheth ar fy meddwl


Casia Wiliam

Amser darllen: 3 munud

20·09·2017

Gadael y nyth

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd ac ym mis Hydref, a minnau'n byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat eco-gyfeillgar (passivhaus yn Almaeneg) yn y Rhath yng Nghaerdydd ers tair blynedd ond, a chyw bach wedi ymuno â ni bellach, mae’n amser mudo i nyth mwy. Mi fydd yn chwith ffarwelio â Nyth y Dryw; mae wedi bod yn addysg byw yma. Does dim gwres canolog yn y Nyth, dim lle tân, dim nwy, dim ond trydan, a’r mwyafrif o hwnnw’n cael ei greu gan ein paneli haul. Mae’r dŵr hefyd yn cael ei gynhesu gan baneli arbennig ar y to. Mae’r waliau yn drwchus ac wedi eu stwffio â hemp. Hynny sy’n gwneud y fflat mor effeithlon: mae wedi ei ynysu i’r fath raddau nes bod modd i’r haul a ffynonellau gwres eraill (fel tegell a phopty) gynhyrchu digon o egni i gnesu’r lle. Mae’r waliau’n anadlu, yn ein cadw’n gynnes pan fydd hi’n oer, ac yn oer braf pan gawn ni bwl o dywydd poeth. Wedi ei ddylunio a’i adeiladu gan y pensaer Paola Sassi, a arferai ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd, mae’n unigryw yn ein prifddinas. Roedd gofyn addasu er mwyn byw yma – cael cawod gyda’r nos yn hytrach nag yn y bore, ar ôl i’r haul gael amser i gynhesu’r dŵr, gadael drws y popty ar agor ar ôl gorffen coginio er mwyn cynhesu’r parlwr at gyda’r nos. Bydd wir, mi fydd yn chwith cario’r bocsys a chloi’r drws am y tro ola’, ond mi fydd yr hyn dwi wedi ei ddysgu am gynaliadwyedd yn aros efo fi, a fedra i mond gobeithio y ca’ i gyfle i fyw mewn cartref mor arbennig rywbryd eto.

 

Pacio

Treulio oriau yn rhoi’r holl geriach mewn bocsys. Cartio’r bocsys mewn fan, a’u cludo i’r tŷ newydd, yna treulio oriau yn dadbacio. Dewis cartref newydd i bob dim, yn silff neu gwpwrdd. Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol? Mi ges i fy magu mewn hen dŷ ffarm drafftiog a chartrefol. Ai’r un person fyddwn i petawn i wedi fy magu mewn tŷ cyngor, mewn tŷ capel, mewn plasty neu mewn pabell? Wrth lenwi’r bocsys dwi’n meddwl am yr holl bobl a phlant sydd yn gorfod gadael eu tai yn ddirybudd, er mwyn aros yn fyw, heb gael pacio’r un hosan hyd yn oed. Mae yna dros 65 miliwn o ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn y byd heddiw. 65 miliwn. Tydan ni ddim yn gwybod ein geni.

 

Llond pabell mewn perlewyg barddonol

Eleni mi fuon ni’n ddigon dewr/gwirion/gwallgo i fentro i Ŵyl y Dyn Gwyrdd ger Crug Hywel gyda’n babi wyth mis oed. Un o’r prif resymau dros isio mynd oedd i weld Kate Tempest yn perfformio. Yn 31 oed ac yn hanu’n wreiddiol o Brockley yn ne Llundain, mae hi’n awdur ac yn fardd ond hefyd yn gerddor. Cafodd ei cherdd ddiweddaraf, Let Them Eat Chaos, ei rhyddhau hefyd ar gryno ddisg ac fe gafodd ei henwebu am wobr gerddoriaeth y Mercury Music Prize. Wrth aros iddi gamu i’r llwyfan am hanner nos (y bychan a’i dad yn cysgu’n sownd yn y babell erbyn hynny!) roeddwn i’n methu peidio â rhyfeddu at yr holl bobl oedd o ’nghwmpas i, pob un yno i wrando ar farddoniaeth. Ond nid barddoniaeth fel ’dan ni’n tueddu i’w hadnabod hi yn y Gymraeg; nid barddoniaeth sefyll o flaen meicroffon a darllen cerdd oddi ar ddarn o bapur, o na. Barddoniaeth o waelod bol oedd hon, barddoniaeth awr a hanner heb stop heb anghofio’r un gair, barddoniaeth poeri a rapio, bron â chrio. Mae’r bryddest yn ymrafael â diwylliant modern hunanaddoliad, newid hinsawdd, argyfwng y ffoaduriaid, unigrwydd mewn cymdeithas, cyfalafiaeth, materoliaeth a llawer mwy. Os oes gennych chi bum munud sbâr, gwyliwch Kate yn perfformio ar YouTube. Mae hi’n wefreiddiol. 


Casia Wiliam yw Bardd Plant Cymru 2017-19.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol?

Dyddiad cyhoeddi: 20·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...