Dadansoddi

Tri pheth ar fy meddwl


Casia Wiliam

Amser darllen: 3 munud

20·09·2017

Gadael y nyth

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd ac ym mis Hydref, a minnau'n byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat eco-gyfeillgar (passivhaus yn Almaeneg) yn y Rhath yng Nghaerdydd ers tair blynedd ond, a chyw bach wedi ymuno â ni bellach, mae’n amser mudo i nyth mwy. Mi fydd yn chwith ffarwelio â Nyth y Dryw; mae wedi bod yn addysg byw yma. Does dim gwres canolog yn y Nyth, dim lle tân, dim nwy, dim ond trydan, a’r mwyafrif o hwnnw’n cael ei greu gan ein paneli haul. Mae’r dŵr hefyd yn cael ei gynhesu gan baneli arbennig ar y to. Mae’r waliau yn drwchus ac wedi eu stwffio â hemp. Hynny sy’n gwneud y fflat mor effeithlon: mae wedi ei ynysu i’r fath raddau nes bod modd i’r haul a ffynonellau gwres eraill (fel tegell a phopty) gynhyrchu digon o egni i gnesu’r lle. Mae’r waliau’n anadlu, yn ein cadw’n gynnes pan fydd hi’n oer, ac yn oer braf pan gawn ni bwl o dywydd poeth. Wedi ei ddylunio a’i adeiladu gan y pensaer Paola Sassi, a arferai ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd, mae’n unigryw yn ein prifddinas. Roedd gofyn addasu er mwyn byw yma – cael cawod gyda’r nos yn hytrach nag yn y bore, ar ôl i’r haul gael amser i gynhesu’r dŵr, gadael drws y popty ar agor ar ôl gorffen coginio er mwyn cynhesu’r parlwr at gyda’r nos. Bydd wir, mi fydd yn chwith cario’r bocsys a chloi’r drws am y tro ola’, ond mi fydd yr hyn dwi wedi ei ddysgu am gynaliadwyedd yn aros efo fi, a fedra i mond gobeithio y ca’ i gyfle i fyw mewn cartref mor arbennig rywbryd eto.

 

Pacio

Treulio oriau yn rhoi’r holl geriach mewn bocsys. Cartio’r bocsys mewn fan, a’u cludo i’r tŷ newydd, yna treulio oriau yn dadbacio. Dewis cartref newydd i bob dim, yn silff neu gwpwrdd. Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol? Mi ges i fy magu mewn hen dŷ ffarm drafftiog a chartrefol. Ai’r un person fyddwn i petawn i wedi fy magu mewn tŷ cyngor, mewn tŷ capel, mewn plasty neu mewn pabell? Wrth lenwi’r bocsys dwi’n meddwl am yr holl bobl a phlant sydd yn gorfod gadael eu tai yn ddirybudd, er mwyn aros yn fyw, heb gael pacio’r un hosan hyd yn oed. Mae yna dros 65 miliwn o ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn y byd heddiw. 65 miliwn. Tydan ni ddim yn gwybod ein geni.

 

Llond pabell mewn perlewyg barddonol

Eleni mi fuon ni’n ddigon dewr/gwirion/gwallgo i fentro i Ŵyl y Dyn Gwyrdd ger Crug Hywel gyda’n babi wyth mis oed. Un o’r prif resymau dros isio mynd oedd i weld Kate Tempest yn perfformio. Yn 31 oed ac yn hanu’n wreiddiol o Brockley yn ne Llundain, mae hi’n awdur ac yn fardd ond hefyd yn gerddor. Cafodd ei cherdd ddiweddaraf, Let Them Eat Chaos, ei rhyddhau hefyd ar gryno ddisg ac fe gafodd ei henwebu am wobr gerddoriaeth y Mercury Music Prize. Wrth aros iddi gamu i’r llwyfan am hanner nos (y bychan a’i dad yn cysgu’n sownd yn y babell erbyn hynny!) roeddwn i’n methu peidio â rhyfeddu at yr holl bobl oedd o ’nghwmpas i, pob un yno i wrando ar farddoniaeth. Ond nid barddoniaeth fel ’dan ni’n tueddu i’w hadnabod hi yn y Gymraeg; nid barddoniaeth sefyll o flaen meicroffon a darllen cerdd oddi ar ddarn o bapur, o na. Barddoniaeth o waelod bol oedd hon, barddoniaeth awr a hanner heb stop heb anghofio’r un gair, barddoniaeth poeri a rapio, bron â chrio. Mae’r bryddest yn ymrafael â diwylliant modern hunanaddoliad, newid hinsawdd, argyfwng y ffoaduriaid, unigrwydd mewn cymdeithas, cyfalafiaeth, materoliaeth a llawer mwy. Os oes gennych chi bum munud sbâr, gwyliwch Kate yn perfformio ar YouTube. Mae hi’n wefreiddiol. 


Casia Wiliam yw Bardd Plant Cymru 2017-19.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol?

Dyddiad cyhoeddi: 20·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ruth Richards

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau…

Adolygu


O’r Pedwar Gwynt

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

Dadansoddi


Nerys Williams

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo…

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…