Dadansoddi

Tri pheth ar fy meddwl


Casia Wiliam

Amser darllen: 3 munud

20·09·2017

Gadael y nyth

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd ac ym mis Hydref, a minnau'n byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat eco-gyfeillgar (passivhaus yn Almaeneg) yn y Rhath yng Nghaerdydd ers tair blynedd ond, a chyw bach wedi ymuno â ni bellach, mae’n amser mudo i nyth mwy. Mi fydd yn chwith ffarwelio â Nyth y Dryw; mae wedi bod yn addysg byw yma. Does dim gwres canolog yn y Nyth, dim lle tân, dim nwy, dim ond trydan, a’r mwyafrif o hwnnw’n cael ei greu gan ein paneli haul. Mae’r dŵr hefyd yn cael ei gynhesu gan baneli arbennig ar y to. Mae’r waliau yn drwchus ac wedi eu stwffio â hemp. Hynny sy’n gwneud y fflat mor effeithlon: mae wedi ei ynysu i’r fath raddau nes bod modd i’r haul a ffynonellau gwres eraill (fel tegell a phopty) gynhyrchu digon o egni i gnesu’r lle. Mae’r waliau’n anadlu, yn ein cadw’n gynnes pan fydd hi’n oer, ac yn oer braf pan gawn ni bwl o dywydd poeth. Wedi ei ddylunio a’i adeiladu gan y pensaer Paola Sassi, a arferai ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd, mae’n unigryw yn ein prifddinas. Roedd gofyn addasu er mwyn byw yma – cael cawod gyda’r nos yn hytrach nag yn y bore, ar ôl i’r haul gael amser i gynhesu’r dŵr, gadael drws y popty ar agor ar ôl gorffen coginio er mwyn cynhesu’r parlwr at gyda’r nos. Bydd wir, mi fydd yn chwith cario’r bocsys a chloi’r drws am y tro ola’, ond mi fydd yr hyn dwi wedi ei ddysgu am gynaliadwyedd yn aros efo fi, a fedra i mond gobeithio y ca’ i gyfle i fyw mewn cartref mor arbennig rywbryd eto.

 

Pacio

Treulio oriau yn rhoi’r holl geriach mewn bocsys. Cartio’r bocsys mewn fan, a’u cludo i’r tŷ newydd, yna treulio oriau yn dadbacio. Dewis cartref newydd i bob dim, yn silff neu gwpwrdd. Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol? Mi ges i fy magu mewn hen dŷ ffarm drafftiog a chartrefol. Ai’r un person fyddwn i petawn i wedi fy magu mewn tŷ cyngor, mewn tŷ capel, mewn plasty neu mewn pabell? Wrth lenwi’r bocsys dwi’n meddwl am yr holl bobl a phlant sydd yn gorfod gadael eu tai yn ddirybudd, er mwyn aros yn fyw, heb gael pacio’r un hosan hyd yn oed. Mae yna dros 65 miliwn o ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn y byd heddiw. 65 miliwn. Tydan ni ddim yn gwybod ein geni.

 

Llond pabell mewn perlewyg barddonol

Eleni mi fuon ni’n ddigon dewr/gwirion/gwallgo i fentro i Ŵyl y Dyn Gwyrdd ger Crug Hywel gyda’n babi wyth mis oed. Un o’r prif resymau dros isio mynd oedd i weld Kate Tempest yn perfformio. Yn 31 oed ac yn hanu’n wreiddiol o Brockley yn ne Llundain, mae hi’n awdur ac yn fardd ond hefyd yn gerddor. Cafodd ei cherdd ddiweddaraf, Let Them Eat Chaos, ei rhyddhau hefyd ar gryno ddisg ac fe gafodd ei henwebu am wobr gerddoriaeth y Mercury Music Prize. Wrth aros iddi gamu i’r llwyfan am hanner nos (y bychan a’i dad yn cysgu’n sownd yn y babell erbyn hynny!) roeddwn i’n methu peidio â rhyfeddu at yr holl bobl oedd o ’nghwmpas i, pob un yno i wrando ar farddoniaeth. Ond nid barddoniaeth fel ’dan ni’n tueddu i’w hadnabod hi yn y Gymraeg; nid barddoniaeth sefyll o flaen meicroffon a darllen cerdd oddi ar ddarn o bapur, o na. Barddoniaeth o waelod bol oedd hon, barddoniaeth awr a hanner heb stop heb anghofio’r un gair, barddoniaeth poeri a rapio, bron â chrio. Mae’r bryddest yn ymrafael â diwylliant modern hunanaddoliad, newid hinsawdd, argyfwng y ffoaduriaid, unigrwydd mewn cymdeithas, cyfalafiaeth, materoliaeth a llawer mwy. Os oes gennych chi bum munud sbâr, gwyliwch Kate yn perfformio ar YouTube. Mae hi’n wefreiddiol. 


Casia Wiliam yw Bardd Plant Cymru 2017-19.


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol?

Dyddiad cyhoeddi: 20·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae’r penderfyniad i streicio gan staff prifysgolion ledled Cymru a’r Deyrnas Gyfunol, yn wyneb y bygythiad newydd i gynllun pensiwn prifysgolion, yn codi cwestiynau sylfaenol am rôl y Brifysgol fel sefydliad. Mae hyn ar ben cynlluniau diswyddo sydd ar waith ar raddfa syfrdanol ac sydd…

Dadansoddi


Nerys Williams

Yn y chwedegau, anogwyd 'Mamau America' i yrru eu plant i'r sinema gan y bardd Americanaidd Frank O'Hara – yn chwareus felly. O leiaf byddai gobaith wedyn na fyddent yn stelcian yn eu llofftydd 'yn eich casáu cyn pryd, a chithau ddim wedi gwneud dim byd rhy…

Cyfansoddi


Marion Muller-Colard

Mae'r stori hon i blant gan Marion Muller-Colard, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg (2014), yn cyflwyno syniadau Hannah Arendt (1906-1975) ar ffurf hanesyn a lluniau unigryw gan Clémence Pollet. Mae'r athronwraig ar fin gorffen sgwennu ei llyfr olaf, ond wrth iddi bendroni dros y…

Cyfansoddi


Robert Walser

Cyhoeddodd Robert Walser ddarnau cyson ym mhapur dyddiol y Berliner Tageblatt yn 1907-8 ac yn y cyfnod 1925-1933, gan gynnwys 'Llythyr gan Ewropead' ym Mai 1926. Mae nifer o'r darnau hynny ar ffurf llythyr sy'n cyfarch y darllenydd yn bersonol, yn lythyrau caru sydd wedi eu cyfeirio at foment ddychmygol. Yn wir, yn 1930, penderfynodd y papur wahodd nifer o…

Dadansoddi


Daniel Huws

Mae canu'n ymestyn lawer pellach yn ôl yn ein hanes nag ysgrifennu. Genir canu yn y cof ac yn y cof y'i diogelir. Cof sy'n gwneud dyn. Mae grym y cof dynol yn rhywbeth y mae pawb ohonom wedi cael achos o bryd i'w gilydd i…

Dadansoddi


Huw L Williams

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn…

Cyfansoddi


Mihangel Morgan

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr…

Adolygu


Alun Llwyd

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â…