Dadansoddi

Tri pheth ar fy meddwl


Casia Wiliam

Amser darllen: 3 munud

20·09·2017

Gadael y nyth

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd ac ym mis Hydref, a minnau'n byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat eco-gyfeillgar (passivhaus yn Almaeneg) yn y Rhath yng Nghaerdydd ers tair blynedd ond, a chyw bach wedi ymuno â ni bellach, mae’n amser mudo i nyth mwy. Mi fydd yn chwith ffarwelio â Nyth y Dryw; mae wedi bod yn addysg byw yma. Does dim gwres canolog yn y Nyth, dim lle tân, dim nwy, dim ond trydan, a’r mwyafrif o hwnnw’n cael ei greu gan ein paneli haul. Mae’r dŵr hefyd yn cael ei gynhesu gan baneli arbennig ar y to. Mae’r waliau yn drwchus ac wedi eu stwffio â hemp. Hynny sy’n gwneud y fflat mor effeithlon: mae wedi ei ynysu i’r fath raddau nes bod modd i’r haul a ffynonellau gwres eraill (fel tegell a phopty) gynhyrchu digon o egni i gnesu’r lle. Mae’r waliau’n anadlu, yn ein cadw’n gynnes pan fydd hi’n oer, ac yn oer braf pan gawn ni bwl o dywydd poeth. Wedi ei ddylunio a’i adeiladu gan y pensaer Paola Sassi, a arferai ddarlithio ym Mhrifysgol Caerdydd, mae’n unigryw yn ein prifddinas. Roedd gofyn addasu er mwyn byw yma – cael cawod gyda’r nos yn hytrach nag yn y bore, ar ôl i’r haul gael amser i gynhesu’r dŵr, gadael drws y popty ar agor ar ôl gorffen coginio er mwyn cynhesu’r parlwr at gyda’r nos. Bydd wir, mi fydd yn chwith cario’r bocsys a chloi’r drws am y tro ola’, ond mi fydd yr hyn dwi wedi ei ddysgu am gynaliadwyedd yn aros efo fi, a fedra i mond gobeithio y ca’ i gyfle i fyw mewn cartref mor arbennig rywbryd eto.

 

Pacio

Treulio oriau yn rhoi’r holl geriach mewn bocsys. Cartio’r bocsys mewn fan, a’u cludo i’r tŷ newydd, yna treulio oriau yn dadbacio. Dewis cartref newydd i bob dim, yn silff neu gwpwrdd. Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol? Mi ges i fy magu mewn hen dŷ ffarm drafftiog a chartrefol. Ai’r un person fyddwn i petawn i wedi fy magu mewn tŷ cyngor, mewn tŷ capel, mewn plasty neu mewn pabell? Wrth lenwi’r bocsys dwi’n meddwl am yr holl bobl a phlant sydd yn gorfod gadael eu tai yn ddirybudd, er mwyn aros yn fyw, heb gael pacio’r un hosan hyd yn oed. Mae yna dros 65 miliwn o ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn y byd heddiw. 65 miliwn. Tydan ni ddim yn gwybod ein geni.

 

Llond pabell mewn perlewyg barddonol

Eleni mi fuon ni’n ddigon dewr/gwirion/gwallgo i fentro i Ŵyl y Dyn Gwyrdd ger Crug Hywel gyda’n babi wyth mis oed. Un o’r prif resymau dros isio mynd oedd i weld Kate Tempest yn perfformio. Yn 31 oed ac yn hanu’n wreiddiol o Brockley yn ne Llundain, mae hi’n awdur ac yn fardd ond hefyd yn gerddor. Cafodd ei cherdd ddiweddaraf, Let Them Eat Chaos, ei rhyddhau hefyd ar gryno ddisg ac fe gafodd ei henwebu am wobr gerddoriaeth y Mercury Music Prize. Wrth aros iddi gamu i’r llwyfan am hanner nos (y bychan a’i dad yn cysgu’n sownd yn y babell erbyn hynny!) roeddwn i’n methu peidio â rhyfeddu at yr holl bobl oedd o ’nghwmpas i, pob un yno i wrando ar farddoniaeth. Ond nid barddoniaeth fel ’dan ni’n tueddu i’w hadnabod hi yn y Gymraeg; nid barddoniaeth sefyll o flaen meicroffon a darllen cerdd oddi ar ddarn o bapur, o na. Barddoniaeth o waelod bol oedd hon, barddoniaeth awr a hanner heb stop heb anghofio’r un gair, barddoniaeth poeri a rapio, bron â chrio. Mae’r bryddest yn ymrafael â diwylliant modern hunanaddoliad, newid hinsawdd, argyfwng y ffoaduriaid, unigrwydd mewn cymdeithas, cyfalafiaeth, materoliaeth a llawer mwy. Os oes gennych chi bum munud sbâr, gwyliwch Kate yn perfformio ar YouTube. Mae hi’n wefreiddiol. 


Casia Wiliam yw Bardd Plant Cymru 2017-19.


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


Dechrau byw o’r newydd, mewn gofod gwahanol. Ydy lle ’dan ni’n byw yn ein gwneud ni’n wahanol?

Dyddiad cyhoeddi: 20·09·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


David Elwyn Lewis

Ymlwybrodd y trên trwy faestrefi Warszawa, heibio'r adeiladau aml-lawr concrid a dienaid. Ychydig a wyddai'r bachgen ar y pryd bod y ddinas hon, gwta ugain mlynedd ynghynt, ac fel cynifer o rai eraill, wedi ei difa'n llwyr. Ar ôl iddynt gyrraedd y brif orsaf,…

Adolygu


Iwan England

Fe’m magwyd i lai na dau gan metr o ddrws ffrynt cartre’r awdur, Huw Lewis. Roedd ei blentyndod e’n cwmpasu’r chwedegau a saithdegau’r ganrif ddiweddaf, cyfnod allweddol yn hanes pentref Aberfan. Dyma’r adeg pan lwyddodd y gymuned i ailadeiladu, gan glirio olion trychineb 1966 a sefydlu…

Cyfansoddi


Ffion Dafis

Er i mi ddatgan, wrth drafod y Mileniwm mewn dosbarth Bywydeg yn 1983, y byddwn – a minnau’n mynd i fod mor hen â 28 oed erbyn y flwyddyn dyngedfennol honno – yn briod â dau o blant erbyn hynny, tydw i erioed wedi gwirioneddol…

Dadansoddi


Jordi Puntí

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint…

Dadansoddi


Casia Wiliam

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd, ac ym mis Hydref, a minnau bellach yn byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat…

Adolygu


Elan Grug Muse

Petawn i’n gorfod disgrifio Gwales mewn un gair, uchelgeisiol fyddai hwnnw. A taswn i’n cael ychwanegu dau arall, mi fyddwn i’n ychwanegu mentrus a chwareus. Mae darllenwyr Cymru wedi arfer efo nofelau realaidd, pridd-ac-adfeilion-a-charcasau-ŵyn-bach, a thros y blynyddoedd mae nhw wedi glynu’n reit ystyfnig at yr hyn maen nhw’n ei hoffi. Pwy a ŵyr, wedyn, be wnân nhw efo nofel…

Dadansoddi


Gwyn Griffiths

Derbyniodd Gwyn Griffiths wobr gyfieithu Ostana yn yr Eidal, am ei waith yn cyd-olygu dwy flodeugerdd yng nghyfres Francis Boutle o ieithoedd llai-eu-defnydd Ewrop. Llenyddiaeth Llydaw yw testun y gyfrol gyntaf ac mae’r ail, The Old Red Tongue, yn gyfrol swmpus o ryw 1,000…

Dadansoddi


Gerald Morgan

Mae tinc o euogrwydd yn poeni’r meddwl. Newydd ddychwelyd o Lydaw wedi wythnos o wyliau gyda pherthnasau – braf iawn. Bwyta’n dda, mwynhau’r traethau, trefi Pont-Aven, Pontivy, Concarneau a Landerneau. Cyngerdd egnȉol gan gôr meibion Tregunc yn canu caneuon y môr, arddangosfa fawr o waith Picasso, ac yn…