Colofnau

Ymuno â‘r ‘Mur Coch’ yn Ffrainc

Yr awdur yn ei elfen


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

24·07·2016

Sefyll ar sgwâr Sant Siôr yr oeddwn yn Toulouse. Pnawn Llun a phob caffi awyr-agored yn gyforiog o grysau coch, a’r parti wedi gorlifo i’r llecynnau gwyrdd o dan y coed yng nghanol y sgwâr. Yno roedd rhagor o grysau coch, a baneri draig goch a chroes Dewi Sant yn sownd wrth feinciau’r sgwâr, neu wedi’u clymu rhwng y coed. Roedd sawl un â slogan Cymraeg arni: ‘Pêl-droed cyn Addysg’; ‘Joe Allen yw fy mugail, dilynaf ef bob dydd’; ‘Coron Gwlad ei Mamiaith – Glantaf Boyz’.

Roedd hi’n ddiwrnod y gêm grŵp olaf yn erbyn Rwsia. A ninnau wedi curo Slofacia a cholli yn erbyn Lloegr, roedd hi’n dal yn bosib i ni orffen unrhyw le yn y grŵp, yn olaf neu'n gyntaf. Fyddai Cymru’n mynd adre? Gwyddwn mai hon fyddai fy ngêm olaf innau cyn gorfod mynd yn ôl i’r gwaith, ac roeddwn i’n benderfynol  o fwynhau.

O dan yr haul crasboeth roedd criw camera yn chwilio am stori. ’Dach chi’n poeni am y posibiliad o drafferth hefo ffans Rwsia?’ ‘Dim felly,’ meddai Gwil John, ‘’dan ni yma i wylio’r ffwtbol a mwynhau’n hunain.’ A dyna roedd ffans Cymru wedi’i wneud, gan droi Bordeaux, ac yna Lens, yn fôr o goch ac yn fôr o gân, gan greu argraff hynod ffafriol ar y Ffrancwyr. Yn ôl papur L’Équipe, ‘Les Gallois sont nombreux, bruyants, parfois un peu turbulents mais surtout pacifiques. Il faut croire qu’ils s’encaissent mieux la bière que les autres.’  (Mae’r Cymry’n niferus a swnllyd, weithiau ychydig yn stwrllyd ond, yn anad dim, yn heddychlon. Allwn ni ddim ond tybio eu bod yn dal eu cwrw’n well nag eraill.)

Roedd yr helynt a welwyd ar ddechrau’r gystadleuaeth rhwng y Rwsiaid a’r Saeson yn Marseille yn teimlo’n bell, bell yn ôl. Roedd y Rwsiaid a welsom ninnau yn gyfeillgar, yn teimlo efallai fod gweithredoedd lleiafrif wedi eu pardduo. Tynnon ni luniau hefo'n gilydd a dymuno ‘zhŵ lai ŵ ŵ da tji’ — ‘pob lwc!’ Roedd ganddynt fwy o ddiddordeb mewn siopa dillad na thrais, a barnu yn ôl y bagiau plastig oedd yn nwylo llawer ohonynt.

Yng nghornel y sgwâr, ar ôl siarad ag Almaenwr coll o Düsseldorf (‘Dwi’n hoff iawn o gân Ashley Williams!’ meddai), gwelais y cynhyrchydd Gary Pritchard, un o’r criw a oedd wedi ffilmio tîm Cymru yn diolch i’r ffans ar gyfer S4C. Dywedodd fod y cynhyrchwyr wedi gofyn i’r chwaraewyr a fydden nhw’n fodlon cyfrannu yn Gymraeg, gan bwysleisio y caen nhw wneud yn Saesneg petai'n well ganddyn nhw. Ashley Williams oedd y cyntaf i gamu ’mlaen. ‘I’m the captain of Wales – my kids go to Welsh school, I’m going to do it in Welsh.’ ‘So am I,’ meddai Gareth Bale, ac felly y bu, rhai’n recordio’r neges yn Gymraeg a rhai yn Saesneg. Doedd ambell aelod o’r sgwad ddim ar gael y diwrnod hwnnw, felly aeth y criw ffilmio yn ôl, ddiwrnod neu ddau yn ddiweddarach, i recordio’r lleill. ‘Ond hyn oedd yn ddiddorol,’ meddai Gary. ‘Pan aethon ni ’nôl, daeth sawl un ata’ i a dweud, “Hey, Gary, you know that video we did for you the other day? Can I do it again, but in Welsh this time?”’ Ac yn y fideo gorffenedig, y Gymraeg yw’r iaith y mae’r rhan fwyaf wedi dewis ei defnyddio — er bod llawer ohonynt yn ddigon prin eu Cymraeg. Mae hynny wedi llonni ’nghalon bron cymaint â’r canlyniadau. Hynny a’r canu sydd wedi nodweddu pob gêm yn ystod y gystadleuaeth — hyd yn oed yn ôl adre, fel y profais wrth wylio’r ddwy gêm nesaf ar sgrin yn nhafarnau Caernarfon. 

Nid oedd yr un cyfle i gymdeithasu â phobl o wledydd eraill, ond roedd yr awyrgylch bron cystal. Cael siampŵ cwrw wrth i’r cannoedd yn Neuadd y Farchnad ffrwydro â rhyddhad ar ôl y gôl yn erbyn Gogledd Iwerddon. Cerdded y strydoedd ar ôl y fuddugoliaeth yn erbyn Gwlad Belg a phawb yn gwenu ar ei gilydd, yn ysgwyd llaw ac yn cofleidio. Ym mhob maes parcio mae coedwig o fflagiau bach ar doeau’r ceir; mae’r dreigiau coch yn hedfan yn rhesi o ffenestri llofft Maes Barcer. ‘Mae wedi codi calonnau pawb yn do?’ meddai nyrs wrthyf yn Ysbyty Eryri.

Bordeaux, Mehefin 2016

Ac am unwaith, mae hyd yn oed y Saeson yn cymryd sylw. ‘We’re all Welsh now,’ meddai’r Sunday Mirror. ‘Yr wyf yn Gymro,’ meddai Rod Liddle yn y Sunday Times, cyn mynd ati i geisio difrïo’r sgwad drwy ddweud bod llawer ohonynt wedi’u geni yn Lloegr. A minnau hefyd, Rod, ond rwyt ti’n methu’r pwynt. Mae hogiau tîm Cymru’n gwisgo’r crys ag arddeliad, maen nhw’n canu’r anthem, ac yn chwarae hefo calon. Dyw ein cenedligrwydd ni ddim yn seiliedig ar fan geni, na hil. Mae’n seiliedig ar bobl sydd isio bod yn rhan o’r prosiect, y sawl sy’n uniaethu â Chymru.

Ac yn y cyfnod hwn, pan gawn ein gorfodi yn ôl pob tebyg i ail-lunio ein perthynas ag Ewrop, siawns y bydd yn rhaid i ni edrych o’r newydd ar ein perthynas â Phrydain hefyd. Ac os ydi ein tîm pêl-droed ni yn ein helpu i gymryd ein hunain o ddifrif fel cenedl, ac yn cynnig patrwm cynhwysol ar gyfer gwneud hynny, dyna rywbeth i lonni ’nghalon bron cymaint â churo Portiwgal a chyrraedd y ffeinal. Gyda’n gilydd yn gryfach, gyfeillion!


Ifor ap Glyn yw Bardd Cenedlaethol Cymru. Ei gyfrol ddiweddaraf yw Tra Bo Dau (Carreg Gwalch, 2016).

Lluniau: 'Bordeaux, Mehefin 2016' gan Owen Martell.

Darllenwch yn ogystal: Beth yw draig? gan Alfredo Noriega


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Ashley Williams oedd y cyntaf i gamu ’mlaen. ‘I’m the captain of Wales – my kids go to Welsh school, I’m going to do it in Welsh.’ ‘So am I,’ meddai Gareth Bale, ac felly y bu.

Dyddiad cyhoeddi: 24·07·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Llio Mai Hughes

Nos Wener, 15 Mawrth, perfformiodd Cymdeithas John Gwilym Jones eu cynhyrchiad cyntaf yn Stiwdio Pontio, Bangor. Ac Eto Nid Myfi oedd y ddrama, a phob tocyn wedi’i werthu. Roedd Pontio yn llawn bwrlwm wrth i’r dorf ymgasglu; yn eu mysg roedd myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, darlithwyr,…

Cyfansoddi


Emyr Lewis

Mae Lana Turner 'di colapsio! O'n i'n trotian heibio ac yn sydyn ddechreuodd hi fwrw glaw a bwrw eira a deudist di ei bod hi'n bwrw cenllysg ond mae cenllysg yn dy hitio di ar dy ben yn galad felly go iawn ... 

Adolygu


Angharad Tomos

Da oedd gweld y theatr yn Pontio yn gyfforddus lawn ar nos Iau, 21 Chwefror ar gyfer y ddrama Anweledig. Roedd y cynhwysion cywir ar gyfer noson dda yno – Ffion Dafis yn gwneud sioe un wraig, ac Aled Jones Williams yn awdur. Ychwanegwch ddyfeisgarwch…

Dadansoddi


Huw L Williams

Undod – sy’n sefyll dros annibyniaeth radical i Gymru – yw un o’r grwpiau diweddaraf i ymuno â’r mudiad ehangach #indywales. Mae ambell ymateb i ddyfodiad y grŵp hwn wedi bod yn ddadlennol. Holwyd yn lled gyson ‘Pam?’, gyda rhai yn ei ystyried fel rhaniad diangen, eraill yn mynnu…

Dadansoddi


Sioned Puw Rowlands

Ar yr ymosodiadau gwrth-Semitaidd yn Ffrainc yr wythnos hon.

Roeddwn i'n methu â dod dros y ffaith ei bod hi'n gwisgo wig; byddwn yn ei dychmygu yn ei dynnu i ddatgelu pen moel, yn gyfrinachol, yng ngŵydd ei gŵr; gwnaethwn fy ngorau i wthio'r…

Adolygu


Sioned Puw Rowlands

Wrth edrych am yn ôl i'r saithdegau a thurio cof plentyndod, synhwyraf bâr o lygaid yn serio'r tywyllwch. Ymhlith y gwmnïaeth a aeth yn bapur wal ymwybod wrth i mi aeddfedu, ynghanol cymdeithas ddigon ecsentrig Mary Vaughan Jones, gwelaf lygaid dolefus a phenderfynol…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae Gwn Glân Beibl Budr yn albwm sydd yn cydio yn eich calon o’r dechrau un ac yn gwrthod llacio gafael tan y nodyn olaf. Mae i’r caneuon hyn deimlad elfennol, oesol. Dyma albwm tywyll, dirdynnol; mae’n gynnil ac yn treiddio i’ch cwsg, yn tarfu ar eich…

Adolygu


Ceri Williams

Nodweddir perfformiadau Public Service Broadcasting gan gyfuniad unigryw o gerddoriaeth roc electronig egnïol a ffilmiau archif gwreiddiol – 'think Pathé meets Pet Shop Boys,' meddai'r Guardian. Trefnwyd y daith ddiweddaraf, a ddaeth i Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe yn yr hydref, ar gefn llwyddiant yr albwm Every Valley.

Dyma un…