Colofnau

Ymuno â‘r ‘Mur Coch’ yn Ffrainc

Yr awdur yn ei elfen


Ifor ap Glyn

Amser darllen: 3 munud

24·07·2016

Sefyll ar sgwâr Sant Siôr yr oeddwn yn Toulouse. Pnawn Llun a phob caffi awyr-agored yn gyforiog o grysau coch, a’r parti wedi gorlifo i’r llecynnau gwyrdd o dan y coed yng nghanol y sgwâr. Yno roedd rhagor o grysau coch, a baneri draig goch a chroes Dewi Sant yn sownd wrth feinciau’r sgwâr, neu wedi’u clymu rhwng y coed. Roedd sawl un â slogan Cymraeg arni: ‘Pêl-droed cyn Addysg’; ‘Joe Allen yw fy mugail, dilynaf ef bob dydd’; ‘Coron Gwlad ei Mamiaith – Glantaf Boyz’.

Roedd hi’n ddiwrnod y gêm grŵp olaf yn erbyn Rwsia. A ninnau wedi curo Slofacia a cholli yn erbyn Lloegr, roedd hi’n dal yn bosib i ni orffen unrhyw le yn y grŵp, yn olaf neu'n gyntaf. Fyddai Cymru’n mynd adre? Gwyddwn mai hon fyddai fy ngêm olaf innau cyn gorfod mynd yn ôl i’r gwaith, ac roeddwn i’n benderfynol  o fwynhau.

O dan yr haul crasboeth roedd criw camera yn chwilio am stori. ’Dach chi’n poeni am y posibiliad o drafferth hefo ffans Rwsia?’ ‘Dim felly,’ meddai Gwil John, ‘’dan ni yma i wylio’r ffwtbol a mwynhau’n hunain.’ A dyna roedd ffans Cymru wedi’i wneud, gan droi Bordeaux, ac yna Lens, yn fôr o goch ac yn fôr o gân, gan greu argraff hynod ffafriol ar y Ffrancwyr. Yn ôl papur L’Équipe, ‘Les Gallois sont nombreux, bruyants, parfois un peu turbulents mais surtout pacifiques. Il faut croire qu’ils s’encaissent mieux la bière que les autres.’  (Mae’r Cymry’n niferus a swnllyd, weithiau ychydig yn stwrllyd ond, yn anad dim, yn heddychlon. Allwn ni ddim ond tybio eu bod yn dal eu cwrw’n well nag eraill.)

Roedd yr helynt a welwyd ar ddechrau’r gystadleuaeth rhwng y Rwsiaid a’r Saeson yn Marseille yn teimlo’n bell, bell yn ôl. Roedd y Rwsiaid a welsom ninnau yn gyfeillgar, yn teimlo efallai fod gweithredoedd lleiafrif wedi eu pardduo. Tynnon ni luniau hefo'n gilydd a dymuno ‘zhŵ lai ŵ ŵ da tji’ — ‘pob lwc!’ Roedd ganddynt fwy o ddiddordeb mewn siopa dillad na thrais, a barnu yn ôl y bagiau plastig oedd yn nwylo llawer ohonynt.

Yng nghornel y sgwâr, ar ôl siarad ag Almaenwr coll o Düsseldorf (‘Dwi’n hoff iawn o gân Ashley Williams!’ meddai), gwelais y cynhyrchydd Gary Pritchard, un o’r criw a oedd wedi ffilmio tîm Cymru yn diolch i’r ffans ar gyfer S4C. Dywedodd fod y cynhyrchwyr wedi gofyn i’r chwaraewyr a fydden nhw’n fodlon cyfrannu yn Gymraeg, gan bwysleisio y caen nhw wneud yn Saesneg petai'n well ganddyn nhw. Ashley Williams oedd y cyntaf i gamu ’mlaen. ‘I’m the captain of Wales – my kids go to Welsh school, I’m going to do it in Welsh.’ ‘So am I,’ meddai Gareth Bale, ac felly y bu, rhai’n recordio’r neges yn Gymraeg a rhai yn Saesneg. Doedd ambell aelod o’r sgwad ddim ar gael y diwrnod hwnnw, felly aeth y criw ffilmio yn ôl, ddiwrnod neu ddau yn ddiweddarach, i recordio’r lleill. ‘Ond hyn oedd yn ddiddorol,’ meddai Gary. ‘Pan aethon ni ’nôl, daeth sawl un ata’ i a dweud, “Hey, Gary, you know that video we did for you the other day? Can I do it again, but in Welsh this time?”’ Ac yn y fideo gorffenedig, y Gymraeg yw’r iaith y mae’r rhan fwyaf wedi dewis ei defnyddio — er bod llawer ohonynt yn ddigon prin eu Cymraeg. Mae hynny wedi llonni ’nghalon bron cymaint â’r canlyniadau. Hynny a’r canu sydd wedi nodweddu pob gêm yn ystod y gystadleuaeth — hyd yn oed yn ôl adre, fel y profais wrth wylio’r ddwy gêm nesaf ar sgrin yn nhafarnau Caernarfon. 

Nid oedd yr un cyfle i gymdeithasu â phobl o wledydd eraill, ond roedd yr awyrgylch bron cystal. Cael siampŵ cwrw wrth i’r cannoedd yn Neuadd y Farchnad ffrwydro â rhyddhad ar ôl y gôl yn erbyn Gogledd Iwerddon. Cerdded y strydoedd ar ôl y fuddugoliaeth yn erbyn Gwlad Belg a phawb yn gwenu ar ei gilydd, yn ysgwyd llaw ac yn cofleidio. Ym mhob maes parcio mae coedwig o fflagiau bach ar doeau’r ceir; mae’r dreigiau coch yn hedfan yn rhesi o ffenestri llofft Maes Barcer. ‘Mae wedi codi calonnau pawb yn do?’ meddai nyrs wrthyf yn Ysbyty Eryri.

Bordeaux, Mehefin 2016

Ac am unwaith, mae hyd yn oed y Saeson yn cymryd sylw. ‘We’re all Welsh now,’ meddai’r Sunday Mirror. ‘Yr wyf yn Gymro,’ meddai Rod Liddle yn y Sunday Times, cyn mynd ati i geisio difrïo’r sgwad drwy ddweud bod llawer ohonynt wedi’u geni yn Lloegr. A minnau hefyd, Rod, ond rwyt ti’n methu’r pwynt. Mae hogiau tîm Cymru’n gwisgo’r crys ag arddeliad, maen nhw’n canu’r anthem, ac yn chwarae hefo calon. Dyw ein cenedligrwydd ni ddim yn seiliedig ar fan geni, na hil. Mae’n seiliedig ar bobl sydd isio bod yn rhan o’r prosiect, y sawl sy’n uniaethu â Chymru.

Ac yn y cyfnod hwn, pan gawn ein gorfodi yn ôl pob tebyg i ail-lunio ein perthynas ag Ewrop, siawns y bydd yn rhaid i ni edrych o’r newydd ar ein perthynas â Phrydain hefyd. Ac os ydi ein tîm pêl-droed ni yn ein helpu i gymryd ein hunain o ddifrif fel cenedl, ac yn cynnig patrwm cynhwysol ar gyfer gwneud hynny, dyna rywbeth i lonni ’nghalon bron cymaint â churo Portiwgal a chyrraedd y ffeinal. Gyda’n gilydd yn gryfach, gyfeillion!


Ifor ap Glyn yw Bardd Cenedlaethol Cymru. Ei gyfrol ddiweddaraf yw Tra Bo Dau (Carreg Gwalch, 2016).

Lluniau: 'Bordeaux, Mehefin 2016' gan Owen Martell.

Darllenwch yn ogystal: Beth yw draig? gan Alfredo Noriega


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Ashley Williams oedd y cyntaf i gamu ’mlaen. ‘I’m the captain of Wales – my kids go to Welsh school, I’m going to do it in Welsh.’ ‘So am I,’ meddai Gareth Bale, ac felly y bu.

Dyddiad cyhoeddi: 24·07·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfansoddi


Giacomo Leopardi

Cyhoeddir ar ddiwrnod Santes Dwynwen eleni gyfieithiad Saesneg newydd o gasgliad o feddyliau a gwirebau un o awduron mwyaf nodedig yr Eidal, Giacomo Leopardi (1798-1837). Mae Leopardi fwyaf adnabyddus am ei gasgliad o gerddi, Canti (1835), a ystyrir yn un o binaclau llenyddiaeth Eidaleg. Dywedodd Italo Calvino amdano: 'Yr hyn sy'n wyrthiol am…

Dadansoddi


Morgan Owen

Pan symudais, dros dro, i ogledd-orllewin Cymru i fyw mewn cymuned Gymraeg lle mae’r iaith i’w chlywed o hyd yn hollol naturiol – i’r ‘Fro Gymraeg’, beth bynnag yw honno – darganfûm rywbeth annisgwyl: fy mod ers blynyddoedd wedi bod yn atal a chladdu fy nghefndir, sef y Cymoedd.…

Adolygu


Rhys Watkin

Cyflwynwyd cyngerdd o weithiau gan Ralph Vaughan Williams, Lili Boulanger, a’r Gymraes Rhian Samuel gan Gerddorfa Symffoni’r Coleg Cerdd a Drama fis Tachwedd, ar y thema ‘tirluniau’. Roedd cysgod Sul y Cofio a’r Rhyfel Mawr yn drwm ar y rhaglen, a gynhwysai The Lark Ascending (1914) a…

Dadansoddi


Qing Niao

Y diwrnod hwnnw, mi es i fy hen ysgol uwchradd. Dilynais yr un llwybr ag yr arferwn droedio’n ystod fy nhair blynedd yn ddisgybl yno. Bob haf, mae’r sefydliad hwn yn agored am fis ychwanegol ar gyfer y disgyblion sydd ar fin dechrau ar eu…

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…