# Rhifyn 5

# Rhifyn 5


Jan Morris a Twm Morys

Glywsoch chi fi yn crio ddoe? Fy nghyfrifiadur, o bethau’r byd, oedd achos y dagrau. Yn ystod y bore, galwodd dyn fi i ddweud wrthyf beth oedd angen ei wneud ar frys er mwyn cadw’r cyfrifiadur i fynd. Wyddwn i ddim bod dim yn…

# Rhifyn 5


M Wynn Thomas

Roedd Tony yn un o gymwynaswyr mwyaf gwerthfawr Cymru a’r Gymraeg fy nghyfnod i. Roedd hefyd yn un o’r unigolion mwyaf egwyddorol a llachar o dreiddgar ei feddwl i mi ddod ar eu traws. Fe ddes i’w adnabod gyntaf ar ddiwedd yr wythdegau pan…

# Rhifyn 5


Gideon Koppel

Dw i ar awyren Ryanair o Chania, ar ynys Creta, i Stansted. Er bod y profiad yn ddigon anghysurus – cawn ein gyrru fel anifeiliaid ar hyd y maes awyr a’n gorfodi i aros heb eglurhad fan hyn fan draw – mae yna deimlad…

# Rhifyn 5


Mihangel Morgan

Fis diwethaf roedd ffrind i mi yn cael ei phen-blwydd yn hanner cant oed. Pan oedd John Betjeman yn fardd y Frenhines cafodd ei feirniadu yn y wasg am beidio â llunio cerdd i ddathlu pen-blwydd Ei Mawrhydi pan gyrhaeddodd hithau’r hanner…

# Rhifyn 5


Steffan Gwynn

Mae’r Ffindir yn enwog am ei fforestydd maith a’i chant a mil o lynnoedd disglair. Dyma wlad yr haul ganol nos, a pheth cyffredin yw dal bws o’r ddinas allan i’r wlad er mwyn mwynhau’r tywydd braf gan gasglu llus neu fadarch mewn basged wiail…

# Rhifyn 5


Elfed ap Nefydd Roberts

Yn y gyfrol a enillodd iddi’r Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Môn eleni, y mae gan Sonia Edwards stori fer – stori sy’n rhoi ei theitl i’r gyfrol, sef Rhannu Ambarél. Ei thema yw galar merch o’r enw Cat sydd wedi colli ei chymar i ganser. Fel hyn y mae Cat yn…

# Rhifyn 5


Ned Thomas

Darllenais Prydeindod ac ysgrifau gwleidyddol eraill J R Jones am y tro cyntaf yn agos i hanner canrif yn ôl, pan oedd eu hergyd yn ffres ac yn heriol ac yn cael dylanwad uniongyrchol ar fudiadau iaith a gwleidyddiaeth Cymru. Roedd…

# Rhifyn 5


Emyr Humphreys

Y mae papur newydd bob amser yn fwy o lawer na dim ond papur newydd. Yn aml iawn, newyddion ‘caled’ yw'r peth olaf a gewch chi ynddo. Yr hyn sydd yn cael ei gyflwyno yn gwbl gyson beunydd beunos yw ffordd o edrych ar y…

# Rhifyn 5


Huw L Williams

Mae’r neoryddfrydiaeth gyfalafol, sydd wedi’i phlethu yng ngwneuthuriad y wladwriaeth Brydeinig ac sydd yn cael ei hatgynhyrchu gan y Cynulliad, yn wenwyn i gymunedau Cymru drwyddi draw. Rydym yn cael ein llethu gan yr un grym. Mae prynwriaeth, tueddiadau atomistaidd y gyfundrefn…

# Rhifyn 5


Ifor ap Glyn

Bu’r Belgiaid yn ardal Porthaethwy yn gyfrifol am adeiladu’r ‘Belgian Promenade’ sy’n arwain o eglwys Tysilio at Garreg yr Halen. Dyma’r arteffact mwyaf iddynt adael ar eu hôl ac fe'i cwblhawyd yn 1916. Rhoddwyd llety i dros drigain o Felgiaid yn ardal y Borth, a phan adferwyd y promenâd yn y 1960au…

# Rhifyn 5


Siân Melangell Dafydd

Dannedd bechgyn ieuanc o Ffrainc oedd yng ngheg Marged Elias. Un dant o’r geg hon ac un dant o’r geg arall – y gorau’n unig – a phob un wedi eu rhwymo’n ddwy res smart yn ei safn hithau. Weiren dynn wrth ambell un o’i bonion…

# Rhifyn 5


Catrin Dafydd

Ers cyhoeddi fy nofel, Gwales, ym mis Awst, dwi wedi dod yn fwy ymwybodol o gymuned o ddarllenwyr dros Gymru benbaladr. Beth yw llyfr heb y darllenwyr? Dim ond swp o eiriau du ar bapur gwyn mewn drâr tywyll. Profiad cathartig ac…

# Rhifyn 5


O’r Pedwar Gwynt

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

# Rhifyn 5


Ceridwen Lloyd-Morgan

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

# Rhifyn 5


Emyr Ll Gruffudd

'Bydd dyn wedi troi’r hanner-cant yn gweld yn lled glir / Yr awduron a’r llyfrau a foldiodd ei fywyd e’. Nid trwy gamddyfynnu Gwenallt y mae cychwyn adolygiad efallai, ond dyna beth aeth trwy fy meddwl yn ddiweddar wrth gychwyn ar y dasg ddiddiolch o chwalu llyfrgell…

# Rhifyn 5


Jeremy Miles

Un o’r delweddau mwyaf trawiadol yng nghyfrol Songlines Bruce Chatwin yw’r syniad o gynfrodorion Awstralia yn ‘canu’ byd, tir, gwlad i fodolaeth (‘singing the world into existence’), syniad bod disgrifio’r byd mewn cerdd yn weithred greadigol, enedigol. Mae’n sicr na chlywodd Iolo Morganwg erioed am ‘dreamtime’ pobl…