Adolygu

Pe bai rhywun yn gofyn am gerdd o waith T Llew Jones sy’n ymwneud â ‘gwrando’, mentraf y byddai canran go dda ohonom yn taro ar yr un sy’n dechrau â’r llinell ogleisiol ‘Liw nos ni chlywir, medden nhw, ...’  a’r ‘nhw’ (bondigrybwyll) yn fuan iawn yn…

Hirhoedlog fu’r ‘niwl Celtaidd’ a welodd y Sais Matthew Arnold yn 1867 fel nodwedd ddiffiniol ar ein diwylliant. Tynnu ar waith Ernest Renan (1823–1892) ym Mharis yr oedd Arnold, a welai o fewn llenyddiaethau’r ieithoedd Celtaidd bortread cyson o…

Gwasgarwr gwrtaith — sludge farmer — yw Seth Hibard, prif gymeriad ac adroddwr nofel Saesneg gyntaf Jerry Hunter, yr Americanwr sydd yn Athro’r Gymraeg ym Mhrifysgol Bangor ac awdur cyfres ‘Y Rhawnbais’ yn O’r Pedwar Gwynt. Yn ogystal â bod yn…

Gwaith hynod drylwyr yw hwn, gwaith ditectif ar brydiau. Rhyfeddaf at fanylder gwybodaeth yr awdur a’i allu i ddwyn ynghyd bob math o ddarnau gwasgaredig i greu map o gyfeiriadaeth lenyddol gwaith R S Thomas. Dengys inni mor ddwys-gyfeiriadol oedd…

Yn 2018 derbyniodd Olga Tokarczuk Wobr Ryngwladol Booker am ei nofel Bieguni (2007), ond ni chafodd hi’r holl glod: y cyfieithiad Saesneg, Flights (2017) oedd gwir enillydd y wobr, a’r cyfieithydd Jennifer Croft felly’n ei rhannu’n gyfartal. Dyma…

Mae’r gyfrol deyrnged hon i Gareth Miles yn un werth chweil. Ceir ynddi ysgrifau gan aelodau’r teulu; atgofion gan sawl un a oedd yn adnabod Gareth Miles mewn gwahanol gylchoedd ac ar wahanol adegau, yn gyn-ddisgyblion ysgol iddo neu’n…

Yn ddiweddar, cefais y fraint o sgwrsio hefo Aled Jones Williams ar noson lansio ei gyfrol newydd o gerddi, Y Dychryn Angenrheidiol / The Necessary Terror. Roedd hynny’n fraint, yn bleser, ac yn un o’r pethau hawsaf y gallwn i fod wedi ei wneud,…

Dyma’r gyfrol ddiweddaraf yng nghyfres ‘Real’ gwasg Seren ym Mhen-y-bont ar Ogwr, sef casgliad eiconig o dywyslyfrau anghonfensiynol i wahanol leoedd ledled y Deyrnas Unedig. Y gyfrol wreiddiol oedd Real Cardiff gan Peter Finch a gyhoeddwyd bron i…

Arferai Charlie Chaplin ymffrostio mai’r oll oedd angen arno i greu comedi oedd parc, plismon a merch dlos. Efallai bod hynny’n wir yn 1914 pan ymunodd â chwmni ffilm Keystone, yn llwyr anwybodus o’i gyfrwng. Ond buan iawn y daeth y digrifwr i…

Mae geiriau Nick Drake yn ei gerdd, ‘Earth’, yn taro tant gyda’n hoes gyfredol. Yn yr un modd ag y daw’r galon at drobwynt pan fydd yn torri, felly hefyd y mae ein byd ni heddiw ar drothwy newid dwys: ‘The tipping point of the heart is when it…

Mae’n gynnig anaddawol ar gyfer ffilm fud: hanes yn seiliedig ar drawsgrifiad o achos a ddaeth ger bron llys eglwysig yn ystod y Canol Oesoedd. Nid yw’r deunydd yn caniatáu llawer o gynnwrf symudol (hanfod ffilm fud, does bosib), gyda’r holl…

Yn aml mae ymfudo yn gyfystyr â byw gyda thensiwn, hiraeth, ac unigrwydd. Dyma’r teimladau croestynnol a chymhleth yr eir i’r afael â hwy yn hunangofiant yr awdures Bwylaidd Gosia Buzzanca, There She Goes, My Beautiful World (2026), ochr yn ochr â…

Mae hunangofiant R T Jenkins yn dangos yr un reddf sgyrsiol a ffraeth â’i ysgrifau, a chawn hefyd ddigonedd o’i hiwmor nodedig. Ond hiwmor cynnil ydyw, a’r awdur ei hun yw’r testun gan amlaf. Yn hyn o beth, ysgrifennodd ei hunangofiant yn raddol…

Yn y degawdau a ddilynodd ei sefydlu yn 1925, cyhoeddodd Plaid Genedlaethol Cymru amryw o bamffledi a llyfrau hylaw yn cyflwyno gwahanol agweddau o’i syniadaeth i’r genedl. Ymhlith y mwyaf diddorol y mae llyfr byr, ychydig dros gan tudalen, D J…

Yng nghyfrol ddiweddaraf Gwyneth Lewis, First Rain in Paradise (2025) – ei seithfed gyfrol o gerddi yn Saesneg gan wasg Bloodaxe – cyflwynir i ni mewn cyd-destun newydd rai o syniadau blaenorol y bardd ynghylch y berthynas rhwng iechyd ac…