Fel na fydd y tatws yn rhewi

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ... 

Grug Muse

Bara Berlin yn Sling

Gair Almaeneg anodd ei gyfieithu ydi gemütlich, ac ymhlith ei ystyron mae ‘cartrefol’, ‘cysurus’, ‘clyd’. Mae’n seiliedig ar yr enw Gemüt a all olygu ‘anian’, ‘natur’, ‘calon’, a hwnnw yn ei dro’n hanu o’r un gwraidd â’r gair mood yn Saesneg. Haws o lawer fyddai disgrifio’i oglau. Oglau sinamon a chlofs. Oglau croen lemwn a menyn. Twtsh o oglau coffi. Oglau hen lyfrau coginio a cherdyn post o Albania. Oglau gwres rayburn. Ac ar ymylon y cyfan, chwa o bersawr Rive Gauche. Nid yr ogleuon hyn yn unigol, ond y cyfuniad ohonyn nhw. Dyna oglau gemütlich i mi. Dyna oedd oglau cegin Renée. 

Ym mhentref Sling ger Bethesda yr oedd hi a’i gŵr, John, yn byw, mewn tŷ chwarelyddol braf a’i gefn at Fynydd…

Angharad Price

Brenin yr aer: narsisiaeth a gwleidyddiaeth

Ym myd y narsisist, nid yw pobl eraill yn bodoli. Ydyn, maen nhw’n bodoli mewn ffordd lythrennol, ond nid fel unigolion â dyheadau ac anghenion eu hunain. Bodolant fel estyniad o ego y narsisist, fel gwrthrychau i’w perchnogi, eu hecsploitio a’u taflu o’r neilltu pan nad ydynt yn ddefnyddiol bellach. I’r narsisist eithafol – unigolyn maleisus, yn ôl y disgrifiad clinigol, heb gydwybod ac sydd ar y sbectrwm seicopathi/sosiopathi – nid yw bydolwg person arall o ddiddordeb oni bai bod deall y perspectif hwnnw o fudd iddo ac yn ei gynorthwyo yn ei ymgais i reoli sefyllfa. Rhaid i narsistiaid reoli pob sefyllfa, boed hynny trwy ddefnyddio trais…

Angharad Penrhyn Jones

Pornograffi’r deallusion?

Mae nofel ddiweddaraf Michel Houellebecq, Serotonin, yn dilyn Florent-Claude, biwrocrat canol oed fu’n gweithio ar un adeg i Monsanto, wrth iddo ddygymod â cholli ei libido a methu ag atal dirywiad diwydiant amaeth Ffrainc. Mae Florent-Claude yn penderfynu dianc rhag ei fywyd, a threulio’i amser yn mynd o un llety dros dro i’r llall, gan hel atgofion ac athronyddu am garwriaethau a rhyw, yn bennaf. Caiff ei hun yn aros am sbel gyda hen gyfaill o’r coleg, gan ddod wyneb yn wyneb â chymdeithas amaethyddol sydd wedi cyrraedd pen ei thennyn ... 

Guto Dafydd

Gwobrau’r Selar – pwy sy’n perthyn?

Cerddor a disgybl Lefel A sy’n trafod y diffyg amrywiaeth yn y sin gerddoriaeth Gymraeg a pham na ddylai unrhyw un orfod teimlo’n anweledig.  

Cerys Hafana

‘Armstrong ac Aldrin ar y Lleuad’

A ninnau eleni wedi dathlu hanner canmlwyddiant glaniad dyn ar y lleuad edrychais eto ar gerdd W R P George sy’n trafod yr achlysur: ‘Armstrong ac Aldrin ar y Lleuad’. Ceir esboniad bach mewn cromfachau gan y bardd: ‘Fy ateb i gwestiwn fy merch fach Louise-Gwen, wrth i ni wylio’r telediad hanesyddol - “ysbrydion ydyn nhw, Dad?”’

Mihangel Morgan

Y RHIFYN NEWYDD


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Gwahanu’r awyr

Plentyn o’r Gorllewin ydw i: gorllewin Cymru a Gorllewin yr Almaen. Cafodd fy nhad ei eni yn München, yn y chwedegau. Er bod ei fam a’i lystad yn ffoaduriaid o’r Dwyrain o ganlyniad i’r rhyfel, roedd fy nheulu Almaenig yn credu’n gryf yn ideoleg West Deutschland: cynnydd…

Eluned Gramich

Darllen llun: Hilla a Bernd Becher

Lluniau o olwynion weindio pen pwll, tanciau nwy, tyrau dŵr, odynau calch a bwnceri glo a dynnwyd gan Hilla a Bernd Becher: olion ôl-ddiwydiannol a gysylltir yn bennaf â’r diwydiannau glofaol a dur. O ddiwedd y 1950au hyd ddechrau’r ganrif hon gweithiasant yn fanwl a threfnus, gan…

Diane Bailey

Ar y gorwel

O bryd i’w gilydd, ar y cyfryngau cymdeithasol neu mewn cig a gwaed, byddaf yn gweld neu glywed sgyrsiau am eiriau Cymraeg yr ystyrir eu bod yn hyll, yn amhersain neu’n syml iawn yn annymunol. Nid eu hystyr yw’r maen tramgwydd yn achos trwch y geiriau…

Dylan Foster Evans

Cyfansoddi

Filò

Ar y daith, y peth cyntaf wnaethom ni – cyn penderfynu pwy oedd yn foi go lew a phwy oedd yn fwli, cyn adrodd straeon ymuno â’r fyddin, a chyn rhoi enwau newydd i bawb, y peth cyntaf oedd rhannu clwyfau. Roedd gennym bethau sydd heb fodoli…

Siân Melangell Dafydd

Cilfachau

Cerdd sy'n troedio arfordir Bro Morgannwg yng nghwmni map Arolwg Ordnans 'Explorer' 151.

Damian Walford Davies

Y Rhawnbais / 9

Mae'n haws gosod popeth mewn trefn. Llyma dechreu [sic] rhoddi trefn ar ... Rhaid eu rhestru: pry genwair / hunangenhedlahalogol / O bosibl ymysg y rhai a oedd wedi bwyta Liwsi a'r lleill ac amlygu'r esgyrn ... 

Jerry Hunter

GEIRIAU

YSGRIFAU

MYFYRDODAU

PODLEDIADAU

Cyfweld

Gwrthod chwyldroi

​Mae Howard Williams yn awdurdod ar athroniaeth wleidyddol Immanuel Kant (Königsberg 1724-1804) a Karl Marx (Trier 1818-1883) ac yn awdur cyfrolau niferus arnynt, heb anghofio’r gyfrol Gymraeg, Marx, yn y gyfres ‘Y Meddwl Modern’ (Gwasg Gee, 1980). Ar hyn o bryd, mae wrthi’n paratoi cyfrol arall…

Howard Williams

Cyfweld Iris Murdoch

Rydym wedi trefnu cwrdd yng nghanol Llundain ar ddiwrnod cynnes o hydref. Mae baneri’n cwhwfan ym mhobman i groesawu arlywydd rhyw wlad bell, a chwaff o wynt o bryd i’w gilydd yn hyrddio’r colomennod i’r awyr uwchben Sgwâr Trafalgar. Rydym yn cwrdd mewn tŷ bwyta cyfagos, mewn ardal o’r…

Ned Thomas

Gwersi J M Coetzee

Buais yn trafod cysyniad neu ddau ar ebost â’r awdur Nobel o Dde Affrica, J M Coetzee (Cape Town, 1940-), yn ddiweddar, wrth i ffilm a seiliwyd ar un o'i nofelau, Waiting for the Barbarians (1980), gael ei rhyddhau yng ngŵyl ffilmiau Fenis fis Medi (â Johnny Depp, Robert Pattinson a Mark…

Sioned Puw Rowlands

Adolygu

Y Rhith Rhamantaidd

Ymddangosodd y radical rhamantaidd John Thelwall yn Llyswen yn 1797 heb fawr o rybudd. Dyn y ddinas ydoedd, wedi ei eni a’i fagu yn Llundain, ac wedi treulio’r rhan helaethaf o’i flynyddoedd blaenorol ym mwrlwm peryglus ei chymdeithasau gwleidyddol. Ond roedd yn ddyn…

Rhys Kaminski-Jones

Dal gafael ar y tlysau

Er na chefais gyfle hyd yma i gyfarfod â Daryl Leeworthy, awdur y gyfrol hon, rwyf wedi dod i’w nabod yn lled dda yn rhithfyd Twitter. Dywedodd wrthyf bod A Little Gay History of Wales yn ‘very “me”, as it were’. Ni allwn fod wedi cyfleu hynny’n…

Mike Parker

Cysur bwyd

Dilyn hanes teulu ifanc o Grangetown mae’r nofel hon, a hynny yn sgil Brexit. Adroddir y stori o safbwynt tad ifanc o Gwm Gwendraeth, sef Carwyn. Dyma deulu bach niwclear dosbarth canol, efo morgais, y rhieni â graddau da i’w henwau, ac o leiaf un…

Grug Muse