Y Dyn Rhydd

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i gadw wyneb. Pobl sy'n swmera ydym – wedi ein gwisgo mewn dillad gwaith. Yn ein plith ceir hefyd yr hyn a adnabyddaf fel gwag-swmeriaid prysur. Byw yn y wlad y mae'r gweithwyr hyn. Wedi pob tymor o waith mawr amaethyddol ymgasglant mewn ardaloedd penodol. Ar gyrion pethau y clustnodwyd yr ardaloedd hyn ganddynt. O dro i dro, daw cyflogwyr yma i chwilio amdanynt ...

Qing Niao

Achub eneidiau trwy wneud jig-so

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n ysgrifennu, ar ffurf trioleg ffuglennol, hanes diweddar Cymru o'r 1970au hyd at refferendwm datganoli 1997, y refferendwm a roddodd fodolaeth i'r Cynulliad Cenedlaethol. Mae ganddo lawer i'w ddweud: mae'r gyfrol gyntaf hon, sy'n ymwneud â hanes y pum mlynedd diwethaf hyd refferendwm trychinebus 1979, ymhell dros chwe chant o dudalennau ... 

Mike Parker

Pum Llyfr Kerddwriaeth

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o lyfrau wedi fy nghyffroi ac wedi fy ngoleuo mewn rhyw ffordd neu’i gilydd drwy’r blynyddoedd, ond rwyf wedi penderfynu dewis pum llyfr a weddnewidiodd fy mywyd – newid holl gwrs fy mywyd, mewn gwirionedd. Y llyfrau hyn a’m gwnaeth yr hyn ydwyf heddiw ...

Alan Llwyd

Mapio’r ardd

Buasai gerddi yn fy meddwl ers misoedd yn lluosogi: gerddi’r dychymyg effro yn gymysg â gerddi breuddwydion. Un ar ôl y llall yn llathru’n las, yn wahoddiad imi eu cribino am ryw ystyr neu’i gilydd. Yn fy mrwdfrydedd, palaf weithiau i’w trefnusrwydd a’u diwylliant a thrwy hynny gael cipolwg ar eu sylfaen briddlyd-gyffredin. Erys y sylfaen honno o hyd fel calon frau yn curo dan y rhyfyg.

Morgan Owen

Sinema Mai 68 - breuddwydio, chwyldroi

Ca va? Mae gen i rywbeth i'w ddweud am ffilmiau chwyldroadol yr 1960au. Dwi'n meddwl am ffilmiau fel If… (1968) gan Lindsay Anderson, Weekend (1967) gan Jean-Luc Godard a The Battle of Algiers (1966) gan Gillo Pontecorvo, a pham ei bod yn bwysig dal ati i'w gwylio nhw heddiw. Fel llawer o fyfyrwyr, gweithwyr, artistiaid a phrotestwyr gwreiddiol Mai 68, a oedd ar eu hanterth ar strydoedd Paris hanner can mlynedd yn ôl, ni wn innau 'chwaith, be’n union dwi’n trio dweud na gwneud. Ond mae mentro a darganfod synnwyr a phwrpas pethau trwy wneud yn bwysicach i mi nag aros a phwyllo er mwyn dilyn cynllun clir a phendant ...

Emyr Glyn Williams

Y rhifyn diweddaraf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Bobi’r beirniad 1929-2017

Bydd gofyn sôn cyn bo hir, ymhlith pethau eraill, am sglodion a jeli a nofio ac uwd; ond am y tro, gwell dweud gair am Bobi Jones y beirniad: Bobi qua RM, yn fwy penodol. Ddeugain mlynedd a rhagor yn ôl, pan oedd John Gwilym Jones, er…

T Robin Chapman

Gwynt y Dwyrain

Rai blynyddoedd yn ôl fe gyhoeddais gyfrol o storïau byrion yn dwyn y teitl Saith Pechod Marwol (1993). Nid myfi oedd y llenor cyntaf o bell ffordd i weld potensial yn yr hen batrwm hwn sy’n dyddio yn ôl i’r hen Roegiaid; fe’i defnyddiwyd gan Dante,…

Mihangel Morgan

Wyneb newydd Facebook

Tanysgrifiwch i ddarllen yr erthygl hon

Mae awdur, artist neu ymgyrchydd, entrepreneur, gwleidydd, neu ddeallusyn efallai, wrthi’n cyhoeddi darn ar Facebook yr eiliad hon, yn y gobaith y bydd yn cyrraedd y ‘bobl iawn’. Hyd yn hyn, cynnal a chadw tudalen broffesiynol, yn hytrach na phroffil…

Carl Morris

Cyfansoddi

Hydref yw’r gwanwyn

Hyd yn oed o dan oleuadau strip y bwyty parrillada, roedd hon yn edrych fel gwledd o’r iawn ryw. Fyddem ni byth wedi mentro i mewn i’r fath le ar ein pennau’n hunain ... 

Llŷr Gwyn Lewis

Baich y frenhines

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

Caryl Lewis

Cerdded mewn cell

Mae pen y sarff ddu hefo'r llgadau gloywon yn fy ngwyneb. Mae'i thafod mor bell i lawr fy nghorn gwddw nes ’mod i ar dagu. Allan yn y nos mae rhedwyr y maes a rhodwyr y gelltydd yn hel amdanaf i saethu at…

Robin Llywelyn

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Holi Bruno Latour

'Dw i’n ymddiddori yn yr un maes, yn ei hanfod, ers blynyddoedd lawer, sef astudiaeth anthropolegol o’r Moderniaid, neu’r bobl hynny sy’n eu galw’u hunain yn Bobl Fodern. Mae’n gwestiwn bythol. Yn ymarferol, dw i’n ymddiddori mewn dod o hyd i lwybr sydd yn wahanol i lwybr ‘moderneiddio’…

Owen Martell

Adolygu

Dau fardd yn diwygio’r farwnad

Dechreua cyfrol ddiweddaraf Gwyneth Lewis, Treiglo (2017), gyda’r sylwad parod a hunanfeirniadol: ‘O na! Nid cyfrol arall o farwnadu’n / Gymraeg? Difaru … hiraethu?’ Mae hunanymwybyddiaeth llawn hiwmor, wrth gwrs, yn un o brif nodweddion Gwyneth Lewis fel awdur a bardd; does ond rhaid meddwl am ei…

Nerys Williams

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Brwydro’n erbyn yr hunangofiant

Dywedodd rhywun fod darllen Min Kamp fel agor dyddiadur rhywun arall a chanfod eich cyfrinachau eich hun. Dyna’n union fy mhrofiad innau. Efallai fod y cyfnod, y lleoliadau a’r bobl yn wahanol, ond bron na theimlwn fod Karl Ove wedi byw fel fi ... 

Guto Dafydd