Strategaeth Carafanio 2023

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill ... 

Guto Dafydd

Cyhoeddi enillydd Her Gyfieithu 2019

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Beirniad: Aled Llion Jones

Byw dan ‘jackboots’ Maggie Thatcher

Rydym fel arfer yn cysylltu Thatcher â chynnydd mewn diweithdra, tlodi ac anghyfartaledd cymdeithasol ac economaidd. Ond roedd cyfnod Thatcher mewn grym yn San Steffan yn cyd-fynd ag un o’r cyfnodau mwyaf syfrdanol o ran twf ac esblygiad hanes canu cyfoes Cymraeg. Rhwng diwedd y 1970au a dechrau’r 1990au, esblygodd y cnewyllyn o artistiaid adnabyddus a osododd sylfeini’r sin canu cyfoes yn fwrlwm o fandiau ac unigolion amrywiol eu cyfrwng, eu neges a’u poblogrwydd. Yn 1979 mae Blwyddlyfr Sgrech yn cyfeirio at 31 o artistiaid. Erbyn Hydref 1989 mae Dogfen Ymchwil Asiantaeth Roc Cytgord ar gyfer y BBC yn cofnodi bod 131 o artistiaid yn…

Dafydd Rhys

Meddwlgarwch: naid i’r tywyllwch

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn caban bach pren am y penwythnos oeddwn i, mewn man anghysbell yng nghefn gwlad Powys, er mwyn gweithio ar nofel. Lle hyfryd oedd hwn, â stof a chanhwyllau a brethyn Cymreig ar y gwely hen ffasiwn. Gwartheg yn y caeau tu allan yn pori’n dawel; nant fach yn byrlymu o fewn tafliad carreg i’r drws. Gorweddai pentwr o gyfrolau gan fy hoff…

Angharad Penrhyn Jones

Pwy oedd Betsi Cadwaladr?

Yn 2009, cyhoeddwyd enwau byrddau iechyd newydd Cymru. Fel meddyg teulu yng Ngwynedd, fy ymateb cyntaf ar glywed fy mod am weithio i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd gofyn ‘Betsi pwy?’ a ‘Pa brifysgol?’ Erbyn heddiw, mae nifer o lyfrau ac erthyglau wedi eu hysgrifennu amdani, i gyd yn seiliedig ar The Autobiography of Elizabeth Davis, a Balaclava Nurse, Daughter of Dafydd Cadwaladyr (1857) ... 

Gruffydd Jones

Y rhifyn newydd


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Socrates ar y stryd / 10

O bryd i’w gilydd, daw achubiaeth ar ffurf annisgwyl. Pe byddwn wedi crybwyll yr enw Rory Stewart ychydig fisoedd yn ôl, tebyg mai prin fyddai’r adnabyddiaeth wedi bod ohono; ond gyda’i eiriau pwyllog a’i drafod peniog – wedi’u cyfosod â’i ymddangosiad bachgennaidd rywsut – amlygwyd Stewart fel yr ymgeisydd mwyaf…

Huw L Williams

Doethineb iaith

​Dan nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, daeth cyfle ’nôl yn 2016 i athronwyr ‘anllythrennog’ gael mynd i wrando ar athronwyr go iawn yn trin a thrafod eu cariad at ddoethineb, a hynny yn Gymraeg. Roeddwn yn edrych ymlaen at y profiad ac wedi hen archebu fy…

Mererid Hopwood

Cyffesion llyfrbryf / 10

Dim ond un waith erioed dwi wedi cael fy nghau mewn siop lyfrau yn erbyn fy ewyllys. Yn y Gelli Gandryll yr oeddwn i, yn addas iawn, ac enw’r siop oedd Murder and Mayhem. Toedd pethau ddim yn argoeli’n dda. 

O fewn troedfeddi i mi roedd yna…

Emyr Ll Gruffudd

Cyfansoddi

Maes B

Anest dwi’m yn cofio lot am yr wsos achos o’n i’n ffocd rhanfwya o’r amsar. dwi’n cofio cyrradd ia, a ciwio. odd sdeddfod yn y gogledd go iawn am y tro cynta ers fatha 100 blwyddyn so odd pawb ’di mynd ag odda ni’n goro ciwio am ages. o’n i’n ciwio efo…

Megan Angharad Hunter

‘Arweinydd’ (领袖)

Flynyddoedd wedi marwolaeth yr arweinydd diledryw Mao Zedong, tyfu fel madarch mae’r efelychiadau yn Tsieina. Ers y 1990au, pan oedd mynd mawr ar gystadlaethau harddwch ar hyd a lled y wlad, sefydlwyd yn yr un gwynt gystadlaethau i ethol pob math o…

Yu Hua

Ar drywydd teulu

Roedd gan fy nhad allu arbennig i ddweud stori. Nosweithiau rhyfeddol oedd y rheini pan fyddai’n fy nhynnu i galon straeon y brodyr Grimm a La Fontaine. Llwyddai i f’argyhoeddi mai ym mhalas Schahryar yr oeddem ein dau. Byddwch yn meddwl mai…

Qing Niao

GEIRIAU

YSGRIFAU

MYFYRDODAU

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Y grefft o gyfieithu ac anghofio’r hunan

Flwyddyn yn ôl, ym mis Awst 2018, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd derbyniwyd Ffrances, Marie-Thérèse Castay, yn aelod o Orsedd y Beirdd, gan gydnabod ei chyfraniad enfawr i lenyddiaeth Cymru. Trwy gyfrwng ei gwaith cyfieithu a chenhadu ers y 1990au cyflwynodd Marie-Thérèse waith…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Dagrau gwleidyddol yn Ewrop

Ymhlith gwleidyddion y cyfandir, ystyrir cyfrol hunangofiannol Didier Eribon (1953-),‘Dychwelyd i Reims’ (Retour à Reims, 2009; Return to Reims, 2018), fel darllen hanfodol, testun ddylai fod ar flaen rhestr pob un sy’n poeni am ddyfodol Ewrop. Ynddi, myfyria Eribon am y modd y mae’r sialens o gyd-fyw…

Édouard Louis

Theatr gwleidyddiaeth: holi Adam Price

Ni ddylai neb wadu maint yr her sy’n ein hwynebu a’r rhwystrau ar hyd y ffordd. Mae’n fynydd anferth i’w ddringo. Rwy’n grediniol y gallwn ni, ac rwy’n grediniol fod raid i ni ddringo’r mynydd, ond mae’n fater o symud ar nifer o lefelau. Mewn unrhyw gyfnod o newid,…

Roger Awan-Scully

Adolygu

Damcaniaeth Niwmatig Ymarferol

Yr haf hwn rydw i am lunio ysgrif am farddoniaeth. Ers wythnosau, mae swp bach o gyfrolau newydd o gerddi yn fy nghanlyn i bob man, wedi eu gwasgu’n dynn at ei gilydd yn fy mag. Maen nhw wedi teithio milltiroedd, i bob math…

Mererid Puw Davies

Dinasyddiaeth, hil a dosbarth yng nghysgod Brexit

Yn ei chyfrol Men in Dark Times (1966), noda Hannah Arendt i’r gyflogaeth lawn a sicrhawyd gan Hitler yn y 30au greu anhawster i theorïwyr Marcsaidd: 'By 1935 or 1936 Hitler had liquidated hunger and unemployment; hence, for Brecht, schooled in the ‘classics’, there was no longer any pretense…

Daniel G Williams

Dychwelyd i Wittenberg

Mae’r daith rhwng cyhoeddi Yr Erlid yn 2012 a chyhoeddi addasiad Almaeneg o’r gyfrol ym mis Ebrill eleni wedi bod yn un o ryfeddu ac o ddysgu. Mae’n debyg mai’r syndod cyntaf i mi oedd ymateb darllenwyr Cymraeg, a arweiniodd at yr angen am drydydd argraffiad erbyn 2015. O…

Heini Gruffudd