Beth yw prifysgol?

Mae’r penderfyniad i streicio gan staff prifysgolion ledled Cymru a’r Deyrnas Gyfunol, yn wyneb y bygythiad newydd i gynllun pensiwn prifysgolion, yn codi cwestiynau sylfaenol am rôl y Brifysgol fel sefydliad. Mae hyn ar ben cynlluniau diswyddo sydd ar waith ar raddfa syfrdanol ac sydd eisoes yn dechrau sigo gwreiddiau ardaloedd cyfan o Gymru wledig.

Huw L Williams

Croeso i’r wythdegau

Yn y chwedegau, anogwyd 'Mamau America' i yrru eu plant i'r sinema gan y bardd Americanaidd Frank O'Hara – yn chwareus felly. O leiaf byddai gobaith wedyn na fyddent yn stelcian yn eu llofftydd 'yn eich casáu cyn pryd, a chithau ddim wedi gwneud dim byd rhy gas eto' ('Ave Maria'). Petai O'Hara wedi byw yn ddigon hir i weld yr wythdegau, ac yn siarad Cymraeg, digon posib y byddai'r llinellau hyn wedi eu diweddaru fel hyn: 'Mamau Cymru, plîs, gadewch i'ch merched fynd i gigs Cymdeithas yr Iaith.'

Nerys Williams

Theatr fach Hannah Arendt

Mae'r stori hon i blant gan Marion Muller-Colard, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg (2014), yn cyflwyno syniadau Hannah Arendt (1906-1975) ar ffurf hanesyn a lluniau unigryw gan Clémence Pollet. Mae'r athronwraig ar fin gorffen sgwennu ei llyfr olaf, ond wrth iddi bendroni dros y geiriau, daw hogan fach i sgwrsio â hi – hi ei hun yn hogan naw oed. Nid oedd gan Arendt blant ac felly nid oedd wedi arfer cael ei styrbio fel hyn wrth ei theipiadur.

Marion Muller-Colard

Llythyr caru gan Ewropead

Cyhoeddodd Robert Walser ddarnau cyson ym mhapur dyddiol y Berliner Tageblatt yn 1907-8 ac yn y cyfnod 1925-1933, gan gynnwys 'Llythyr gan Ewropead' ym Mai 1926. Mae nifer o'r darnau hynny ar ffurf llythyr sy'n cyfarch y darllenydd yn bersonol, yn lythyrau caru sydd wedi eu cyfeirio at foment ddychmygol. Yn wir, yn 1930, penderfynodd y papur wahodd nifer o awduron i ddangos bod y gelfyddyd o ysgrifennu llythyr caru yn parhau'n fyw. Cyhoeddwyd cyfraniad Walser ochr yn ochr â darnau gan Robert Musil, Erich Kästner ac eraill, yn rhifyn 25 Rhagfyr 1930.

Robert Walser

Hen Bethau Anghofiedig

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr Gwenan Wyn Hopcyn, copi a wnaed cyn iddi drosglwyddo’r gwreiddiol i’r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth. Mawr ddiolch iddi am y gymwynas garedig hon. Yma rwy’n cyflwyno’r dyfyniadau yn eu crynswyth am y tro cyntaf, ac o ystyried eu cynnwys rwy’n falch iawn o allu gwneud hynny.

Mihangel Morgan

Rhifyn cyfredol

Clawr OPG5


Tanysgrifio

Tanysgrifiwch i O'r Pedwar Gwynt


Croeseiriau

Dadansoddi

Cofio Meic Povey

Mae’r theatr yng Nghymru wedi colli dyrnaid creulon o’i mawrion eleni ac roedd clywed am farwolaeth Meic Povey yr wythnos ddiwethaf yn waldan greulon arall i bawb ohonom sy’n caru’r theatr Gymraeg. Roedd Meic yn actor, awdur, cyfaill a Chymro i’r carn ac un a fu’n dyfal osod…

Cefin Roberts

Caethiwed a rhyddid Ngũgĩ wa Thiong’o

Carcharwyd yr awdur o Kenya, Ngũgĩ wa Thiong'o, am ysgrifennu drama. Defnyddiodd ei gyfnod dan glo i ysgrifennu ei nofel gyntaf yn iaith Gĩkũyũ - a hynny ar bapur tŷ bach y carchar. Ned Thomas sy'n ystyried gyrfa un o gewri llenyddol gwirioneddol y byd cyfoes.

Ned Thomas

Cyfaredd a magl mawredd: Barnett, Brexit a Chymru

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn…

Huw L Williams

Cyfansoddi

Dyddiadur myfyrdodau Jan Morris

Glywsoch chi fi yn crio ddoe? Fy nghyfrifiadur, o bethau’r byd, oedd achos y dagrau. Yn ystod y bore, galwodd dyn fi i ddweud wrthyf beth oedd angen ei wneud ar frys er mwyn cadw’r cyfrifiadur i fynd. Wyddwn i ddim bod dim yn…

Jan Morris a Twm Morys

Baich y frenhines

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

Caryl Lewis

Cerdded mewn cell

Mae pen y sarff ddu hefo'r llgadau gloywon yn fy ngwyneb. Mae'i thafod mor bell i lawr fy nghorn gwddw nes ’mod i ar dagu. Allan yn y nos mae rhedwyr y maes a rhodwyr y gelltydd yn hel amdanaf i saethu at…

Robin Llywelyn

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Cyfweld enillydd Gwobr Nobel 2015

'Mae gen i dri chartref,' meddai Sfetlana Aliecsiefits yn ei darlith adeg derbyn Gwobr Llenyddiaeth Nobel yn 2015, 'tir Belarws, sef tir fy nhad, lle bûm yn byw gydol fy oes; yr Wcráin, gwlad fy mam, lle'm ganwyd, a'r diwylliant mawr Rwsiaidd, na fedraf ddychmygu…

Ned Thomas

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Grym tramgwyddus Jon Savage

Yn ôl Jon, mae Cymreictod ei hun yn gyfle i herio’r drefn; cyfle i ddiarddel y cenedlaetholdeb Seisnig sy'n greiddiol i weledigaeth UKIP. Rhaid i'r diwylliant Cymraeg, yn fwy nag erioed o'r blaen, gynnig cyfleoedd creadigol sy'n dathlu ei hunaniaeth a'i arwahanrwydd. 

Ruth Richards

Adolygu

Y ffatri ddysg

Dw i ar awyren Ryanair o Chania, ar ynys Creta, i Stansted. Er bod y profiad yn ddigon anghysurus – cawn ein gyrru fel anifeiliaid ar hyd y maes awyr a’n gorfodi i aros heb eglurhad fan hyn fan draw – mae yna deimlad…

Gideon Koppel

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Rhwng dychymyg a realiti

Un o’r delweddau mwyaf trawiadol yng nghyfrol Songlines Bruce Chatwin yw’r syniad o gynfrodorion Awstralia yn ‘canu’ byd, tir, gwlad i fodolaeth (‘singing the world into existence’), syniad bod disgrifio’r byd mewn cerdd yn weithred greadigol, enedigol. Mae’n sicr na chlywodd Iolo Morganwg erioed am ‘dreamtime’ pobl…

Jeremy Miles