‘Hwrs, lladron a pobol cregyn duon’

Gan Louie y clywais i’r ymadrodd gyntaf. Yn y Ship neu’r Aussie roeddwn i, efo criw Llais Gwynedd fwy na thebyg, yn y dyddiau braf hynny cyn i bethau suro rhyngom ar ôl i mi gefnogi’r ymgeisydd anghywir mewn etholiad ar sail rhywbeth mor fympwyol â theyrngarwch plaid. Mae’n ymadrodd gwych am bobol y Port, o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg pan oedd y porthladd yn ei anterth. Mae arno flas poblogaeth wledig yn difenwi lumpenproletariat trefol. Digon hawdd deall hwrs a lladron fel motiff rhyngwladol am fywyd dociau. Ond beth am y cregyn duon? Term pobol Port am gregyn gleision ydi hwnnw. Cyfeiriad ydi’r cregyn, dybiwn i, at le ymylol gwerin…

Simon Brooks

Y sibrydion sydd ddim yn tewi

Dyma Mam yn fy ngyrru fi allan bore 'ma am ei bod hi'n ddiwrnod braf, a deud, 'Rhoswch allan nes bod hi'n amser swpar, lle bo' ti dan draed'. A dyma Now ac Edwin a finna'n mynd lawr i chwaral bach efo brechdana' mewn papur pobi, a dyna lle roeddan ni wedyn, fel byddan ni ar ddyddia' fatha heddiw.

Manon Steffan Ros

Cofio Meic Stephens

‘Iaith carreg fedd’ oedd y Gymraeg i Michael Stephens yn hafau ei arddegau pan fyddai'n gweithio fel torrwr beddau yn ei Drefforest enedigol. Ymhen amser fe drodd Michael yn Feic, a’r iaith ‘yn iaith carreg fy aelwyd’. Disgrifiodd ei hun yn un o blant ‘y Gymru ddiwydiannol, Saesneg ei hiaith ond Gymreigaidd ei chymeriad ... a mab y dosbarth gweithiol’. Yn ei fywyd a’i waith fe gyplysodd y profiad dosbarth gweithiol hwnnw â Chymreictod ieithyddol drwy ddysgu’r iaith, barddoni ynddi ...

Daniel G Williams

Ferodo

Pwy sy’n ddigon hen i gofio’r ogla? Blas rwber yr awel. Ceir yn ciwio i fynd i mewn. Y sentri sgwâr a llinell syth y bar. Tonnau trionglog y to – yn ymestyn draw hyd dragwyddoldeb. Ac enw mawr y ffatri ar y brig: FERODO.

Roedd yma drefn. Roedd yma batrwm. Shifftiau’n nodi dydd a nos. Ofarôls. Rheolau. Cyflogau ben pob mis, a phartïon bob Nadolig.

Angharad Price

‘Mae angen mwy o farddoniaeth’

Yn Abertawe y mae gwaith awyr agored mwyaf yr artist gwleidyddol Jeremy Deller. Ef hefyd a gynlluniodd ‘We’re here because we’re here’ (ar y cyd â Rufus Norris, cyfarwyddydd Theatr Genedlaethol Pydain) – gwaith sydd yn cofiannu can mlynedd ers brwydr y Somme. Fel rhan o’r perfformiad hwnnw ar 1 Gorffennaf 2016, gwelwyd llu o wirfoddolwyr ifanc mewn gwisg filwrol yn oedi ger gorsafoedd trenau a mannau cyhoeddus yn nhrefi a dinasoedd Prydain. Yn Abertawe, bu’r gwirfoddolwyr yn ymarfer yn adeilad theatr Volcano ar y stryd fawr. Ni chyhoeddwyd dim am y gwaith tan i bobl ddechrau sylwi arnynt yn ystod y dydd a thrydar yn gofyn pwy oedd y dynion hyn ... 

Angharad Closs Stephens

Y rhifyn diweddaraf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Bobi’r beirniad 1929-2017

Bydd gofyn sôn cyn bo hir, ymhlith pethau eraill, am sglodion a jeli a nofio ac uwd; ond am y tro, gwell dweud gair am Bobi Jones y beirniad: Bobi qua RM, yn fwy penodol. Ddeugain mlynedd a rhagor yn ôl, pan oedd John Gwilym Jones, er…

T Robin Chapman

Gwynt y Dwyrain

Rai blynyddoedd yn ôl fe gyhoeddais gyfrol o storïau byrion yn dwyn y teitl Saith Pechod Marwol (1993). Nid myfi oedd y llenor cyntaf o bell ffordd i weld potensial yn yr hen batrwm hwn sy’n dyddio yn ôl i’r hen Roegiaid; fe’i defnyddiwyd gan Dante,…

Mihangel Morgan

Wyneb newydd Facebook

Tanysgrifiwch i ddarllen yr erthygl hon

Mae awdur, artist neu ymgyrchydd, entrepreneur, gwleidydd, neu ddeallusyn efallai, wrthi’n cyhoeddi darn ar Facebook yr eiliad hon, yn y gobaith y bydd yn cyrraedd y ‘bobl iawn’. Hyd yn hyn, cynnal a chadw tudalen broffesiynol, yn hytrach na phroffil…

Carl Morris

Cyfansoddi

Hydref yw’r gwanwyn

Hyd yn oed o dan oleuadau strip y bwyty parrillada, roedd hon yn edrych fel gwledd o’r iawn ryw. Fyddem ni byth wedi mentro i mewn i’r fath le ar ein pennau’n hunain ... 

Llŷr Gwyn Lewis

Baich y frenhines

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

Caryl Lewis

Cerdded mewn cell

Mae pen y sarff ddu hefo'r llgadau gloywon yn fy ngwyneb. Mae'i thafod mor bell i lawr fy nghorn gwddw nes ’mod i ar dagu. Allan yn y nos mae rhedwyr y maes a rhodwyr y gelltydd yn hel amdanaf i saethu at…

Robin Llywelyn

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Holi Bruno Latour

'Dw i’n ymddiddori yn yr un maes, yn ei hanfod, ers blynyddoedd lawer, sef astudiaeth anthropolegol o’r Moderniaid, neu’r bobl hynny sy’n eu galw’u hunain yn Bobl Fodern. Mae’n gwestiwn bythol. Yn ymarferol, dw i’n ymddiddori mewn dod o hyd i lwybr sydd yn wahanol i lwybr ‘moderneiddio’…

Owen Martell

Adolygu

Dau fardd yn diwygio’r farwnad

Dechreua cyfrol ddiweddaraf Gwyneth Lewis, Treiglo (2017), gyda’r sylwad parod a hunanfeirniadol: ‘O na! Nid cyfrol arall o farwnadu’n / Gymraeg? Difaru … hiraethu?’ Mae hunanymwybyddiaeth llawn hiwmor, wrth gwrs, yn un o brif nodweddion Gwyneth Lewis fel awdur a bardd; does ond rhaid meddwl am ei…

Nerys Williams

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Brwydro’n erbyn yr hunangofiant

Dywedodd rhywun fod darllen Min Kamp fel agor dyddiadur rhywun arall a chanfod eich cyfrinachau eich hun. Dyna’n union fy mhrofiad innau. Efallai fod y cyfnod, y lleoliadau a’r bobl yn wahanol, ond bron na theimlwn fod Karl Ove wedi byw fel fi ... 

Guto Dafydd