Karl Marx yn 200 oed

Dinas dlos, ddi-sôn-amdani ar lannau afon Mosel ydi Trier, a’r bryniau o’i chwmpas yn rheseidiau unionsyth o winwydd, deunydd crai’r gwin aur, mawr-ei-fri. Hon ydi dinas hynaf yr Almaen, meddan nhw, a dan yr enw Trevorum hi oedd prifddinas ogleddol yr Ymerodraeth Rufeinig; mae olion yr awdurdod hwnnw’n dal yn frith hyd-ddi, yn waliau atgyweiriedig y basilica, baddondai’r ymerawdwr, yr amffitheatr a’r horwth Porta Nigra sy’n tywyllu pen y stryd fawr.

Yn fwy diweddar, gall Trier hawlio’r fraint o fod yn dref enedigol Karl Marx, a aned yma ar 5 Mai 1818. Eleni, hi ydi canolbwynt dathliadau byd-eang i goffáu daucanmlwyddiant geni’r athronydd a’r economegydd y bu cyfran sylweddol o’r byd, tan yn…

Angharad Price

Ar drên i Warszawa - a hanes yn ddrych

Dwy daith drên i Warszawa, prifddinas Gwlad Pwyl: y naill ym Medi 1968 o dref Przemyśl, nid ymhell o’r ffin â’r Wcráin, a’r llall yn Nhachwedd 2017 o ddinas Kraków yn y de. Dau deithiwr Pwylaidd â’r un nod o brotestio yn erbyn eu llywodraeth, a’r ddau yn cario yn eu pocedi ddulliau’r brotest honno: hylif hylosg a matsis. Y cyntaf, Ryszard Siwiec, yn gwrthwynebu cyfraniad ei wlad at y cyrch milwrol Comiwnyddol a oresgynnai Tsiecoslofacia drannoeth Gwanwyn Prâg. Yr ail, Piotr Szczęsny, yn gwrthwynebu’r tueddiadau gwrthddemocrataidd a welai’n datblygu dan lywodraeth adain dde’r blaid Prawo i Sprawiedliwość (Cyfraith a Chyfiawnder) (PiS). Yr un fu’r canlyniad yn y ddau achos: marw’r protestiwr yn y tân a gyneuodd o’i gorff ei hun – a thawelwch ar gyfryngau’r…

Aled Llion Jones

#MeToo a’r argyfwng gwrywdod

‘My small voice was answered by a rich chorus of voices! My voice, which had once been mute!’ Dyma eiriau Nuala O’Faolain, yn sôn yn ei hunangofiant, Are You Somebody?, am y profiad o gael ei chlywed ar ôl blynyddoedd o deimlo, fel merch yn Iwerddon, ei bod yn fud. Cafwyd ymateb tebyg i Syllu Ar Walia’ gan Ffion Dafis y llynedd, cyfrol onest a chignoeth gydag elfennau bywgraffiadol cryf, sydd yn trafod pynciau tabŵ ac a fu’n eithriadol o boblogaidd ymhlith darllenwyr Cymru.

Does dim dwywaith nad oes pleser a rhyddhad i’w cael o adrodd ein straeon ac o glywed adlais corws o leisiau eraill sy’n rhannu ein byd-olwg. Teimlwn yn llai unig o lawer. A…

Angharad Penrhyn Jones

Holi Beti George

Yn rhyfedd iawn, ro’n i’n wleidyddol ers fy mod i’n blentyn. Rwy’n credu bod fy nhad wedi cael lot o ddylanwad arna i – er, mewn cymdeithas cefn gwlad, doedd neb yn trafod gwleidyddiaeth. Ac wrth gwrs, yng ngwaelod Sir Aberteifi, lle ro’n i wedi cael fy magu, roedden nhw naill ai’n Rhyddfrydwyr neu’n Dorïaid. Dyna beth oedd y traddodiad. Ond rwy’n cofio’r etholiad ar ôl y rhyfel, pan enillodd Attlee o fwyafrif mawr, a Churchill yn colli. Wff! Doedd dim radio yn tŷ ni, ac ro’n i’n arfer mynd draw at gymydog – Nan ro’n i’n ei galw – roedd hi’n gwrando ar y wireless. Pan oeddwn i’n rhyw chwech oed rwy’n cofio gwrando ar ganlyniadau’r etholiad gyda…

O’r Pedwar Gwynt

Cyhoeddi enillydd Her Gyfieithu 2018

Braf oedd cael cymaint â deuddeg yn ymgeisio yn yr Her Gyfieithu eleni. Ers i PEN Cymru a'r Gyfnewidfa Lên noddi'r gystadleuaeth dyma'r nifer mwyaf a gafwyd yn cystadlu ar yr ochr Gymraeg, a hynny pan oedd gofyn cyfieithu o iaith leiafrifol. Yr esboniad, o bosib, yw bod y Gatalaneg yn iaith led-dryloyw i'r rhai sydd yn medru'r ieithoedd Lladin eraill, a chystal imi gyfaddef mai yn hwyr yn y dydd a thrwy'r Sbaeneg yn bennaf y deuthum innau at y Gatalaneg. Ond mae tebygrwydd arwynebol yn gallu bod yn beth peryglus hefyd. Mae'n annog neidio i gasgliadau, ac yr oedd rhai enghreifftiau o gyfieithwyr yn…

Ned Thomas

Y rhifyn cyfredol


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Yr awdur yn ei elfen

Yr oeddwn yn wyth oed cyn dechrau mynd i’r ysgol yn gyson, ond ni allaf gofio adeg pan na fedrwn Saesneg. Mae gennyf rith gof amdanaf yn hogyn bach yn chwarae ar fy mhen fy hun yn Gymraeg, ond rhaid bod…

Alun Llywelyn-Williams

Darllen llun: Edith Tudor-Hart

Yn 1935, tynnodd Edith Tudor-Hart y llun hwn yn Nhrealaw, de Cymru: gwŷr a merched yn gorymdeithio yn erbyn deddf diweithdra’r llywodraeth a bygythiad y prawf modd. Y flwyddyn flaenorol, priododd y meddyg Alexander Tudor-Hart yn Fienna, priodas a gynigiai ddihangfa i Brydain…

Diane Bailey

Dychmygu telyn

Treuliais y flwyddyn ddiwethaf yn adeiladu telyn rawn, sef telyn wedi ei llinynnu â blew hir, garw o gynffon ceffyl. Nid oes un wedi ei chwarae yng Nghymru ers dau gant o flynyddoedd. Clywais am fodolaeth y delyn hon am y tro…

Rhodri Davies

Cyfansoddi

Gair am eiriau

Geiriau Lenin – beth oeddynt? Geiriau gyda’r gallu i’n rhyddhau neu, i’r gwrthwyneb, geiriau twyllodrus, peryglus, geiriau y’n caethiwir ganddynt, yn y pen draw? Parhau i gynnau anghytundeb chwyrn ymysg aficionados hanes Comiwnyddiaeth y mae’r ddadl hon ac mae’r anghytuno’n debyg o refru a chwythu am amser eto. Fy nheimlad i, yn ddieithriad, yw mai…

Václav Havel

Y brotest ddiderfyn

Dyma’r sefyllfa: rydan ni ynghanol nunlle, neu’n fwy agos ati, ynghanol pawb, ac mae gennym argyfwng. Mae Guillem yn edrych arna i ac yn gweiddi ‘Pi-pi! Pi-pi!’ ac mae Martí, yr ail efaill yn fy ngofal, yn llithro rhwng fy nghoesau ac yn dianc i’r cyfeiriad…

Abert Forns

Y ddwy deyrnas

Gwranda: rydw i wedi bod yn meddwl am y flwyddyn dreuliais i yn nheyrnas y sâl. Blwyddyn ddryslyd, anhraethadwy, y tu hwnt i eiriau. Cuddiais fy mhasbort arall, y pasbort tywyll sydd yn dangos wyneb tenau fel penglog, ac a ysgrifennwyd mewn…

Eluned Gramich

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Holi Beti George

Yn rhyfedd iawn, ro’n i’n wleidyddol ers fy mod i’n blentyn. Rwy’n credu bod fy nhad wedi cael lot o ddylanwad arna i – er, mewn cymdeithas cefn gwlad, doedd neb yn trafod gwleidyddiaeth. Ac wrth gwrs, yng ngwaelod Sir Aberteifi, lle ro’n i wedi cael fy…

O’r Pedwar Gwynt

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Adolygu

Prifddinas pwy?

Mae’r ymdrech i’n hargyhoeddi ni i gyd mai Caerdydd yw’r lle gorau dan haul i fyw yn ddidrugaredd. Yn y taflenni corfforaethol slic ac yn sentimentaleiddiwch mursennaidd propaganda answyddogol ei dinasyddion megis ‘I loves the ’diff’, mae’r neges yn glir. Mae Caerdydd yn anhygoel! Lle ardderchog i fyw a gweithio!…

Dan Evans a Sara Huws

Byw o fewn cyfyngiadau melys

Mae Kate Raworth yn cicio yn erbyn tresi ei phroffesiwn. Yn ei llyfr Doughnut Economics, a gyhoeddwyd y llynedd, â i gryn drafferth i egluro pam y dewisodd y fath deitl a pham mae angen rhoi cymaint o bwyslais ar ddarn bach…

Einion Gruffudd

Ar y bwrdd bach

Cyfrol a gyhoeddwyd ugain mlynedd yn ôl bellach yw hon, gyda darluniau cain gan Islwyn Williams. Fe’i hysgrifennwyd ar ffurf dyddiadur ac mae’n gofnod o’r bywyd gwyllt y daw’r awdur ar ei draws dros flwyddyn gron. Mae gwybodaeth Bethan Wyn Jones, fel y gŵyr unrhyw un sy’n…

O’r Pedwar Gwynt