Y Gymraeg, Streiciau Prifysgol a Barddoniaeth

Yn Abertawe y mae gwaith awyr agored mwyaf yr artist gwleidyddol Jeremy Deller. Ef hefyd a gynlluniodd ‘We’re here because we’re here’ (ar y cyd â Rufus Norris, cyfarwyddydd Theatr Genedlaethol Pydain) – gwaith sydd yn cofiannu can mlynedd ers brwydr y Somme. Fel rhan o’r perfformiad hwnnw ar 1 Gorffennaf 2016, gwelwyd llu o wirfoddolwyr ifanc mewn gwisg filwrol yn oedi ger gorsafoedd trenau a mannau cyhoeddus yn nhrefi a dinasoedd Prydain. Yn Abertawe, bu’r gwirfoddolwyr yn ymarfer yn adeilad theatr Volcano ar y stryd fawr. Ni chyhoeddwyd dim am y gwaith tan i bobl ddechrau sylwi arnynt yn ystod y dydd a thrydar yn gofyn pwy oedd y dynion hyn. Roedd pob un…

Angharad Closs Stephens

Gwersi’r Gwylltir yng Nghapel-y-ffin

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl o dueddiad artistig.

Nid tad a mab mohonynt, er y bu'r hynaf, y cerflunydd a’r dylunydd Eric Gill, yn fath o fentor am gyfnod i'r ieuengaf, David Jones. David Jones druan, a sonnir amdano ers degawdau bellach fel athrylith o fardd-arlunydd na chafodd eto ei lawn haeddiant; ei waith yn rhy gymhleth a dwys i'w ganrif ei hun, heb sôn am hon ...

Ruth Richards

Mae’n bryd darllen Philip Roth

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

O’r Pedwar Gwynt

‘Proclames de Llibertat’

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau Rhyddid) fel ymateb i’r cyfnod hwn. Un o blith y rheiny yw’r gerdd gan Laia Martinez i López (neu Laia Malo) a ddewiswyd yn ddarn gosod Her Gyfieithu 2018.

Elin Haf Gruffydd Jones

Diddymu’r Wythfed Diwygiad

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo newydd crand yn ei char y byddwn i gan mwyaf, wrth ddarllen comics a llowcio caniau o Fanta. Byddwn hefyd yn pasio'r amser drwy dwtio a threfnu'n rheseidiau ar y sêt gefn y coiliau IUDs (oedd wedi eu selio), y rhwymynnau a'r chwistrellau (a baciwyd dan wactod) ... 

Nerys Williams

Y rhifyn diweddaraf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Bobi’r beirniad 1929-2017

Bydd gofyn sôn cyn bo hir, ymhlith pethau eraill, am sglodion a jeli a nofio ac uwd; ond am y tro, gwell dweud gair am Bobi Jones y beirniad: Bobi qua RM, yn fwy penodol. Ddeugain mlynedd a rhagor yn ôl, pan oedd John Gwilym Jones, er…

T Robin Chapman

Gwynt y Dwyrain

Rai blynyddoedd yn ôl fe gyhoeddais gyfrol o storïau byrion yn dwyn y teitl Saith Pechod Marwol (1993). Nid myfi oedd y llenor cyntaf o bell ffordd i weld potensial yn yr hen batrwm hwn sy’n dyddio yn ôl i’r hen Roegiaid; fe’i defnyddiwyd gan Dante,…

Mihangel Morgan

Wyneb newydd Facebook

Tanysgrifiwch i ddarllen yr erthygl hon

Mae awdur, artist neu ymgyrchydd, entrepreneur, gwleidydd, neu ddeallusyn efallai, wrthi’n cyhoeddi darn ar Facebook yr eiliad hon, yn y gobaith y bydd yn cyrraedd y ‘bobl iawn’. Hyd yn hyn, cynnal a chadw tudalen broffesiynol, yn hytrach na phroffil…

Carl Morris

Cyfansoddi

Hydref yw’r gwanwyn

Hyd yn oed o dan oleuadau strip y bwyty parrillada, roedd hon yn edrych fel gwledd o’r iawn ryw. Fyddem ni byth wedi mentro i mewn i’r fath le ar ein pennau’n hunain ... 

Llŷr Gwyn Lewis

Baich y frenhines

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

Caryl Lewis

Cerdded mewn cell

Mae pen y sarff ddu hefo'r llgadau gloywon yn fy ngwyneb. Mae'i thafod mor bell i lawr fy nghorn gwddw nes ’mod i ar dagu. Allan yn y nos mae rhedwyr y maes a rhodwyr y gelltydd yn hel amdanaf i saethu at…

Robin Llywelyn

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Holi Bruno Latour

'Dw i’n ymddiddori yn yr un maes, yn ei hanfod, ers blynyddoedd lawer, sef astudiaeth anthropolegol o’r Moderniaid, neu’r bobl hynny sy’n eu galw’u hunain yn Bobl Fodern. Mae’n gwestiwn bythol. Yn ymarferol, dw i’n ymddiddori mewn dod o hyd i lwybr sydd yn wahanol i lwybr ‘moderneiddio’…

Owen Martell

Adolygu

Dau fardd yn diwygio’r farwnad

Dechreua cyfrol ddiweddaraf Gwyneth Lewis, Treiglo (2017), gyda’r sylwad parod a hunanfeirniadol: ‘O na! Nid cyfrol arall o farwnadu’n / Gymraeg? Difaru … hiraethu?’ Mae hunanymwybyddiaeth llawn hiwmor, wrth gwrs, yn un o brif nodweddion Gwyneth Lewis fel awdur a bardd; does ond rhaid meddwl am ei…

Nerys Williams

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Brwydro’n erbyn yr hunangofiant

Dywedodd rhywun fod darllen Min Kamp fel agor dyddiadur rhywun arall a chanfod eich cyfrinachau eich hun. Dyna’n union fy mhrofiad innau. Efallai fod y cyfnod, y lleoliadau a’r bobl yn wahanol, ond bron na theimlwn fod Karl Ove wedi byw fel fi ... 

Guto Dafydd