Cyfaredd a magl mawredd: Barnett, Brexit a Chymru

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn rhannu rhai o’i argraffiadau – ar sail ei lyfr The Lure of Greatness: England’s Brexit and America’s Trump – ac yn trafod dyfodol Cymru.

Huw L Williams

Hen Bethau Anghofiedig

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr Gwenan Wyn Hopcyn, copi a wnaed cyn iddi drosglwyddo’r gwreiddiol i’r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth. Mawr ddiolch iddi am y gymwynas garedig hon. Yma rwy’n cyflwyno’r dyfyniadau yn eu crynswyth am y tro cyntaf, ac o ystyried eu cynnwys rwy’n falch iawn o allu gwneud hynny.

Mihangel Morgan

Chlywais i ddim nodyn gan T Dunlop Williams

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â chan ... Yn y blwyddlyfr, roedd bywgraffiad byr o bob grŵp Cymraeg – rhyw bump ar hugain ohonynt – a sîn gyfan rhwng dau glawr.

Alun Llwyd

Cofio Meic Povey

Mae’r theatr yng Nghymru wedi colli dyrnaid creulon o’i mawrion eleni ac roedd clywed am farwolaeth Meic Povey yr wythnos ddiwethaf yn waldan greulon arall i bawb ohonom sy’n caru’r theatr Gymraeg. Roedd Meic yn actor, awdur, cyfaill a Chymro i’r carn ac un a fu’n dyfal osod sylfeini’r theatr Gymraeg yn ddiflino trwy gydol ei yrfa. Fu neb mor ddiwyd â Meic yn nhîm cynllunio’r sylfaen hwnnw.

Cefin Roberts

Gair yn ei le yn y Ffindir

Mae’r Ffindir yn enwog am ei fforestydd maith a’i chant a mil o lynnoedd disglair. Dyma wlad yr haul ganol nos, a pheth cyffredin yw dal bws o’r ddinas allan i’r wlad er mwyn mwynhau’r tywydd braf gan gasglu llus neu fadarch mewn basged wiail neu dwba plastig. Caiff y wlad ei disgrifio’n aml fel gwylltir olaf Ewrop ac, wrth ddiflannu i ganol y goedwig, hawdd yw credu mai gwlad bur a dilychwin yw hon. Ond yn y mannau mwyaf gwyllt hynny mae gweithgareddau dynol yn mynd tu hwnt i hel tamaid o swper, ac yn gwneud i rywun bendroni rhagor am ystyr ‘gwylltiroedd’. Yma hefyd…

Steffan Gwynn

Rhifyn cyfredol

Clawr OPG5


Tanysgrifio

Tanysgrifiwch i O'r Pedwar Gwynt


Croeseiriau

Dadansoddi

Gofod personol Tony Bianchi

Roedd Tony yn un o gymwynaswyr mwyaf gwerthfawr Cymru a’r Gymraeg fy nghyfnod i. Roedd hefyd yn un o’r unigolion mwyaf egwyddorol a llachar o dreiddgar ei feddwl i mi ddod ar eu traws. Fe ddes i’w adnabod gyntaf ar ddiwedd yr wythdegau pan…

M Wynn Thomas

Beth yw swyddogaeth Plaid Cymru?

'Roedd yna berygl ar ôl Brexit, ac yng nghyd-destun yr etholiad hwn yn benodol, dw i’n meddwl, i Blaid Cymru ddiflannu’n llwyr o olwg pleidleiswyr mewn rhai rhannau o Gymru. Un o sgil-effeithiau Brexit oedd rhannu’r ardaloedd hynny o Gymru a esgorodd ar y bleidlais o…

Simon Brooks & Daniel Williams

Dillad

Fis diwethaf roedd ffrind i mi yn cael ei phen-blwydd yn hanner cant oed. Pan oedd John Betjeman yn fardd y Frenhines cafodd ei feirniadu yn y wasg am beidio â llunio cerdd i ddathlu pen-blwydd Ei Mawrhydi pan gyrhaeddodd hithau’r hanner…

Mihangel Morgan

Cyfansoddi

Dyddiadur myfyrdodau Jan Morris

Glywsoch chi fi yn crio ddoe? Fy nghyfrifiadur, o bethau’r byd, oedd achos y dagrau. Yn ystod y bore, galwodd dyn fi i ddweud wrthyf beth oedd angen ei wneud ar frys er mwyn cadw’r cyfrifiadur i fynd. Wyddwn i ddim bod dim yn…

Jan Morris a Twm Morys

Mwyara

Rhwng 1914 ac 1918 bu chwarter miliwn o ffoaduriaid o wlad Belg yn byw dros dro ym Mhrydain. Daeth rhai i Gymru ... 

Ifor ap Glyn

Yr olygfa o Ruddlan

Cerddi er cof am y ffotonewyddiadurwr Philip Jones Griffiths, 1936-2008

Jason Walford Davies

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Cyfweld enillydd Gwobr Nobel 2015

'Mae gen i dri chartref,' meddai Sfetlana Aliecsiefits yn ei darlith adeg derbyn Gwobr Llenyddiaeth Nobel yn 2015, 'tir Belarws, sef tir fy nhad, lle bûm yn byw gydol fy oes; yr Wcráin, gwlad fy mam, lle'm ganwyd, a'r diwylliant mawr Rwsiaidd, na fedraf ddychmygu…

Ned Thomas

‘Mae’r gymdeithas sydd ohoni mewn cachfa’

Mae Rhywbeth i’w Ddweud yn gyfrol o ysgrifau am ddeg o ganeuon gwleidyddol a ysgrifennwyd rhwng 1979 a 2016. Ymysg y deg mae ‘Gwesty Cymru’ Geraint Jarman a ‘Gwlad ar fy Nghefn’ gan Datblygu. Dewisodd Dyl Mei ysgrifennu ei gyfraniad yntau i'r gyfrol am 'Talu Bils' gan Rodney Evans. Un o'r golygyddion, Marged…

Dyl Mei a Marged Tudur

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Adolygu

Y ffatri ddysg

Dw i ar awyren Ryanair o Chania, ar ynys Creta, i Stansted. Er bod y profiad yn ddigon anghysurus – cawn ein gyrru fel anifeiliaid ar hyd y maes awyr a’n gorfodi i aros heb eglurhad fan hyn fan draw – mae yna deimlad…

Gideon Koppel

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Arswydus dasg y casglwr

'Bydd dyn wedi troi’r hanner-cant yn gweld yn lled glir / Yr awduron a’r llyfrau a foldiodd ei fywyd e’. Nid trwy gamddyfynnu Gwenallt y mae cychwyn adolygiad efallai, ond dyna beth aeth trwy fy meddwl yn ddiweddar wrth gychwyn ar y dasg ddiddiolch o chwalu llyfrgell…

Emyr Ll Gruffudd