Dagrau Tost Aber-fan

Heb os mae angen cryn sensitifrwydd wrth ymhél – neu ymyrryd – â digwyddiad lle mae teimladau mor gryf ac emosiynau mor amrwd. Mewn cyd-destun newyddiadurol, er enghraifft, mae’n hysbys pa mor real yw perygl dwysáu trallod teuluoedd sydd eisoes mewn galar drwy gyhoeddi erthygl neu ddarlledu eitem newyddion heb gyfiawnhad golygyddol digonol; heb sôn am effaith cyhoeddi gwybodaeth anghywir neu gelwyddog. (Mae’n siwr mai honiad di-sail papur newydd y Sun, mai ‘cefnogwyr meddw Lerpwl’ oedd yn gyfrifol am achosi trychineb Hillsborough yn 1989, oedd un o’r enghreifftiau amlycaf o hyn yn y blynyddoedd diwethaf) ... 

Tomos Morgan

Belfast

Casglodd Glyn ei fagiau gan sylwi, drwy ffenest ei lofft, fod llechi’r toeau yn sych. Hyd yma, ar y bore hwn o Fai ym Mangor Uchaf, roedd y tywydd o’i blaid. Er iddo glywed chwyrniadau ffrae atmosfferig y cymylau uwchlaw’r Carneddau neithiwr, roedd amlinell pob copa’n glir bellach, a’r haul yn llywodraethu. Rhwng cnoi tost a llowcio coffi, edrychodd ar fap tywydd y BBC − er nad oedd Gweriniaeth Iwerddon yn cael yr anrhydedd o fodoli ar y map hwnnw, roedd tywydd Gogledd Iwerddon yn cael sylw llawn ...

John Emyr

Refferendwm Catalwnia

Oes yna well cloc larwm na chipolwg sydyn, boreol ar bŵer cyfansoddiadol? Mae hi’n bum munud wedi chwech ar fore Sul anarferol ar fore Sul anarferol o damp yng nghymdogaeth Sants, Barcelona. Yn ddigon anarferol, nid dychwelyd adref ar ôl noson hwyr y mae’r bobl sydd yn y strydoedd ond gadael eu fflatiau i ymgasglu ger ysgolion a chanolfannau cymunedol. Bu nifer ohonynt allan ers cyn pump, bu eraill yn cysgu yn yr ysgolion, er mwyn chwarae eu rhan yn nigwyddiadau’r dydd: pleidleisio a sicrhau y gall eraill hefyd bleidleisio. Bryd hynny, a hithau prin wedi gwawrio, wyddai neb beth oedd eto i ddod.

Ers cyhoeddi…

Helena Miguélez-Carballeira

Ynni, gwaith a chymhlethdod II

Dengys gwaith Antonio Damasio bod modd gwahaniaethu yn ffisiolegol rhwng ein hemosiynau a’n teimladau a bod ein hymatebion emosiynol yn digwydd yn lled ‘ddifeddwl’. Dadleua fod emosiwn yn deillio – yn niwrolegol a ffisiolegol – o integreiddio gweithgaredd ein hymennydd a’n cyrff (yn groes i ddeuoliaeth Descartes). I raddau helaeth mae emosiynau yn codi yn ‘awtomatig’ yn yr ystyr eu bod yn digwydd heb i’r anifail ‘ystyried’ llawer, os o gwbl ... 

R Gareth Wyn Jones

Dechrau eto

Mae’r profiad o ddarllen y gyfrol hon fel eistedd ar soffa yn gwrando ar ferch alluog, ddidwyll a byrlymus yn adrodd hanes ei bywyd, paned mewn un llaw, hancesi papur mewn llaw arall, a digon o chwerthin. Mae’n lyfr mor hawdd ei ddarllen ar un ystyr, mor agos at rywun, y penodau yn gryno ac yn llifo. Ac eto mae’n brofiad affwysol o anodd hefyd. Nid dim ond hanes problemau seicolegol un ferch 32 mlwydd oed sydd yma: cawn oll weld ein hadlewyrchiad mewn drych sy’n dadlennu pethau anghyfforddus a phoenus am ein bodolaeth ninnau ... 

Angharad Penrhyn Jones

Y rhifyn diweddaraf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Cwrdd â’r enwogion

Yn 1922 cyfarfu Marcel Proust â James Joyce mewn parti ym Mharis. Yn yr un parti y noson honno yr oedd Igor Stravinsky a Pablo Picasso hefyd. Trefnwyd yr achlysur arbennig gan noddwyr y celfyddydau, Sydney a Violet Schiff, gyda’r amcan o ddod ag…

Mihangel Morgan

Meddwlgarwch: naid i’r tywyllwch

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Angharad Penrhyn Jones

Pwy oedd Betsi Cadwaladr?

Yn 2009, cyhoeddwyd enwau byrddau iechyd newydd Cymru. Fel meddyg teulu yng Ngwynedd, fy ymateb cyntaf ar glywed fy mod am weithio i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd gofyn ‘Betsi pwy?’ a ‘Pa brifysgol?’ Erbyn heddiw, mae nifer o lyfrau ac erthyglau wedi eu hysgrifennu amdani, i…

Gruffydd Jones

Cyfansoddi

Y Rhawnbais / 8

Er bod artaith labordy yn gallu esgor ar seciosis mewn anifeiliaid eraill, pobl yw'r unig anifeiliaid sy'n dioddef sgitsoffrenia. Mae gwaith cymharol sy'n canolbwyntio ar HARs a phatrymau perthnasol eraill yn nhrefn yr asid iocsiriboniwclëig yn awgrymu bod sgitsoffrenia wedi'i gysylltu â'n gallu…

Jerry Hunter

‘Arweinydd’ (领袖)

Flynyddoedd wedi marwolaeth yr arweinydd diledryw Mao Zedong, tyfu fel madarch mae’r efelychiadau yn Tsieina. Ers y 1990au, pan oedd mynd mawr ar gystadlaethau harddwch ar hyd a lled y wlad, sefydlwyd yn yr un gwynt gystadlaethau i ethol pob math o…

Yu Hua

Maes B

Anest dwi’m yn cofio lot am yr wsos achos o’n i’n ffocd rhanfwya o’r amsar. dwi’n cofio cyrradd ia, a ciwio. odd sdeddfod yn y gogledd go iawn am y tro cynta ers fatha 100 blwyddyn so odd pawb ’di mynd ag odda ni’n goro ciwio am ages. o’n i’n ciwio efo…

Megan Angharad Hunter

GEIRIAU

YSGRIFAU

MYFYRDODAU

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Y grefft o gyfieithu ac anghofio’r hunan

Flwyddyn yn ôl, ym mis Awst 2018, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd derbyniwyd Ffrances, Marie-Thérèse Castay, yn aelod o Orsedd y Beirdd, gan gydnabod ei chyfraniad enfawr i lenyddiaeth Cymru. Trwy gyfrwng ei gwaith cyfieithu a chenhadu ers y 1990au cyflwynodd Marie-Thérèse waith…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Dagrau gwleidyddol yn Ewrop

Ymhlith gwleidyddion y cyfandir, ystyrir cyfrol hunangofiannol Didier Eribon (1953-),‘Dychwelyd i Reims’ (Retour à Reims, 2009; Return to Reims, 2018), fel darllen hanfodol, testun ddylai fod ar flaen rhestr pob un sy’n poeni am ddyfodol Ewrop. Ynddi, myfyria Eribon am y modd y mae’r sialens o gyd-fyw…

Édouard Louis

Adolygu

Albwm lluniau polaroid

Anwybyddwch y cyflwyniad i’r gyfrol hon. Ydi, mae’n grefftus ac yn ddyfeisgar: darlunnir cyhoeddi cyfrol fel creu cerflun, cerflun a fydd efallai’n destun embaras ymhen blynyddoedd, a’r bardd wedi’i ‘osod yng nghefn yr ardd yng nghysgod y gwrych, i ddod i’r fei dim ond pan fydd y coed yn foel. A finnau’n dweud yn…

Elis Dafydd

Paradocs y ffoadur

Teirawr ar ôl ymlwybro trwy wres y Ddinas Waharddedig yn Beijing, ganol Medi 2007, cerddodd fy ngwraig a finnau allan trwy’r drws olaf, dan bortread gwyliadwrus Mao Zedong. O’r diwedd roeddem yn sefyll ar ochr gwastadedd anferth Sgwâr Tiananmen. Wedi cyrraedd Cofgolofn Arwyr y Bobl – nodwedd…

Aled Gruffydd Jones

Sgeptigiaeth gyfrifol

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Huw Waters