Cofio Meic Povey

Mae’r theatr yng Nghymru wedi colli dyrnaid creulon o’i mawrion eleni ac roedd clywed am farwolaeth Meic Povey yr wythnos ddiwethaf yn waldan greulon arall i bawb ohonom sy’n caru’r theatr Gymraeg. Roedd Meic yn actor, awdur, cyfaill a Chymro i’r carn ac un a fu’n dyfal osod sylfeini’r theatr Gymraeg yn ddiflino trwy gydol ei yrfa. Fu neb mor ddiwyd â Meic yn nhîm cynllunio’r sylfaen hwnnw.

Cefin Roberts

Dyddiadur myfyrdodau Jan Morris

Glywsoch chi fi yn crio ddoe? Fy nghyfrifiadur, o bethau’r byd, oedd achos y dagrau. Yn ystod y bore, galwodd dyn fi i ddweud wrthyf beth oedd angen ei wneud ar frys er mwyn cadw’r cyfrifiadur i fynd. Wyddwn i ddim bod dim yn bod arno, ond eglurodd y dyn fod rhyw nam technegol yn ein hardal ni oedd angen sylw ar unwaith neu byddai’n rhaid diffodd y gwasanaeth yn gyfan gwbl. Roedd yn glên ac yn gwrtais, yn barod iawn i helpu, ond roedd ei acen mor eithafol ddieithr nes fy mod yn methu deall yn iawn beth roedd o ei eisiau gen i ... 

Jan Morris a Twm Morys

Y ffatri ddysg

Dw i ar awyren Ryanair o Chania, ar ynys Creta, i Stansted. Er bod y profiad yn ddigon anghysurus – cawn ein gyrru fel anifeiliaid ar hyd y maes awyr a’n gorfodi i aros heb eglurhad fan hyn fan draw – mae yna deimlad o ryddhad ymysg y teithwyr. Caiff ein taith fynd yn ei blaen. Ar y bwrdd mawr yn y derfynfa, rhestrwyd hediadau un ar ôl y llall â’r ddedfryd ‘Cancelled’ nesaf atynt. Dyma ni, o’r diwedd, yn codi i’r awyr. Ond ar ôl bod i fyny am ddeng munud ar hugain, dw i’n barod yn dechrau mynd o ’ngho’. Mae fy ngolwg wedi ei sodro ar yr headrest PVC lliw…

Gideon Koppel

Dillad

Fis diwethaf roedd ffrind i mi yn cael ei phen-blwydd yn hanner cant oed. Pan oedd John Betjeman yn fardd y Frenhines cafodd ei feirniadu yn y wasg am beidio â llunio cerdd i ddathlu pen-blwydd Ei Mawrhydi pan gyrhaeddodd hithau’r hanner cant. Amddiffynnodd Betjeman ei benderfyniad gan ddadlau nad oedd nodi oedran menyw yn beth cwrtais i’w wneud. Tybed a fyddai wedi llunio cerdd ben-blwydd i frenin ar achlysur ei hanner canrif? Bid a fo am hynny, roedd fy ffrind innau yn ddigon hapus ynghylch ei phen-blwydd a’i hoedran ac wedi gwahodd ei ffrindiau a’i theulu i gyd i barti mawr er mwyn ei nodi. Felly,…

Mihangel Morgan

Gair yn ei le yn y Ffindir

Mae’r Ffindir yn enwog am ei fforestydd maith a’i chant a mil o lynnoedd disglair. Dyma wlad yr haul ganol nos, a pheth cyffredin yw dal bws o’r ddinas allan i’r wlad er mwyn mwynhau’r tywydd braf gan gasglu llus neu fadarch mewn basged wiail neu dwba plastig. Caiff y wlad ei disgrifio’n aml fel gwylltir olaf Ewrop ac, wrth ddiflannu i ganol y goedwig, hawdd yw credu mai gwlad bur a dilychwin yw hon. Ond yn y mannau mwyaf gwyllt hynny mae gweithgareddau dynol yn mynd tu hwnt i hel tamaid o swper, ac yn gwneud i rywun bendroni rhagor am ystyr ‘gwylltiroedd’. Yma hefyd…

Steffan Gwynn

Rhifyn cyfredol

Clawr OPG5


Tanysgrifio

Tanysgrifiwch i O'r Pedwar Gwynt


Croeseiriau

Dadansoddi

Gofod personol Tony Bianchi

Roedd Tony yn un o gymwynaswyr mwyaf gwerthfawr Cymru a’r Gymraeg fy nghyfnod i. Roedd hefyd yn un o’r unigolion mwyaf egwyddorol a llachar o dreiddgar ei feddwl i mi ddod ar eu traws. Fe ddes i’w adnabod gyntaf ar ddiwedd yr wythdegau pan…

M Wynn Thomas

Ailddarllen J R Jones

Darllenais Prydeindod ac ysgrifau gwleidyddol eraill J R Jones am y tro cyntaf yn agos i hanner canrif yn ôl, pan oedd eu hergyd yn ffres ac yn heriol ac yn cael dylanwad uniongyrchol ar fudiadau iaith a gwleidyddiaeth Cymru. Roedd…

Ned Thomas

Diwylliant Cymru a’r cyfryngau torfol

Y mae papur newydd bob amser yn fwy o lawer na dim ond papur newydd. Yn aml iawn, newyddion ‘caled’ yw'r peth olaf a gewch chi ynddo. Yr hyn sydd yn cael ei gyflwyno yn gwbl gyson beunydd beunos yw ffordd o edrych ar y…

Emyr Humphreys

Cyfansoddi

Mwyara

Rhwng 1914 ac 1918 bu chwarter miliwn o ffoaduriaid o wlad Belg yn byw dros dro ym Mhrydain. Daeth rhai i Gymru ... 

Ifor ap Glyn

Je ne parle pas français

Dannedd bechgyn ieuanc o Ffrainc oedd yng ngheg Marged Elias. Un dant o’r geg hon ac un dant o’r geg arall – y gorau’n unig – a phob un wedi eu rhwymo’n ddwy res smart yn ei safn hithau. Weiren dynn wrth ambell un o’i bonion…

Siân Melangell Dafydd

Macht

Gwyliodd Jakob y llanc yn crwydro o’r rhes ac yn rhedeg. Nerth ei draed. Nes bod cymylau o lwch yn codi o’i ôl. Rhedeg a rhedeg i ben pella’r gwersyll. Yna sylwodd Jakob nad oedd yr un swyddog wedi ymateb, dim un wedi mynd ar ôl y…

Gareth Evans-Jones

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Hanfodion y Dolig

Daeth yn amser i gyrchu hanfodion dianghenraid drachefn; y rhuthr blynyddol am anrhegion Nadolig. Ac os digwydd i chwi fod ym Môn dros y cyfnod hwn, fe welwch fod trefi Biwmares a Phorthaethwy'n prysur gystadlu am y farchnad mewn addurniadau, hylifau a…

Ruth Richards

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

‘Mae’r gymdeithas sydd ohoni mewn cachfa’

Mae Rhywbeth i’w Ddweud yn gyfrol o ysgrifau am ddeg o ganeuon gwleidyddol a ysgrifennwyd rhwng 1979 a 2016. Ymysg y deg mae ‘Gwesty Cymru’ Geraint Jarman a ‘Gwlad ar fy Nghefn’ gan Datblygu. Dewisodd Dyl Mei ysgrifennu ei gyfraniad yntau i'r gyfrol am 'Talu Bils' gan Rodney Evans. Un o'r golygyddion, Marged…

Dyl Mei a Marged Tudur

Adolygu

Trin y corff a’r meddwl

Ddechrau’r 1980au gosododd ffermwr o ucheldir Ceredigion fwthyn ar ei dir i Gymraes leol a’i chymar o Sais. Difarodd yn syth pan ddechreuodd y Sais greu llanastr yn y tŷ a cham-drin y wraig ifanc – hyd heddiw, erys craith ar un o’r drysau lle…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Arswydus dasg y casglwr

'Bydd dyn wedi troi’r hanner-cant yn gweld yn lled glir / Yr awduron a’r llyfrau a foldiodd ei fywyd e’. Nid trwy gamddyfynnu Gwenallt y mae cychwyn adolygiad efallai, ond dyna beth aeth trwy fy meddwl yn ddiweddar wrth gychwyn ar y dasg ddiddiolch o chwalu llyfrgell…

Emyr Ll Gruffudd

Rhwng dychymyg a realiti

Un o’r delweddau mwyaf trawiadol yng nghyfrol Songlines Bruce Chatwin yw’r syniad o gynfrodorion Awstralia yn ‘canu’ byd, tir, gwlad i fodolaeth (‘singing the world into existence’), syniad bod disgrifio’r byd mewn cerdd yn weithred greadigol, enedigol. Mae’n sicr na chlywodd Iolo Morganwg erioed am ‘dreamtime’ pobl…

Jeremy Miles