Pwy sy’n creu gwerth?

Mae cyfrol ddiweddaraf Mariana Mazzucato, Athro yng Ngholeg Prifysgol Llundain, yn ddadl angerddol dros fuddsoddi a gwario er budd ein dyfodol. Yn ôl yr awdur, dylid ailfeddwl y berthynas rhwng marchnad a llywodraeth a bod yn gwbl lygatglir ynghylch pwy sydd yn creu gwerth, pwy sydd yn echdynnu gwerth, a phwy sydd yn ei ddinistrio. Mae'n llawer rhy hawdd drysu rhyngddynt mewn economi farchnad, yn arbennig yn ein heconomi gyfredol lle mae'r sector ariannol yn deyrn. 

Tueddwn i ystyried yr economi yn actor niwtral. Dyma'r feddylfryd sydd yn bwydo polisïau ledled y byd. Ceisio ailgynnau dadl ynghylch ein dealltwriaeth o'r economi a wna Mazzucato yn y gyfrol hon, felly.…

Dyfrig Williams

Gwrthwynebu ar sail cydwybod

Ar drothwy’r Rhyfel Mawr, roedd tueddiad gan y Cymry i gysylltu militariaeth â Seisnigrwydd, Eglwys Lloegr a gormes landlordiaeth. Yn y gyfrol bwysig hon gan Aled Eurig, sydd yn ffrwyth ymchwil archifol sylweddol, cawn ein hatgoffa bod nifer y Cymry a ymunodd â’r Fyddin yn wir yn is nag yng ngwledydd eraill Ynysoedd Prydain.

Yn yr ardaloedd amaethyddol a chwarelyddol Cymraeg eu hiaith, cyndyn iawn fu’r ymateb ar y dechrau i’r alwad am filwyr. Yma, roedd dylanwad Anghydffurfiaeth ar ei gryfaf. Roedd gweinidogion a cholegau diwinyddol ar flaen y gad yn gwrthwynebu’r rhyfel ac yn y protestiadau yn erbyn cam-drin gwrthwynebwyr cydwybodol. Thomas Rees, prifathro Coleg Annibynnol Bala-Bangor,…

Pedr Jones

Angladd pentre

Aeth tridiau heibio bellach ers i gabinet Cyngor Dinas a Sir Abertawe benderfynu yn unfrydol i gau Ysgol Gynradd Gymraeg Felindre. Bu’n dridiau anodd. Rwyf wedi bod yn galaru droeon am anwyliaid. Mae hwn yn alar gwahanol: galar am gymuned benodol iawn mewn cenedl o gymunedau. 

Yn y Parsel Mawr, sef pentrefi Felindre, Garnswllt a Chraig-cefn-parc, y ceir canran uchaf siaradwyr y Gymraeg yn holl sir Abertawe: 38% o’i gymharu â chyfartaledd o 11% yng ngweddill y sir. Y gymuned Gymreiciaf ohonynt oll mae’n siŵr yw cymuned Felindre – a dim ond yno y ceir bellach ysgol Gymraeg, yr ysgol Gymraeg wledig olaf un yn yr ardal hon ...

Angharad Dafis

Hyrddio

Benben â’i gilydd, mewn cydbwysedd perffaith, mae dau gerflun yng nghanol cylch. Heb fwy na lled bys rhyngddyn nhw, does dim dwywaith nad ar y bwlch bychan hwn yr hoelir ein sylw gyntaf. Nid sefyll yn urddasol a wna’r siapiau rhyfedd ychwaith, ond hyrddio eu hunain am ei gilydd â’u holl nerth ... 

Mabon Llŷr Hincks

Ailgyflwyno John Gwilym Jones

Nos Wener, 15 Mawrth, perfformiodd Cymdeithas John Gwilym Jones eu cynhyrchiad cyntaf yn Stiwdio Pontio, Bangor. Ac Eto Nid Myfi oedd y ddrama, a phob tocyn wedi’i werthu. Roedd Pontio yn llawn bwrlwm wrth i’r dorf ymgasglu; yn eu mysg roedd myfyrwyr, cyn-fyfyrwyr, darlithwyr, actorion, dramodwyr, aelodau o gast gwreiddiol y ddrama, a chyfeillion a disgyblion i’r dramodydd o’r Groeslon ger Pen-y-groes. 

Llio Mai Hughes

Y rhifyn nesaf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Bwch dihangol

Ar yr ymosodiadau gwrth-Semitaidd diweddar yn Ffrainc.

Roeddwn i'n methu â dod dros y ffaith ei bod hi'n gwisgo wig; byddwn yn ei dychmygu yn ei dynnu i ddatgelu pen moel, yn gyfrinachol, yng ngŵydd ei gŵr; gwnaethwn fy ngorau i wthio'r olygfa hon o…

Sioned Puw Rowlands

Cymdogion caled

Yma yn Coleraine, ceir nifer o elfennau sy’n agos at yr asgwrn i mi, yn adleisio fy magwraeth yng ngorllewin Cymru. Mae hon yn ardal sy’n dibynnu ar dwristiaeth i gynnal yr economi leol. I’r rhai nad ydynt yn gyfarwydd â’r profiad o groesi’r ffin o’r Weriniaeth i…

Nerys Williams

Yr athronydd yn y Cremlin

Pan ymwelais â Rwsia am y tro cyntaf yn 2013, roedd newidiadau mawr ar droed. Y flwyddyn honno y dechreuodd y Cremlin hyrwyddo’n agored ideoleg geidwadol, Gristnogol ac wrth-Ewropeaidd a fyddai, cyn hir, yn lledu fel pla drwy’r Gorllewin. Tan hynny, credwn mai…

Samuel Jones

Cyfansoddi

Cam ymlaen

Ar fore o wanwyn tua chanol yr ugeinfed ganrif, camodd dyn ifanc tenau oddi ar y bws hanner awr wedi deg i Lynderi a sefyll ar un pen i’r bont gerdded goncrit. Doedd dim siopau yn y fan hon, ychydig iawn o…

Christopher Meredith

Cape Cod

Marian terfynol rhewlifol ydi Cape Cod, a rhoi ei deitl daearyddol iddo. Mae’n ymestyn am 65 milltir i’r Iwerydd ac, ar ei uchaf, yn codi i oddeutu 96 metr. Rhyw 16,000–20,000 mlwydd oed ydi’r marian hwn, sy’n gymharol ifanc mewn termau rhewlifol, ond mae’n dynesu…

Grug Muse

Y Rhawnbais / Rhan 6

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

Jerry Hunter

GEIRIAU

Yr awdur yn ei elfen

Darllen llun

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Theatr gwleidyddiaeth: holi Adam Price

Ni ddylai neb wadu maint yr her sy’n ein hwynebu a’r rhwystrau ar hyd y ffordd. Mae’n fynydd anferth i’w ddringo. Rwy’n grediniol y gallwn ni, ac rwy’n grediniol fod raid i ni ddringo’r mynydd, ond mae’n fater o symud ar nifer o lefelau. Mewn unrhyw gyfnod o newid,…

Roger Awan-Scully

Holi Beti George

Yn rhyfedd iawn, ro’n i’n wleidyddol ers fy mod i’n blentyn. Rwy’n credu bod fy nhad wedi cael lot o ddylanwad arna i – er, mewn cymdeithas cefn gwlad, doedd neb yn trafod gwleidyddiaeth. Ac wrth gwrs, yng ngwaelod Sir Aberteifi, lle ro’n i wedi cael fy…

O’r Pedwar Gwynt

Y saith chwyldro - rhagflas

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Adolygu

Poblyddiaeth: y cysgod arhosol

Nid yw’r cysyniad o boblyddiaeth yn un cwbl eglur. Caiff y gair ei luchio o gwmpas y dyddiau hyn, a’i ddefnyddio mewn ffyrdd mor llac ac amwys nes ei fod, bron iawn, yn ddiystyr. Weithiau, fe’i defnyddir i ddynodi ‘poblogaidd’, dro arall, ‘ffasgaidd’. Nid yr…

Angharad Penrhyn Jones

Hiliaeth a Chymreictod

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…

Dyfrig Jones

O Gefn Golau i’r sêr ac yn ôl

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

Katie Gramich