Siarad am Gymru, Lloegr a Llanrwst

Roedd y bws ola i Lanrwst o Ganolfan Aberconwy, Llandudno nos Sadwrn 12 Awst 1989 dan ei sang. Wrth deithio i lawr y dyffryn trwy Glan Conwy ac ymlaen i Maenan roedd pawb mewn hwyliau da ar ddiwedd noson gofiadwy yn y Ganolfan yng nghwmni Tynal Tywyll, Crumblowers, Canol Caled ac Am Dwrw ... 

Owain Schiavone, Toni Schiavone ac Y Cyrff

Rhedaf i’r mynydd

Fe lynai’r smwclaw’n styfnig at ffensys dur y gwaith ac arwydd ‘stop’ annhymig y reilwe’n grachen-graith pan o’wn heb styried clywed clais ym mhen y lein, mond cwmni’i lais ... 

Llŷr Gwyn Lewis

Gofod yn llefaru

Er mwyn creu hanes, sef naratif yn y bôn, mae’r hanesydd yn dethol o blith digwyddiadau di-ben-draw nad ydynt o anghenraid yn gysylltiedig â'i gilydd yn yr ystyr wrthrychol, ddilyniannol. Yn yr un modd, mae’r ffotograffydd, wrth dynnu a threfnu lluniau at gasgliad, yn dethol o blith gofodau a gwrthrychau di-ben-draw, yn ôl ei fryd a’i reddf, a dyma ffurf arall ar naratif. Llunia’r ffotograffydd hanes trwy gyfrwng gofod; mae’n wneuthurwr mapiau, yn wehydd llefydd. Dyma yn sicr yr argraff a geir wrth ddarllen y gyfrol swyngyfareddol hon.

Cawn yma luniau amrywiol iawn o Sir Benfro fel y mae heddiw, neu o leiaf yn ddiweddar iawn, a’r rhan helaethaf o’r lluniau hynny wedi eu…

Morgan Owen

Radio

Yn Tsieina, ceir diwylliant y sgwâr cyhoeddus: Sgwâr Tiananmen, Sgwâr y Weriniaeth, sgwariau bychain mewn trefi, a’r gerddi, a ddefnyddir ar gyfer ymgynulliadau mawr, cyhoeddus. Mae’r gofod hwn ar gyfer pawb; yn ystod y bore, maent yn aml wedi eu llenwi gan bensiynwyr, o bump tan naw. Fe’u gwelir yn dawnsio o gwmpas uchelseinydd. Ceir amrywiol ffyrdd o ddawnsio ar y sgwâr: ceir un arddull ar gyfer y bobl hŷn, sy’n golygu cydbwyso’r breichiau, symud y coesau, y cluniau, ond yn ysgafn; dibyna arddull y cylchoedd dawnsio eraill ar symudiadau egnïol, mwy amlwg, yn unol â galluoedd y corff ... 

Qing Niao

Plaid Cymru ar y sbectrwm dde-chwith

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a oedd yn blaid ‘sosialaidd’ ai peidio. Dywedodd Rhys Evans yn ei gofiant iddo ... 

Rhys Llwyd

Her Gyfieithu 2019

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn teimlo pwysau geiriau. Mae fy meistri felly yn cynnwys nid yn unig nifer (fawr!) o feirdd, ond gwyddonwyr yn ogystal, gan fod rhaid i wyddonwyr hefyd edrych ar y byd fel petaent yn ei weld am y tro cyntaf.' 

Elin Haf Gruffydd Jones

Rhifyn Gwanwyn 2019


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Symud tŷ

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Angharad Closs Stephens

Cadw iaith, colli gwareiddiad

Dadleua’r awdur i efrydiau Cymraeg droi cefn ar dalp o wareiddiad ac felly wadu realiti cymdeithasol y Gymru Gymraeg.

Richard Glyn Roberts

Socrates ar y stryd

Beth yn union sydd i’w ennill o’r gweithgareddau niferus hynny sy’n rhoi sylwedd i’n bywydau? Yn ôl yr Albanwr o athronydd, Alasdair MacIntyre, ceir dwy wedd i’r cysyniad o ymarfer gweithgaredd neu grefft – y buddion mewnol ac allanol.  

Rhydd yr enghraifft o blentyn yn dysgu chwarae…

Huw L Williams

Cyfansoddi

Rhannu stori, torri geiriau

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Casi Dylan

Dyddiadur myfyrdodau

Nid yn aml iawn y dyddiau diflas hyn y byddaf yn glana’ chwerthin, yn chwerthin llond fy mol a nerth fy mhen. Felly mae’n dda gen i ddweud i hynny ddigwydd ddoe, pan aeth Elizabeth a minnau i nôl y neges i le gwahanol i’r…

Jan Morris gyda Twm Morys

Yr awdur yn ei elfen

Yn dilyn marwolaeth ei dad, dychwela’r cymdeithasegydd Didier Eribon i Reims, ei dref enedigol yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc. Mae’n ailymweld â chynefin ei fagwraeth, a adawodd dri degawd yn ôl, ac yn olrhain hanes ei deulu. Trwy gyfrwng myfyrdod estynedig ar systemau dosbarth, hunaniaeth, rhywioldeb,…

Didier Eribon

GEIRIAU

Yr awdur yn ei elfen

Darllen llun

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Dagrau gwleidyddol yn Ewrop

Ymhlith gwleidyddion y cyfandir, ystyrir cyfrol hunangofiannol Didier Eribon (1953-),‘Dychwelyd i Reims’ (Retour à Reims, 2009; Return to Reims, 2018), fel darllen hanfodol, testun ddylai fod ar flaen rhestr pob un sy’n poeni am ddyfodol Ewrop. Ynddi, myfyria Eribon am y modd y mae’r sialens o gyd-fyw…

Édouard Louis

Theatr gwleidyddiaeth: holi Adam Price

Ni ddylai neb wadu maint yr her sy’n ein hwynebu a’r rhwystrau ar hyd y ffordd. Mae’n fynydd anferth i’w ddringo. Rwy’n grediniol y gallwn ni, ac rwy’n grediniol fod raid i ni ddringo’r mynydd, ond mae’n fater o symud ar nifer o lefelau. Mewn unrhyw gyfnod o newid,…

Roger Awan-Scully

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Adolygu

Dethol hanes, hanes dethol?

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Ar afon fawr Ohio

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Gruffydd Aled Williams

O Parry-Williams i athroniaeth ‘stand-up’

Egyr y gyfrol hon gydag ysgrif gan Howard Williams sy’n gosod gwaith a syniadaeth T H Parry-Williams mewn cyd-destun athronyddol. Dechreuir trwy olrhain y gwahanol agweddau a ddylanwadodd ar y bardd a’r ysgrifwr, megis iddo ddilyn cyrsiau seicoleg ac athroniaeth dan gyfarwyddyd yr athronydd…

Gareth Evans-Jones