Darllen llun yn Barcelona

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y llysoedd ac fel mater o bolisi gan Pedro Sanchez, Prif Weinidog Llywodraeth Lafur Sbaen. Yr oedd yr amseru yn berffaith iddo: bydd etholiad cyffredinol yn cael ei gynnal ym mhob rhan o'r wladwriaeth ar 10 Dachwedd (y pedwerydd o'i fath o fewn pedair blynedd). Roedd trosglwyddo gweddillion Franco yn ffordd o gynnal ysbryd dilynwyr traddodiadol ei blaid ac yn gwneud dim drwg i'w enw…

Ned Thomas

Cosmopolis Cymru

Ambell dro, er mwyn gweld y darlun cyfan, rhaid camu’n ôl. O bell, cawn weld y persbectif ehangach, sut mae’r cwbl yn ffitio i’w le, a gallwn osod gwaith yn ei gyd-destun. Ond ar adegau eraill, mae cryn dipyn i’w ennill os llwyddwn i graffu ar y manylion. Wrth syllu ar y tameidiau, gallwn ymdeimlo’n well â gwead a swmp y crynswth. Gorau oll os digwydd bod y manylion bach hyn, y darnau bychain lletchwith, trwstan, yn tynnu i gyfeiriadau gwahanol: gall y pishyn anniben, yn ei annibendod, fod yn fodd i ni ddeall naws y cyfan o’r newydd. Rhaid symud felly, am yn ail, yn ôl ac ymlaen, rhwng y…

Tomos Owen

Gosod ffenest mewn carreg

Yn fy nofel Y Gemydd, defnyddir gemau (ar ffurf modrwyon), i gario addewidion a gobeithion. Er fod y cymeriadau yn perchnogi’r gemau hyn dros dro, perthyn i’r byd a’r cenedlaethau i ddod y maen nhw mewn gwirionedd. Ceir proses debyg wrth greu stori: mae’r awdur yn datguddio’r deunydd crai ac yna’n naddu’r stori i’w chyflwyno i’r darllenydd. Dwi ddim yn teimlo perchnogaeth chwyrn dros ddarn ysgrifenedig, yn enwedig os aeth peth amser heibio ers i’r gwaith gael ei gyhoeddi. Pleser yw cael rhywun arall yn perchnogi’r gwaith, a phleser o’r mwyaf oedd cael Gwen Davies yn ymateb yn greadigol i’r testun hwn. Ar ôl iddi gyfieithu fy nofel gyntaf, Martha, Jac a Sianco (2004), roeddwn yn…

Caryl Lewis a Gwen Davies

Yr athronydd yn y Cremlin

Pan ymwelais â Rwsia am y tro cyntaf yn 2013, roedd newidiadau mawr ar droed. Y flwyddyn honno y dechreuodd y Cremlin hyrwyddo’n agored ideoleg geidwadol, Gristnogol ac wrth-Ewropeaidd a fyddai, cyn hir, yn lledu fel pla drwy’r Gorllewin. Tan hynny, credwn mai graddol droi at Ewrop oedd Rwsia. Wedi’r cyfan, ar ôl yr Ail Ryfel Byd, roedd yr Undeb Ewropeaidd wedi cynnig hafan i gyn-ymerodraethau eraill ffynnu; roedd yn arddel polisi tramor oedd yn ffafrio dwyn perswâd ar genhedloedd cyfagos i gofleidio democratiaeth, teyrnasiad y gyfraith, a pholisïau cymdeithasol rhyddfrydol, gan wneud mynediad i’r farchnad Ewropeaidd yn amodol ar hynny.

Samuel Jones

Cyfraith a chyfansoddiad Brexit

Ym 1942 fe ddinistriwyd pentref Lidice yn Tsiecoslofacia gan luoedd yr Almaen. Cludwyd y gwragedd a’r plant oddi yno mewn dwy lori, a saethwyd holl ddynion y pentref yn erbyn mur un o’r ffermydd. Dial oedd hyn am fod Reinhard Heydrich, y rhaglaw creulon yr oedd y Natsïaid wedi ei osod dros y wlad, wedi ei ladd gan wrthryfelwyr.

Y flwyddyn ganlynol, fe wnaed y ffilm The Silent Village, a oedd yn ymgais i ddarlunio cyflafan Lidice drwy osod y digwyddiadau yng nghyd-destun yr hyn allai ddigwydd pe câi Prydain ei meddiannu gan fyddin y Drydedd Reich. Pentref bychan Cwmgïedd ger Ystradgynlais yng Nghwm Tawe oedd y lle…

Emyr Lewis

Y rhifyn diweddaraf


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Cwrdd â’r enwogion

Yn 1922 cyfarfu Marcel Proust â James Joyce mewn parti ym Mharis. Yn yr un parti y noson honno yr oedd Igor Stravinsky a Pablo Picasso hefyd. Trefnwyd yr achlysur arbennig gan noddwyr y celfyddydau, Sydney a Violet Schiff, gyda’r amcan o ddod ag…

Mihangel Morgan

Meddwlgarwch: naid i’r tywyllwch

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Angharad Penrhyn Jones

Pwy oedd Betsi Cadwaladr?

Yn 2009, cyhoeddwyd enwau byrddau iechyd newydd Cymru. Fel meddyg teulu yng Ngwynedd, fy ymateb cyntaf ar glywed fy mod am weithio i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd gofyn ‘Betsi pwy?’ a ‘Pa brifysgol?’ Erbyn heddiw, mae nifer o lyfrau ac erthyglau wedi eu hysgrifennu amdani, i…

Gruffydd Jones

Cyfansoddi

Y Rhawnbais / 8

Er bod artaith labordy yn gallu esgor ar seciosis mewn anifeiliaid eraill, pobl yw'r unig anifeiliaid sy'n dioddef sgitsoffrenia. Mae gwaith cymharol sy'n canolbwyntio ar HARs a phatrymau perthnasol eraill yn nhrefn yr asid iocsiriboniwclëig yn awgrymu bod sgitsoffrenia wedi'i gysylltu â'n gallu…

Jerry Hunter

‘Arweinydd’ (领袖)

Flynyddoedd wedi marwolaeth yr arweinydd diledryw Mao Zedong, tyfu fel madarch mae’r efelychiadau yn Tsieina. Ers y 1990au, pan oedd mynd mawr ar gystadlaethau harddwch ar hyd a lled y wlad, sefydlwyd yn yr un gwynt gystadlaethau i ethol pob math o…

Yu Hua

Maes B

Anest dwi’m yn cofio lot am yr wsos achos o’n i’n ffocd rhanfwya o’r amsar. dwi’n cofio cyrradd ia, a ciwio. odd sdeddfod yn y gogledd go iawn am y tro cynta ers fatha 100 blwyddyn so odd pawb ’di mynd ag odda ni’n goro ciwio am ages. o’n i’n ciwio efo…

Megan Angharad Hunter

GEIRIAU

YSGRIFAU

MYFYRDODAU

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Y saith chwyldro - y cyfweliad llawn

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Y grefft o gyfieithu ac anghofio’r hunan

Flwyddyn yn ôl, ym mis Awst 2018, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd derbyniwyd Ffrances, Marie-Thérèse Castay, yn aelod o Orsedd y Beirdd, gan gydnabod ei chyfraniad enfawr i lenyddiaeth Cymru. Trwy gyfrwng ei gwaith cyfieithu a chenhadu ers y 1990au cyflwynodd Marie-Thérèse waith…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Dagrau gwleidyddol yn Ewrop

Ymhlith gwleidyddion y cyfandir, ystyrir cyfrol hunangofiannol Didier Eribon (1953-),‘Dychwelyd i Reims’ (Retour à Reims, 2009; Return to Reims, 2018), fel darllen hanfodol, testun ddylai fod ar flaen rhestr pob un sy’n poeni am ddyfodol Ewrop. Ynddi, myfyria Eribon am y modd y mae’r sialens o gyd-fyw…

Édouard Louis

Adolygu

Albwm lluniau polaroid

Anwybyddwch y cyflwyniad i’r gyfrol hon. Ydi, mae’n grefftus ac yn ddyfeisgar: darlunnir cyhoeddi cyfrol fel creu cerflun, cerflun a fydd efallai’n destun embaras ymhen blynyddoedd, a’r bardd wedi’i ‘osod yng nghefn yr ardd yng nghysgod y gwrych, i ddod i’r fei dim ond pan fydd y coed yn foel. A finnau’n dweud yn…

Elis Dafydd

Paradocs y ffoadur

Teirawr ar ôl ymlwybro trwy wres y Ddinas Waharddedig yn Beijing, ganol Medi 2007, cerddodd fy ngwraig a finnau allan trwy’r drws olaf, dan bortread gwyliadwrus Mao Zedong. O’r diwedd roeddem yn sefyll ar ochr gwastadedd anferth Sgwâr Tiananmen. Wedi cyrraedd Cofgolofn Arwyr y Bobl – nodwedd…

Aled Gruffydd Jones

Sgeptigiaeth gyfrifol

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Huw Waters