Her Gyfieithu 2019

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn teimlo pwysau geiriau. Mae fy meistri felly yn cynnwys nid yn unig nifer (fawr!) o feirdd, ond gwyddonwyr yn ogystal, gan fod rhaid i wyddonwyr hefyd edrych ar y byd fel petaent yn ei weld am y tro cyntaf.' 

Elin Haf Gruffydd Jones

Udo am waed

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel Mena. Prif gyfiawnhad Cercas dros adrodd buchedd ei hen ewythr, meddai, oedd cynnig esboniad, i'w deulu ac iddo ef ei hun, am rym a dyfalbarhad y cof ... 

Aled Gruffydd Jones

Tu hwnt i ffiniau

Yn y misoedd diwethaf, ar hyd ac ar led Cymru, daeth dau fudiad protest gwahanol ond rhyng-gysylltiedig i'r amlwg, gan ddod at ei gilydd yn ein prifddinas. Y cyntaf yw'r adain Gymreig i'r mudiad rhyngwladol Extinction Rebellion a fu allan ar y stryd yn protestio ym Mawrth ac Ebrill eleni, pan ddaeth ymgyrchwyr a disgyblion ysgol i'r Senedd i fynnu bod Llywodraeth Cymru'n cyhoeddi 'argyfwng hinsawdd'. Yna fis Mai, cafwyd Gorymdaith dros Annibyniaeth 'All Under One Banner' yng nghanol dinas Caerdydd ... 

Gareth Leaman

Poblyddiaeth a’r dosbarth gweithiol

Beth yw wyneb poblyddiaeth? Wyneb blinedig, trist, trallodus. Nid yw’r ffromi a’r ysgyrnygu ond crychau egnïol, dros dro, ar y wyneb hwn; yn y dwfn y mae’r casineb yn llechu. A phrin mewn gwirionedd y bydd y casineb hwn yn brigo’n agored yng nghwrs y rhygnu arferol o ddydd i ddydd, o slip talu i slip talu; ar y cyfan mae’n rhy wasgarog a chyffredinol. Ei brif fynegiant yw anniddigrwydd hydreiddiol, a chylchred parhaus diflastod ac anobaith. Yn y bôn, yn wynebau’r bobol ddiymadferth a ysbeilir gan gyfalafiaeth y mae mesur lledaeniad poblyddiaeth. Pan gaiff poen y bobol hyn ei throsi’n weledigaeth dwyllodrus, yn ateb gorsyml i wacter…

Morgan Owen

Mai nad yw’n deilio: argyfwng byd natur

I mi, un o linellau mwyaf dirdynnol y Gymraeg ydi hon gan Dafydd Namor: ‘Ni ddyly Mai ddeilio mwy.’ Fedra i ddim meddwl am lawer o bethau gwaeth na Mai yn methu deilio. Ond dyma ydi hanfod adroddiad a gyhoeddwyd 6 Mai 2019 gan y Panel Rhynglywodraethol ar Wasanaethau Bioamrywiaeth ac Ecosystemau (IPBES) ar yr argyfwng sy’n wynebu planed Daear. Ddechrau Mai, yn UNESCO, Paris, cyfarfu gwyddonwyr a swyddogion llywodraethau 110 o wledydd i gwblhau asesiad allweddol o berthynas dyn â byd natur. Bu'r cynulliad hanesyddol hwn yn gyfle i arbenigwyr herio llunwyr polisi ... 

Bethan Wyn Jones

Herio’r disgwrs ‘adeiladu cenedl’

Mae cymhwyso damcaniaeth ôl-drefedigaethol at hanes, diwylliant a gwleidyddiaeth Cymru wedi dod yn gynyddol ffasiynol dros y blynyddoedd diwethaf. Enghraifft newydd o hyn yw llyfr Martin Johnes, Wales: England’s Colony? Yn y gyfrol hon, dadleuir i'r gwrthwyneb na ddylid dehongli’r berthynas rhwng Cymru a Lloegr mewn termau trefedigaethol.

Rhianwen Daniel

Rhifyn Gwanwyn 2019


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Symud tŷ

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

Angharad Closs Stephens

Cadw iaith, colli gwareiddiad

Dadleua’r awdur i efrydiau Cymraeg droi cefn ar dalp o wareiddiad ac felly wadu realiti cymdeithasol y Gymru Gymraeg.

Richard Glyn Roberts

Socrates ar y stryd

Beth yn union sydd i’w ennill o’r gweithgareddau niferus hynny sy’n rhoi sylwedd i’n bywydau? Yn ôl yr Albanwr o athronydd, Alasdair MacIntyre, ceir dwy wedd i’r cysyniad o ymarfer gweithgaredd neu grefft – y buddion mewnol ac allanol.  

Rhydd yr enghraifft o blentyn yn dysgu chwarae…

Huw L Williams

Cyfansoddi

Rhannu stori, torri geiriau

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

Casi Dylan

Dyddiadur myfyrdodau

Nid yn aml iawn y dyddiau diflas hyn y byddaf yn glana’ chwerthin, yn chwerthin llond fy mol a nerth fy mhen. Felly mae’n dda gen i ddweud i hynny ddigwydd ddoe, pan aeth Elizabeth a minnau i nôl y neges i le gwahanol i’r…

Jan Morris gyda Twm Morys

Yr awdur yn ei elfen

Yn dilyn marwolaeth ei dad, dychwela’r cymdeithasegydd Didier Eribon i Reims, ei dref enedigol yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc. Mae’n ailymweld â chynefin ei fagwraeth, a adawodd dri degawd yn ôl, ac yn olrhain hanes ei deulu. Trwy gyfrwng myfyrdod estynedig ar systemau dosbarth, hunaniaeth, rhywioldeb,…

Didier Eribon

GEIRIAU

Yr awdur yn ei elfen

Darllen llun

Gwynt y Dwyrain

Cyfweld

Dagrau gwleidyddol yn Ewrop

Ymhlith gwleidyddion y cyfandir, ystyrir cyfrol hunangofiannol Didier Eribon (1953-),‘Dychwelyd i Reims’ (Retour à Reims, 2009; Return to Reims, 2018), fel darllen hanfodol, testun ddylai fod ar flaen rhestr pob un sy’n poeni am ddyfodol Ewrop. Ynddi, myfyria Eribon am y modd y mae’r sialens o gyd-fyw…

Édouard Louis

Theatr gwleidyddiaeth: holi Adam Price

Ni ddylai neb wadu maint yr her sy’n ein hwynebu a’r rhwystrau ar hyd y ffordd. Mae’n fynydd anferth i’w ddringo. Rwy’n grediniol y gallwn ni, ac rwy’n grediniol fod raid i ni ddringo’r mynydd, ond mae’n fater o symud ar nifer o lefelau. Mewn unrhyw gyfnod o newid,…

Roger Awan-Scully

Sgwrsio gydag Emyr Humphreys

Emyr Humphreys (1919- ) yw un o ffigurau diwylliannol mwyaf arwyddocaol Cymru'r ugeinfed ganrif. Meddai: 'Ysgrifennaf i gadw'r blaidd o'r drws; i ddiddanu, i rannu gwybodaeth, a phwy a ŵyr, hyd yn oed i addysgu yn nhraddodiad gorau darlledu cyhoeddus; i fynegi rhywbeth nas mynegwyd…

O’r Pedwar Gwynt

Adolygu

Dethol hanes, hanes dethol?

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…

Ceridwen Lloyd-Morgan

Ar afon fawr Ohio

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

Gruffydd Aled Williams

O Parry-Williams i athroniaeth ‘stand-up’

Egyr y gyfrol hon gydag ysgrif gan Howard Williams sy’n gosod gwaith a syniadaeth T H Parry-Williams mewn cyd-destun athronyddol. Dechreuir trwy olrhain y gwahanol agweddau a ddylanwadodd ar y bardd a’r ysgrifwr, megis iddo ddilyn cyrsiau seicoleg ac athroniaeth dan gyfarwyddyd yr athronydd…

Gareth Evans-Jones