Pobl y ffin

Mae ffiniau nifer fawr o wledydd Canolbarth Asia a’r Dwyrain Canol wedi symud dros y canrifoedd. Ac mae llawer o bobl y rhanbarth yn parhau i gondemnio imperialwyr Ffrengig a Phrydeinig am ffiniau a gaiff eu hystyried yn rhai ffug. Syria, Libanus, Irac a Gwlad yr Iorddonen ... O fewn ein hoes ni, mae’n debygol iawn y gallai ffiniau’r gwledydd hyn newid hefyd. Ers i’r Ymerodraeth Otoman chwalu ganol Gorffennaf 1923, does yna ddim prinder pobl yn Nhwrci chwaith i bwyntio bys cyhuddgar at bwerau Ewropeaidd oedd a’u bryd ar ymyrryd ac elwa wedi’r Rhyfel Mawr. Yn nwyrain Twrci y mae’r ffiniau mwyaf elastig, sydd wedi symud yn ôl ac…

Iolo ap Dafydd

‘Mae’r gymdeithas sydd ohoni mewn cachfa’

Mae Rhywbeth i’w Ddweud yn gyfrol o ysgrifau am ddeg o ganeuon gwleidyddol a ysgrifennwyd rhwng 1979 a 2016. Ymysg y deg mae ‘Gwesty Cymru’ Geraint Jarman a ‘Gwlad ar fy Nghefn’ gan Datblygu. Dewisodd Dyl Mei ysgrifennu ei gyfraniad yntau i'r gyfrol am 'Talu Bils' gan Rodney Evans. Un o'r golygyddion, Marged Tudur, fu'n ei holi, yn Gŵyl Arall, Caernarfon.

Dyl Mei a Marged Tudur

‘Els segadors’

Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim anarferol ar y gweill. Ymunodd nifer o arweinwyr y dosbarth canol â'r gwrthryfel, yn eu plith y clerigwr Pau Claris, a gofir hefyd am iddo sicrhau mai Catalaneg fyddai iaith pregethau yn yr eglwys. Trechwyd byddinoedd Castilla (gyda chymorth Ffrainc) a datganwyd annibyniaeth Catalwnia am y tro cyntaf erioed.

Ned Thomas

Selffi yn Ward Alaw

Hawdd dychmygu bod llawer un ar bigau’r drain wrth weld taith Mwgsi yn dynesu a rhywun yn ymwybodol y byddai llygaid pawb ar y cynhyrchiad. Roedd yn addo bod yn brofiad anodd ac emosiynol ar y gorau, oherwydd nid stori wneud yw hon ond stori wir. Ar ben hynny, roedd profiadau’r hogan ifanc o Bwllheli wedi denu cymaint o sylw: 18 oed ac yn dioddef o’r clefyd C ... Mae drama Manon Steffan Ros wedi ei seilio ar flog Megan Davies, a gafodd ddiagnosis o ganser Hodgkin’s Lymphoma, math 3B, yn 2015 pan oedd hi'n 18 oed. Ar ôl edrych ymlaen cymaint at yr haf ar ôl pwysau Lefel A, a gwyliau yng…

Mared Llywelyn

Penwythnos gyda Iris

Yn ei waith dylanwadol Cruising Utopia, mae’r theorïwr José Esteban Muñoz yn galw am ddealltwriaeth o fodolaeth hoyw â gyriad iwtopig yn ganolbwynt iddi. Mae e’n defnyddio 'criwsio' am ryw fel trosiad ar gyfer ei weledigaeth ef o’r modd y gallwn ddod i ddeall y potensial i gymunedau LGBT+ sy’n deillio o ddychmygu ar y cyd ddyfodolau posib, gwell. Heb ddychmygu iwtopia, awgryma – a hynny yn ein celfyddyd, yn ein rhyw, yn ein bywyd gyda’r nos – ni ellir dychmygu dyfodol posib ar gyfer cymunedau a israddiwyd gan gymdeithas.

Dylan Huw

Rhifyn cyfredol


Tanysgrifio

Tanysgrifiwch i O'r Pedwar Gwynt


Croeseiriau

Dadansoddi

Roedd Josef K ar ei ben ei hun

A yw'r sefyllfa yng Nghatalwnia heddiw yn Kafkaesque felly? Mae llywodraeth Sbaen fel petai'n dymuno iddi fod. Mewn cyfnodau cythryblus, mae llenyddiaeth yn llwyddo o bryd i'w gilydd i ddod o hyd i hollt ar sgrin fawr y newyddion, ac yn torri trwodd gan daflu rhywfaint…

Jordi Puntí

Tri pheth ar fy meddwl

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd, ac ym mis Hydref, a minnau bellach yn byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat…

Casia Wiliam

Gwarchodwyr a chrewyr iaith

Derbyniodd Gwyn Griffiths wobr gyfieithu Ostana yn yr Eidal, am ei waith yn cyd-olygu dwy flodeugerdd yng nghyfres Francis Boutle o ieithoedd llai-eu-defnydd Ewrop. Llenyddiaeth Llydaw yw testun y gyfrol gyntaf ac mae’r ail, The Old Red Tongue, yn gyfrol swmpus o ryw 1,000…

Gwyn Griffiths

Cyfansoddi

CCCP 1964 (II)

Ymlwybrodd y trên trwy faestrefi Warszawa, heibio'r adeiladau aml-lawr concrid a dienaid. Ychydig a wyddai'r bachgen ar y pryd bod y ddinas hon, gwta ugain mlynedd ynghynt, ac fel cynifer o rai eraill, wedi ei difa'n llwyr. Ar ôl iddynt gyrraedd y brif orsaf,…

David Elwyn Lewis

Syllu ar walia’

Er i mi ddatgan, wrth drafod y Mileniwm mewn dosbarth Bywydeg yn 1983, y byddwn – a minnau’n mynd i fod mor hen â 28 oed erbyn y flwyddyn dyngedfennol honno – yn briod â dau o blant erbyn hynny, tydw i erioed wedi gwirioneddol…

Ffion Dafis

CCCP 1964

Ar fore gwlyb a thywyll ddiwedd mis Hydref ym 1964 eisteddai'r bachgen 10 oed mewn caffi di-nod nepell o Orsaf Fictoria, Llundain. Arhosai'n eiddgar gyda'i rieni am frecwast; wedi taith dros nos o Gymru roedd y bachgen yn flinedig ac anniddig. Nid dyma'r…

David Elwyn Lewis

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Y cardotyn yn trawsffurfio’r byd

Yn 1961, lansiwyd archwiliad gan Chwil-lys y Fatican o waith yr athronydd Emanuele Severino (1929- ). Parhaodd yr archwiliad hwn am bron i ddegawd. Penderfynwyd bod ei syniadaeth yn 'sylfaenol anghydnaws' ag athrawiaeth Gristnogol ac o ganlyniad fe'i hesgymunwyd o'i swydd fel Athro…

Emanuele Severino

‘Tu fas i Siop y Pethe’

Nid siop lyfrau Gymraeg gyffredin mo Siop y Pethe rhywsut. Mae’n un o dirnodau tref Aberystwyth. ‘Tu fas i Siop y Pethe’ ydi'r gri gyson wrth drefnu cyfarfod â rhywun, wrth fynychu gwylnos neu stondin stryd. Dyma fantais lleoliad canolog ar gornel brysur ynghanol y dref. Ond…

Mari Siôn

Trechu twpdra trwy greu

Os nad Gruff Rhys yw’r person mwyaf creadigol yng Nghymru, mae hi’n bosib dadlau – fel y dadleuodd y rheolwr pêl-droed Brian Clough wrth sôn amdano’i hun – ei fod ar restr fer o un. Aeth yr awdur a’r darlledwr Jon Gower i gyfweld ag ef ar ran O’r Pedwar Gwynt.

Gruff Rhys

Adolygu

Cofio Aberfan a hen ffordd o fyw

Fe’m magwyd i lai na dau gan metr o ddrws ffrynt cartre’r awdur, Huw Lewis. Roedd ei blentyndod e’n cwmpasu’r chwedegau a saithdegau’r ganrif ddiweddaf, cyfnod allweddol yn hanes pentref Aberfan. Dyma’r adeg pan lwyddodd y gymuned i ailadeiladu, gan glirio olion trychineb 1966 a sefydlu…

Iwan England

Argyfwng, uchelgais, chwyldro!

Petawn i’n gorfod disgrifio Gwales mewn un gair, uchelgeisiol fyddai hwnnw. A taswn i’n cael ychwanegu dau arall, mi fyddwn i’n ychwanegu mentrus a chwareus. Mae darllenwyr Cymru wedi arfer efo nofelau realaidd, pridd-ac-adfeilion-a-charcasau-ŵyn-bach, a thros y blynyddoedd mae nhw wedi glynu’n reit ystyfnig at yr hyn maen nhw’n ei hoffi. Pwy a ŵyr, wedyn, be wnân nhw efo nofel…

Elan Grug Muse

Siarad mewn barddoniaeth

‘Trwy ddrych’ oedd testun y Goron yn Eisteddfod Môn 2017. Y mae drych, yn ôl ei natur, yn dangos i ni ryw ddarlun o’n byd. Llun sydd efallai’n gyfarwydd, ond nid yr union lun yr ydym wedi arfer ei weld gyda’n llygaid noeth. Dyna oedd yng nghefn fy meddwl wrth…

Elan Grug Muse