Siarad mewn barddoniaeth

‘Trwy ddrych’ oedd testun y Goron yn Eisteddfod Môn 2017. Y mae drych, yn ôl ei natur, yn dangos i ni ryw ddarlun o’n byd. Llun sydd efallai’n gyfarwydd, ond nid yr union lun yr ydym wedi arfer ei weld gyda’n llygaid noeth. Dyna oedd yng nghefn fy meddwl wrth fynd ati i ddarllen pryddest fuddugol Gwion Hallam yn y Cyfansoddiadau eleni. I fyd Lilian y mae’r gerdd yn ein tywys ni – byd dryslyd, dyrys, brawychus ac, ar adegau, hardd a doniol; byd unigolyn sy’n dioddef o ddementia.

Elan Grug Muse

Her Gyfieithu 2017

Enillydd Her Gyfieithu 2017 Cyfnewidfa Lên Cymru a PEN Cymru yw Siân Cleaver, sy'n hanu o Gastell-nedd. Yn y fan hon gallwch ddarllen cyfieithiad buddugol Siân o gerdd gan y bardd Twrcaidd Nâzim Hikmet, ynghyd â'i hymateb i'r heriau penodol sy'n deillio o gyfieithu o 'iaith bontio'.

Siân Cleaver

Galar a fi

Bu farw fy mam yn yr oriau mân un bore crasboeth ym mis Gorffennaf. O’r ystafell ar Ward Alaw, Ysbyty Gwynedd, roeddwn i’n gallu gweld goleuadau ein pentref ni fel llygaid wedi cau ar lethrau’r foel.

Manon Steffan Ros

Greddf ddynol, dawn brin

Creadur prin oedd Tony Bianchi. Dyn yr ydw i’n falch o allu dweud i fi ei nabod e, rhyw fymryn o leia’, achos y peth am Tony oedd ’mod i’n gwybod mai nofio ar yr wyneb oeddwn i, o gymharu â’i allu rhyfeddol e i blymio i ddyfnderoedd. Dyn deallus, llengar, galluog ydoedd a ymhyfrydai’n anghyffredin yn y cyffredin. Roedd hanfod bywyd ei hun yn ei oglais.

Elinor Wyn Reynolds

‘Ym marddoniaeth caniateir popeth’

Ar ddydd Llun y Pasg 2014, roeddwn i yn y Caban ym Mrynrefail, yn holi Steve Eaves ar gyfer fy nhraethawd hir. Bwriad y traethawd oedd gofyn a oedd wedi cael sylw haeddiannol fel bardd. Wedi cael fy swyno ers blynyddoedd gan ei gerddoriaeth, wedi mynychu gigs, wedi darllen ac ymchwilio amdano, wedi fy nghyfareddu gan ei gerddi, fy nhasg yn y Caban oedd dod i adnabod mwy ar Steve Eaves y bardd. I’r teithwyr a’r ymwelwyr rhycsaciog eraill a’r merched-canol-oed-paned-ddeg yn y caffi, mae’n debyg ei fod yn ymddangos fel rhywun digon disylw, ffwrdd-â-hi a laid back; yn ŵr heb grys a thei, yn ŵr diorchest.…

Marged Tudur

Rhifyn cyfredol


Tanysgrifio

Tanysgrifiwch i O'r Pedwar Gwynt


Croeseiriau

Dadansoddi

‘Roedd yno borthladd da ...’

Bob blwyddyn, mae dwy filiwn o deithwyr yn mynd trwy Gaergybi, porthladd fferi prysuraf-ond-un y Deyrnas Unedig, sydd hefyd yn rhan allweddol o briffordd fawr Ewropeaidd yr E22 sy’n ymestyn o Ddulyn i Fosgo a thu hwnt. Flina’ i byth ar y wefr o ddod yma.

Angharad Price

Beth yw swyddogaeth Plaid Cymru?

'Roedd yna berygl ar ôl Brexit, ac yng nghyd-destun yr etholiad hwn yn benodol, dw i’n meddwl, i Blaid Cymru ddiflannu’n llwyr o olwg pleidleiswyr mewn rhai rhannau o Gymru. Un o sgil-effeithiau Brexit oedd rhannu’r ardaloedd hynny o Gymru a esgorodd ar y bleidlais o…

Simon Brooks & Daniel Williams

Llan Francisco 1967

Eleni rydym yn cyrraedd carreg filltir liwgar: pum deg mlynedd ers y ‘Summer of Love’, neu Haf Cariad. Yng Nghymru, roedd pop dipyn bach ar ei hôl hi ym 1967 ond roedd yna drobwynt pwysig, serch hynny, a chwyldro diwylliannol ar lan Llyn Tegid.

Sarah Hill

Cyfansoddi

Nostos

Penderfynodd Bet ar y pafin na fyddai’n mynd drwy’r dref i dŷ ei modryb y bore hwn. Fe gadwai’r pleser hwnnw – a phleser fyddai, cael gweld yr hen le eto – at yn hwyrach. Fe wyddai am siort cyt. Os a’ i lawr ffor’ hyn, meddai wrthi…

Aled Jones Williams

Picnic

Er mwyn dianc rhag twymyn yr ymgyrch etholiadol – Carwyn nad yw’n Corbyn bondigrybwyll, arweinydd Prennaidd Plaid Cymru ac ymddangosiad brawychus anochel Mark Williams neu Ann Clwyd ar garreg y drws (yr unig adeg y cewch chi gipolwg ar y troglodeitau hyn yw pan…

Mihangel Morgan

Tair cerdd

Yn nyddiau'r cŵn a'r brain / mae hi'n bwrw hen wragedd a ffyn / er nad oedd gair am hynny ar ragolygon / neithiwr. Roedd y polau piniwn hwythau'n fud, / heblaw'r darogan amwys am gawodydd lleol, achlysurol ... 

Dafydd John Pritchard

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Y cardotyn yn trawsffurfio’r byd

Yn 1961, lansiwyd archwiliad gan Chwil-lys y Fatican o waith yr athronydd Emanuele Severino (1929- ). Parhaodd yr archwiliad hwn am bron i ddegawd. Penderfynwyd bod ei syniadaeth yn 'sylfaenol anghydnaws' ag athrawiaeth Gristnogol ac o ganlyniad fe'i hesgymunwyd o'i swydd fel Athro…

Emanuele Severino

‘Tu fas i Siop y Pethe’

Nid siop lyfrau Gymraeg gyffredin mo Siop y Pethe rhywsut. Mae’n un o dirnodau tref Aberystwyth. ‘Tu fas i Siop y Pethe’ ydi'r gri gyson wrth drefnu cyfarfod â rhywun, wrth fynychu gwylnos neu stondin stryd. Dyma fantais lleoliad canolog ar gornel brysur ynghanol y dref. Ond…

Mari Siôn

Trechu twpdra trwy greu

Os nad Gruff Rhys yw’r person mwyaf creadigol yng Nghymru, mae hi’n bosib dadlau – fel y dadleuodd y rheolwr pêl-droed Brian Clough wrth sôn amdano’i hun – ei fod ar restr fer o un. Aeth yr awdur a’r darlledwr Jon Gower i gyfweld ag ef ar ran O’r Pedwar Gwynt.

Gruff Rhys

Adolygu

Nid oedd heddwch

Ai peth fel ’ma, mewn difri, oedd Eisteddfod y bedwaredd ganrif ar bymtheg? Rhyfeddwn at ffotograffau John Thomas o Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl yn 1884, a'r un pryd fe'n gorfodir i'w cydnabod fel cofnod cywir. Ffotograffiaeth, wedi'r cwbl, yw un o'r cyfryngau amlycaf i gyflwyno'r…

Ruth Richards

Atomau coll

Beth ’sgwn i yw’r rhesymau dros y diffyg cydnabyddiaeth i gyraeddiadau y tu hwnt i’r ‘pethe’ traddodiadol yng Nghymru? Wrth gofio’r Athro Phil Williams, ym Mhrifysgol Aberystwyth, mae dyn yn meddwl y dylai fod wedi cael cymaint os nad mwy o gydnabyddiaeth am ei waith ffiseg…

Gwydion Gruffudd

Detholiad o hoff lyfrau pobl Môn am yr ynys

Nofelau, cofiannau, llyfrau ffotograffiaeth. Hanes a straeon. Hen lyfrau, llyfrau newydd - detholiad rhai o bobl Môn o'r llyfrau am yr ynys a wnaeth yr argraff fwyaf arnynt. 

Amrywiol