Y Gymru Sydd

Mae ‘Maes E’ ar Libertino yn ymgais hollol orfoleddus – a hollol dorcalonnus – i ddiffinio iwtopia ar dir Cymru. Caiff hen Faes B y 60au (sy’n teimlo erbyn hyn fel relic o hen fyd agrarian, diflanedig) ddosaid o foddion, yn y gobaith y daw tyfiant mwy eangfrydig, mwy goddefgar a mwy cŵl drwy’r pridd. Hyd yn oed gyda chymorth y gwrtaith artiffisial, fodd bynnag (neu o ganlyniad i hynny efallai), nid yw’n bosib dychmygu iwtopia fel endid positif ...

Owen Martell

Twm Siôn Cati ar gyfer heddiw

Mae’r elw o werthiant y nofel hon yn mynd tuag at helpu ffoaduriaid rhyfel. Dyna’r hyn mae prif gymeriad Llinynnau, Ceridwen Jeremy, yn ei wneud hefyd, wrth iddi roi lloches yn ei chartref yng nghefn gwlad Ceredigion i ffoaduriaid o’r rhyfel yn Syria, yn ogystal â nifer o anffodusion mwy lleol. Arwres amserol ac addas iawn yw Ceridwen ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain... 

Jane Aaron

Y Lle Celf 2018 (II)

Bydoedd pell oedd y rhai a lygrwn i, a 'machau ar gontrol pad fy arddegau. Saethu hwrod ar draeth yn Miami; trywanu ellyllod yn Hyrule a Spira, achub Zelda; a liw nos, a'r dref yn dawel, esgyn o'r sybmarîn i hel Natsïaid ynghyd a'u llosgi â'm fflamdaflwr rhwng y sgwâr a'r stryd ... 

Llŷr Gwyn Lewis

Haenau yn nhirwedd hanes

Mae Mary Lloyd Jones wedi arddangos yn rheolaidd ers y 60au, yng Nghymru, ym Mhrydain ac yn rhyngwladol. Mae ei gwaith i'w weld mewn nifer o gasgliadau cyhoeddus a phreifat. Bu’n gweithio fel artist preswyl yn yr Iwerddon, Philadelphia, Vermont, yr Eidal, Catalwnia, Rajasthan, yr Alban a Llydaw. Ceir arddangosfa o'i gwaith (25 o baentiadau) yn Oriel Tegfryn, Porthaethwy, Ynys Môn hyd 3 Tachwedd 2018. Yn gynharach eleni, bu Esyllt Angharad Lewis yn ei holi am ei gwaith.  

Esyllt Angharad Lewis

Swyddi da-i-ddim

Cyfrol i herio ein persbectif ar fyd gwaith a'r cyd-destun economaidd sy'n ei hybu yw Bullshit Jobs: A Theory gan yr anthropolegydd David Graeber. Mae'r awdur, sydd yn Athro yn yr LSE, eisoes yn adnabyddus am fathu'r slogan y mudiad Occupy Wall Street, 'We are the 99%', ac am y gyfrol ddylanwadol Debt: The First 5,000 Years (2011). Fel anarchydd y disgrifia ei hun ac mae ganddo ddiddordeb ysol yn holl hanes trafodion cymdeithasol ac economaidd.

Dyfrig Williams

Byw o fewn cyfyngiadau melys

Mae Kate Raworth yn cicio yn erbyn tresi ei phroffesiwn. Yn ei llyfr Doughnut Economics, a gyhoeddwyd y llynedd, â i gryn drafferth i egluro pam y dewisodd y fath deitl a pham mae angen rhoi cymaint o bwyslais ar ddarn bach o does. Amcan difrifol sydd i’r ddelwedd ysgafn: os oes angen chwyldroi eu gwyddor, os oes angen syniadau newydd ar economegwyr, rhaid hefyd wrth ddelweddau amgen i agor y dychymyg, a dyna yw’r doesen.

Fel y dywed Raworth – ymchwilydd yn Sefydliad Newid Amgylcheddol Prifysgol Rhydychen – di-fudd yn aml yw dadlau’n ôl yn uniongyrchol yn erbyn y feddylfryd gyfoes; mae arferion y meddwl wedi eu rhwymo…

Einion Gruffudd

Y rhifyn cyfredol


O’r archif


Croeseiriau

Dadansoddi

Ynni, gwaith a chymhlethdod II

Dengys gwaith Damasio bod modd gwahaniaethu yn ffisiolegol rhwng ein hemosiynau a’n teimladau a bod ein hymatebion emosiynol yn digwydd yn lled ‘ddifeddwl’. Dadleua fod emosiwn yn deillio – yn niwrolegol a ffisiolegol – o integreiddio gweithgaredd ein hymennydd a’n cyrff (yn groes i ddeuoliaeth…

R Gareth Wyn Jones

Darllen llun: Edith Tudor-Hart

Yn 1935, tynnodd Edith Tudor-Hart y llun hwn yn Nhrealaw, de Cymru: gwŷr a merched yn gorymdeithio yn erbyn deddf diweithdra’r llywodraeth a bygythiad y prawf modd. Y flwyddyn flaenorol, priododd y meddyg Alexander Tudor-Hart yn Fienna, priodas a gynigiai ddihangfa i Brydain…

Diane Bailey

Yr awdur yn ei elfen

Yr oeddwn yn wyth oed cyn dechrau mynd i’r ysgol yn gyson, ond ni allaf gofio adeg pan na fedrwn Saesneg. Mae gennyf rith gof amdanaf yn hogyn bach yn chwarae ar fy mhen fy hun yn Gymraeg, ond rhaid bod…

Alun Llywelyn-Williams

Cyfansoddi

Gair am eiriau

Geiriau Lenin – beth oeddynt? Geiriau gyda’r gallu i’n rhyddhau neu, i’r gwrthwyneb, geiriau twyllodrus, peryglus, geiriau y’n caethiwir ganddynt, yn y pen draw? Parhau i gynnau anghytundeb chwyrn ymysg aficionados hanes Comiwnyddiaeth y mae’r ddadl hon ac mae’r anghytuno’n debyg o refru a chwythu am amser eto. Fy nheimlad i, yn ddieithriad, yw mai…

Václav Havel

Y brotest ddiderfyn

Dyma’r sefyllfa: rydan ni ynghanol nunlle, neu’n fwy agos ati, ynghanol pawb, ac mae gennym argyfwng. Mae Guillem yn edrych arna i ac yn gweiddi ‘Pi-pi! Pi-pi!’ ac mae Martí, yr ail efaill yn fy ngofal, yn llithro rhwng fy nghoesau ac yn dianc i’r cyfeiriad…

Albert Forns

Y ddwy deyrnas

Gwranda: rydw i wedi bod yn meddwl am y flwyddyn dreuliais i yn nheyrnas y sâl. Blwyddyn ddryslyd, anhraethadwy, y tu hwnt i eiriau. Cuddiais fy mhasbort arall, y pasbort tywyll sydd yn dangos wyneb tenau fel penglog, ac a ysgrifennwyd mewn…

Eluned Gramich

Colofnau

Colofnau O'r Pedwar Gwynt

Cyfrannu

Gwnewch gyfraniad

Hysbysebu

Hysbysebu

Siop

Siop O'r Pedwar Gwynt

Cyfweld

Holi Beti George

Yn rhyfedd iawn, ro’n i’n wleidyddol ers fy mod i’n blentyn. Rwy’n credu bod fy nhad wedi cael lot o ddylanwad arna i – er, mewn cymdeithas cefn gwlad, doedd neb yn trafod gwleidyddiaeth. Ac wrth gwrs, yng ngwaelod Sir Aberteifi, lle ro’n i wedi cael fy…

O’r Pedwar Gwynt

Y saith chwyldro - rhagflas

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

Cyfweld enillydd Gwobr Nobel 2015

'Mae gen i dri chartref,' meddai Sfetlana Aliecsiefits yn ei darlith adeg derbyn Gwobr Llenyddiaeth Nobel yn 2015, 'tir Belarws, sef tir fy nhad, lle bûm yn byw gydol fy oes; yr Wcráin, gwlad fy mam, lle'm ganwyd, a'r diwylliant mawr Rwsiaidd, na fedraf ddychmygu…

Ned Thomas

Adolygu

Prifddinas pwy?

Mae’r ymdrech i’n hargyhoeddi ni i gyd mai Caerdydd yw’r lle gorau dan haul i fyw yn ddidrugaredd. Yn y taflenni corfforaethol slic ac yn sentimentaleiddiwch mursennaidd propaganda answyddogol ei dinasyddion megis ‘I loves the ’diff’, mae’r neges yn glir. Mae Caerdydd yn anhygoel! Lle ardderchog i fyw a gweithio!…

Dan Evans a Sara Huws

Chlywais i ddim nodyn gan T Dunlop Williams

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â…

Alun Llwyd

Beirniadaeth ar y ffin

Anodd iawn yw peidio â meddwl am ffiniau y dyddiau hyn. Mae rhai ohonom yn gyson yn meddwl am ffyrdd o’u cryfhau a’u gwneud yn anos eu croesi; eraill yn dymuno eu dymchwel, ac yn teimlo’r angen am gael mynd trwyddynt yn fwy nag erioed.

Llŷr Gwyn Lewis