Dadansoddi

Dadansoddi


Aled Llion Jones

11 Tachwedd yw Gŵyl Annibyniaeth Gwlad Pwyl, pryd y dethlir adennill sofraniaeth yn 1918, yn dilyn dros ganrif o ddiddymiad. Er 2010 trefnir gorymdaith yn y brifddinas, digwyddiad mwya’r flwyddyn i’r adain dde eithafol. Y llynedd gorymdeithiodd 250,000.

Dadansoddi


Ned Thomas

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y…

Dadansoddi


Caryl Lewis a Gwen Davies

Yn fy nofel Y Gemydd, defnyddir gemau (ar ffurf modrwyon), i gario addewidion a gobeithion. Er fod y cymeriadau yn perchnogi’r gemau hyn dros dro, perthyn i’r byd a’r cenedlaethau i ddod y maen nhw mewn gwirionedd. Ceir proses debyg wrth greu stori: mae’r awdur yn…

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Dros y misoedd diwethaf aeth llawer ati i baentio ‘Cofiwch Dryweryn’ ar waliau ac adeiladau ar hyd a lled Cymru. O blith y rhai a welais i – mewn mannau cyhoeddus ac ar blatfform trydar – mae’r arwyddion fel petaent yn golygu amrywiol bethau i wahanol bobl. Gwelais un ag…

Dadansoddi


Angharad Penrhyn Jones

Roedd y symptomau wedi bod yno am sbel – teimlo’n fyr fy ngwynt wrth ddringo’r grisiau adref, er fy mod yn heini; fy nghalon yn carlamu’n afreolus yng nghanol y nos; y deffro’n-rhy-gynnar-yn-y-bore er ’mod i wedi ymlâdd – ond aeth pethau i’r pen y dydd Sadwrn hwnnw. Aros mewn…

Dadansoddi


Mihangel Morgan

Yn 1922 cyfarfu Marcel Proust â James Joyce mewn parti ym Mharis. Yn yr un parti y noson honno yr oedd Igor Stravinsky a Pablo Picasso hefyd. Trefnwyd yr achlysur arbennig gan noddwyr y celfyddydau, Sydney a Violet Schiff, gyda’r amcan o ddod ag…

Dadansoddi


Huw L Williams

O bryd i’w gilydd, daw achubiaeth ar ffurf annisgwyl. Pe byddwn wedi crybwyll yr enw Rory Stewart ychydig fisoedd yn ôl, tebyg mai prin fyddai’r adnabyddiaeth wedi bod ohono; ond gyda’i eiriau pwyllog a’i drafod peniog – wedi’u cyfosod â’i ymddangosiad bachgennaidd rywsut – amlygwyd Stewart fel yr ymgeisydd mwyaf…

Dadansoddi


Emyr Ll Gruffudd

Dim ond un waith erioed dwi wedi cael fy nghau mewn siop lyfrau yn erbyn fy ewyllys. Yn y Gelli Gandryll yr oeddwn i, yn addas iawn, ac enw’r siop oedd Murder and Mayhem. Toedd pethau ddim yn argoeli’n dda. 

O fewn troedfeddi i mi roedd yna…

Dadansoddi


Dylan Foster Evans

Tybed nad ‘Pwllderi’ gan Dewi Emrys (1881–1952) yw cerdd dafodiaith enwocaf y Gymraeg? Mae’n haeddiannol enwog am y darlun cofiadwy o gynefin y siaradwr a ddisgrifir yn iaith gyfoethog sir Benfro ... 

Dadansoddi


Mererid Hopwood

​Dan nawdd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, daeth cyfle ’nôl yn 2016 i athronwyr ‘anllythrennog’ gael mynd i wrando ar athronwyr go iawn yn trin a thrafod eu cariad at ddoethineb, a hynny yn Gymraeg. Roeddwn yn edrych ymlaen at y profiad ac wedi hen archebu fy…

Dadansoddi


Llion Wigley

Ym 1936 daeth y seicdreiddiwr byd-enwog Alfred Adler i Gaerdydd i roi darlith. Bu’n rhaid oedi cyn dechrau ei araith gan fod ei drên o Lundain yn hwyr (profiad cyfarwydd i unrhyw deithiwr cyfoes). Adler, un o gylch gwreiddiol Sigmund Freud yn Fienna,…

Dadansoddi


Geoff Young

Gosodwyd y ddau ffotograff uchod dros ddwy dudalen yn y gyfrol Môr Goleuni: Tir Tywyll (Gomer, 2004), lle dygir ynghyd gerddi gan Waldo Williams a ffotograffau Aled Rhys Hughes. Nid aethpwyd ati i ddarlunio’r farddoniaeth; nid lluniau pwrpasol ddisgrifiadol mohonynt. Yn hytrach, tybiaf mai teimlo…

Dadansoddi


Dafydd Rhys

Rydym fel arfer yn cysylltu Thatcher â chynnydd mewn diweithdra, tlodi ac anghyfartaledd cymdeithasol ac economaidd. Ond roedd cyfnod Thatcher mewn grym yn San Steffan yn cyd-fynd ag un o’r cyfnodau mwyaf syfrdanol o ran twf ac esblygiad hanes canu cyfoes Cymraeg.…

Dadansoddi


Gruffydd Jones

Yn 2009, cyhoeddwyd enwau byrddau iechyd newydd Cymru. Fel meddyg teulu yng Ngwynedd, fy ymateb cyntaf ar glywed fy mod am weithio i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr oedd gofyn ‘Betsi pwy?’ a ‘Pa brifysgol?’ Erbyn heddiw, mae nifer o lyfrau ac erthyglau wedi eu hysgrifennu amdani, i…

Dadansoddi


Rhys Llwyd

Yn 1974, bu R Tudur Jones yn ddylanwadol wrth i Blaid Cymru geisio penderfynu lle y safai ar y sbectrwm dde-chwith. Roedd Tudur Jones, fel Gwynfor, yn credu na ddylai Plaid Cymru ildio i rethreg yr oes, hynny yw na ddylai ddatgan a…

Dadansoddi


Aled Gruffydd Jones

‘La verdad no le interesa a nadie’, nid yw’r gwir o ddiddordeb i neb. Rhain oedd geiriau rhybuddiol ac iasoer un o gyfeillion Javier Cercas pan glywodd am fwriad disyfyd yr awdur i gychwyn cloddio i hanes ac ymdreiddio i feddylfryd ewythr ei fam, y ffasgydd brwdfrydig Manuel…