# Rhifyn 9

# Rhifyn 9


Dyfan Maredudd Lewis

Mi roeddwn innau fel chithau unwaith. Yn ddiriaeth o foleciwlau. Fe’m ganed ac fe’m maged o’r fron fel baban o’ch rhywogaeth chi.

Ystyriwch eich safle yn nhrefn daear, ar ba begwn o’r echel hon ydych chi’n trigo – daioni ynte drygioni? Tybed a yw pegynnau moesoldeb dynolryw mor glir
i…

# Rhifyn 9


Casi Dylan

‘Wennol Bwlch a Chilhollt’ Caryl Lewis oedd y stori a’n cyflwynodd ni i’n gilydd. Stori gariad o’r casgliad Plu (2013), wedi ei hadrodd o safbwynt Emrys, mab fferm a glymwyd i’w aelwyd gan amgylchiadau, ac a arhosodd yno yn y gobaith y dôi ei gariad cyntaf ’nôl ato o’i theithio byd: ‘Roedd…

# Rhifyn 9


Angharad Closs Stephens

Symudais i Abertawe i fyw ddechrau mis Ionawr 2016, yn ystod y gaeaf hwnnw lle bu hi’n bwrw glaw am bron i ddeufis yn ddi-baid. Gyrrais i lawr mewn car benthyg oherwydd fy mod wedi dinistrio fy nghar fy hun naw mis…

# Rhifyn 9


Gruffydd Aled Williams

‘Epig o nofel fydd yn byw yn y cof’ meddai Jon Gower mewn broliant ar glawr y nofel hon. Anodd fyddai anghytuno: o ran rhychwant amser a chymeriadaeth dyma’r fwyaf uchelgeisiol o bum nofel Jerry Hunter, ac, fe ddichon, un o’r nofelau mwyaf uchelgeisiol erioed…

# Rhifyn 9


Ceridwen Lloyd-Morgan

Bu pobl yn hoff o wneud rhestri erioed. Cymorth i’r cof, mae’n debyg, oedd diben llawer o’r casgliadau o enwau, ffenomenâu, traddodiadau neu wybodaeth arall a fu’n boblogaidd yn yr Oesoedd Canol. Ar wahân i’r Trioedd, lle crynhowyd traddodiadau storïol mewn cyfresi o dri, bu bri ar restri o bump, o saith, naw,…

# Rhifyn 9


M Wynn Thomas

‘Mae’r holl awduron y gwn i amdanynt yn ateb mewn un gair pan ofynnir iddynt sut mae datblygu’n awdur: “Darllenwch.”’ Dyna ddywed Marilynne Robinson yn ei chasgliad o ysgrifau When I Was a Child I Read Books (2012). Caf fy mlino wrth weld cynifer o gyw-awduron ein cyfnod ni yn…

# Rhifyn 9


Mererid Puw Davies

Mae hi’n ddysgedig. Mae hi fel siswrn. /Ac yn ddigon siarp, mae’n arfer sôn /nad oes dim sy’n newydd ar ôl i’w ddweud; /nad yw dail y coed disglair yn Ebrill yn ddim /ond darluniau i’w bodio /i’w torri drachefn a’u trefnu /yn llyfr lloffion mawr y byd ... 

# Rhifyn 9


Morgan Owen

Daw hyn o eiriau o’r hollt yn wyneb y nos: anhunedd. Ohoni mae effrogarwch amgen yn ffrydio; yr un byd sydd tu hwnt i’m ffenest o hyd ond â’i ben i waered; hysbys ond anghyfarwydd, fel petawn yn ymbalfalu drwy stafell dywyll ond bod popeth…

# Rhifyn 9


Llŷr Gwyn Lewis

Ni fûm i erioed yn Oerddwr, er dyheu lawer tro am gael mynd. Mi es cyn belled, unwaith, â throi trwyn y car i lawr o Feddgelert at Bont Aberglaslyn, gan ddal i fynd am chydig cyn arafu wrth ambell dro i fyny tua’r dde drwy’r…

# Rhifyn 9


Nici Beech

Wrth ddarllen papurau newydd y penwythnos mae gen i bob amser ddiddordeb yn y ryseitiau a’r straeon nodwedd am gynhyrchwyr, neu am dueddiadau ym maes bwyd. Ond at golofnau’r beirniaid bwytai y byddaf yn troi gyntaf. Er bod y rhan fwyaf ohonynt ymhell iawn o’m…

# Rhifyn 9


Meilyr Powel

Ceir sawl astudiaeth ddiweddar sy’n bwrw golwg ar y profiad Cymreig o’r Rhyfel Byd Cyntaf, gan gyfrannu’n amserol at ein dealltwriaeth o un o gyfnodau mwyaf cythryblus a gwaedlyd hanes Cymru fodern. Dylid croesawu’r don newydd hon o hanesyddiaeth Gymreig, sydd wrth gwrs yn rhan o…

# Rhifyn 9


Bethan Mair

‘Who wants to live forever?’, fel y canai Freddie Mercury mor angerddol. Mewn oes gynyddol anghrefyddol, collodd tragwyddoldeb ac ebargofiant eu grym, ond aeth ceisio edrych yn oesol ifanc, waeth beth fo’r dyddiad ar y dystysgrif geni, yn fwyfwy anhepgor. Yn y nofel fer hon,…

# Rhifyn 9


Grug Muse

‘Urddas’ – yr hyn a adferir ym Mhrydain yn sgil Brexit, yn ôl y sôn: yr hawl i ddal ein pennau’n uchel, fel gwlad sofran, ac i ddychwelyd i’r dyddiau euraidd hynny pan oedd Prydeindod yn gosod safonau moesol a diwylliannol dros y byd; pan oedd Saesneg yn iaith…

# Rhifyn 9


T Robin Chapman

Tua chwarter canrif yn ôl – ac mae’n debyg bod a wnelo drwgdybiaeth ffasiynol y cyfnod o statws breintiedig yr awdur â’r peth – bu newid sylfaenol yn agwedd beirniadaeth lenyddol Gymraeg tuag at swyddogaeth y cofiant. Yn lle’r pwyslais a welwyd gynt ar deilyngdod y gwrthrych,…

# Rhifyn 9


Jan Morris gyda Twm Morys

Nid yn aml iawn y dyddiau diflas hyn y byddaf yn glana’ chwerthin, yn chwerthin llond fy mol a nerth fy mhen. Felly mae’n dda gen i ddweud i hynny ddigwydd ddoe, pan aeth Elizabeth a minnau i nôl y neges i le gwahanol i’r…

# Rhifyn 9


Emyr Glyn Williams

Mi fydd gŵyl yn dathlu’r ddau wneuthurwr ffilmiau o Siapan, Yasujirō Ozu a Hirokazu Kore-Eda, yn cael ei chynnal yn Sinema Pontio, Bangor, ym mis Mehefin. Yn yr ysgrif hon, myfyria Emyr Glyn Williams ar y cwestiynau y mae eu ffilmiau yn eu codi…