Adolygu

Blwyddyn o ddarllen difyr

Dewis aelodau criw darllen a thrafod Y Twlc, Caerdydd


Y Twlc

Amser darllen: 3 munud

08·12·2016

Gwennan Evans
Chwilio am Dân gan Elis Dafydd (Barddas, 2016)

Fy hoff lyfr i eleni yw Chwilio am Dân gan Elis Dafydd. Hon yw ei gyfrol gyntaf o farddoniaeth ac mae profiadau ieuenctid yn ganolog iddi. Er mai cyfrol fer o ryw ddeg ar hugain o gerddi yw hi, fe'm swynwyd gan nifer ohonynt. Daeth y gyfrol â nifer o atgofion melys yn ôl o'm cyfnod yn y brifysgol ym Mangor, yn enwedig 'Bore yn Eldon Terrace' a 'Mae Gwenan yn gwybod' sydd, ill dwy, yn rhoi darlun o fywyd myfyriwr y bydd sawl un yn gallu uniaethu ag e. Ceir yma gerddi serch hefyd sy'n ei dweud hi fel y mae hi am berthnasau byrhoedlog – mae 'A feddo gof', 'Y Cyfan' ac 'Ac eto nid myfi #2' yn uchafbwyntiau. Mae'r gyfrol yn cloi gyda 'Dw i'm yn licio leim yn fy lager ddim mwy', cerdd am '[d]dyddiau hawdd eu dallt yn dod i ben' a roddodd ysgytwad i mi. Hoffais y cerddi am eu bod yn ddiffuant, yn ddelweddol ac yn ddarllenadwy ac yn perthyn i gyfnod byr ond pwysig yn hanes y bardd.

Glenys M Roberts
Optimist Absoliwt: Cofiant Eluned Phillips gan Menna Elfyn (Gomer, 2016)

Does dim yn denu fel dirgelwch, ac yn sicr roedd digon o hynny o gwmpas bywyd a gwaith Eluned Phillips. Fe'i ganed i fam ddibriod a'i magu gan ei mam a'i mam-gu ar aelwyd fyrlymus gyda'i chwaer hŷn, Madge, a'i chyfnither, Get. Pam nad enwir y tad ar y dystysgrif eni? Pwy ydoedd? Ai ffermwr lleol, ai athro, a laddwyd ef yn ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf? Ai ef a noddodd y teulu i symud i dyddyn helaethach Glanawmor? Pwy dalai am y gwersi piano? A phwy anfonodd y piano a gyrhaeddodd mewn lorri o Lundain? Pwy yn wir a dalodd am addysg breswyl yn Llundain i Eluned? Mae Menna Elfyn yn holi llu o gwestiynau, ond er ei hymchwil ar sail y dogfennau o eiddo Eluned a roddwyd i'w gofal gan Ann Evans, prin yw'r atebion. Y dirgelwch arall, wrth gwrs, yw'r diffyg parch tug ati gan y 'sefydliad' llenyddol, eisteddfodol, er iddi ennill dwy Goron genedlaethol a dod yn agos i'r brig ar sawl achlysur arall. Ai am mai merch oedd hi yr oedd hynny? Digon tebyg, a merch ddi-goleg at hynny. Dangosir yn glir bod Eluned yn meddu ar ddigon o allu – bu'n sgriptwraig rhaglenni radio am flynyddoedd, fe'i darbwyllwyd i fod yn glerc ac yn gyfieithydd mewn llys barn, a chadwodd lyfrau nodiadau sy'n brawf o'r ymchwil trwyadl y tu ôl i lawer o'i cherddi. Gallwn synhwyro gwrychyn Menna Elfyn yn codi oherwydd diffyg parch, ynghyd â'i hawydd i amddiffyn cymeriad a ddaeth yn fwyfwy annwyl iddi wrthi iddi ymchwilio i'w hanes, ac i fynnu iddi ei ei phriod le yng nghof llenyddol y genedl. Ond erys dirgelwch – a distawrwydd o du'r rheiny a oedd yn amau dilysrwydd y cerddi – ac yn eironig ddigon, hynny fydd yn cyfrannu'n bennaf at y diddordeb parhaus yn y cymeriad unigryw hwn.

Nia Thomas
Deugain Barddas gan Goln Gruffudd Antur a Guto Dafydd (Barddas, 2016)

Rydw i wedi mwynhau dysgu sut i gynganeddu dros y flwyddyn ddiwethaf a sgileffaith hynny yw fy mod wedi bod eisiau gwybod be 'di be yn y byd cynganeddol. Mae'r llyfr yma yn berl i ddiogyn fel fi sydd ddim eisiau gorfod tyrchu drwy ddegawdau o hen rifynnau er mwyn dod o hyd i atebion. Mae'n hawdd parchu ac ymfalchïo yn angerdd obsesiynol cyfranwyr mwyaf cyson y cylchgrawn at eu crefft. Er hyn, un agwedd sydd yn fy mhoeni yw mor wrywaidd yw'r sefydliad sy'n cael ei ddathlu yn y gyfrol hon. Ac efallai fod dewis peidio â dadansoddi'r cynnwys yn gwneud y ffactor hwnnw yn fwy amlwg. Ar ei gorau, mae'r gyfrol yn llwyddo i lywio'r darllenydd rhwng y pwysig a'r gwirion yn ddidrafferth, ac er mai yn yr haf y cyhoeddwyd y gyfrol mae'n teimlo fel llyfr hosan Nadolig perffaith.


Ceir mwy o gyfraniadau am lyfrau difyr 2016 yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyddiad cyhoeddi: 08·12·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...