Cyfansoddi

Her Gyfieithu 2019


Elin Haf Gruffydd Jones

Amser darllen: 3 munud

12·06·2019

Julia Fiedorczuk. Hawlfraint y llun: Edyta Dufaj

Meddai bardd Her Gyfieithu 2019, Julia Fiedorczuk o Wlad Pwyl: ‘Yr hyn sy'n ddelfrydol i mi ydy barddoniaeth sydd yn ymgomio gyda disgyblaethau eraill, er enghraifft bioleg; barddoniaeth sydd yn agored i ystod eang o fodau ac emosiynau, ond sydd hefyd ar yr un pryd yn ostynedig ac yn teimlo pwysau geiriau. Mae fy meistri felly yn cynnwys nid yn unig nifer (fawr!) o feirdd, ond gwyddonwyr yn ogystal, gan fod rhaid i wyddonwyr hefyd edrych ar y byd fel petaent yn ei weld am y tro cyntaf.' 

✒︎

Ers degawd bellach, mae Cyfnewidfa Lên Cymru yn cynnal cystadleuaeth yr Her Gyfieithu gyda’r bwriad o hybu cyfieithu creadigol fel crefft artistig, sydd yn ei thro yn pontio’r berthynas rhwng y Gymraeg a ieithoedd eraill y byd. Dros y blynyddoedd, dewiswyd testunau gwreiddiol – barddoniaeth a rhyddiaith – yn Ffrangeg, Saesneg, Sbaeneg ac yn fwy diweddar yn y Gatalaneg a Thwrceg i geisio ysgogi cystadleuwyr, boed yn Brifeirdd neu’n awduron a chyfieithwyr newydd, i roi tro ar y gystadleuaeth unigryw hon. 

Hyd yn oed cyn yr ‘argyfwng dysgu ieithoedd tramor modern’ prin fyddai’r siaradwyr rhugl, heb sôn am y cyfieithwyr llenyddol profiadol, rhwng rhai o’r ieithoedd hyn a’r Gymraeg. Faint o gyfleoedd sydd, mewn gwirionedd, i gyfieithu testunau creadigol i’r Gymraeg o ieithoedd ag eithrio Saesneg? Ni chyhoeddwyd y ganrif hon yr un cyfieithiad i’r Gymraeg o unrhyw nofel o glasuron iaith arall. Dyna ddweud mawr amdanom. Rydym ni, ar y llaw arall, am i’n llenyddiaeth ninnau deithio, a chael ei chyhoeddi mewn cyfieithiad i ddarllenwyr mewn ieithoedd eraill.

Ers tair blynedd erbyn hyn, mae’r Her Gyfieithu’n caniatáu – yn wir, yn annog – cyd-gyfieithu, cyfieithu cymunedol, cyfieithu cydweithredol, torfoli cyfieithiadau ac hefyd yn cydnabod technolegau cyfieithu fel adnoddau i’r cystadleuwyr. Hwyl, nid arholiad, yw’r Her Gyfieithu. Rhan o’n cenadwri yw cymell cystadleuwyr i ymestyn eu cyhyrau cyfieithu creadigol y tu hwnt i gyfyngiadau presennol eu rhugledd ieithyddol. Ymgais felly ar osod ‘amlieithrwydd goddefol’, chwedl sosioieithyddion, ar waith a hynny mewn cyd-destun ble mae angen mireinder a manylder i gynhyrchu testun newydd. Ond er mor chwyldroadol yw’n rheolau cystadlu, mae’r Her Gyfieithu wedi glynu’n glir iawn at egwyddor draddodiadol wrth fynnu meistrolaeth gan y beirniaid o’r iaith wreiddiol a’r iaith darged fel ei gilydd. 

Pwyleg yw iaith yr Her eleni. Blwyddyn Brexit oedd 2019 i fod, ac efallai mai dyna fydd hi o hyd. Beth bynnag fo’n tynged, pa well dewis na Phwyleg? Y Pwyliaid, wedi’r cyfan, yw ein cyd-ddinasyddion Ewropeaidd mwyaf niferus ac amlycaf yma yng Nghymru, o gyfrif ym mha wladwriaeth y cawsom ein geni. Ac y berthynas honno rhwng y Cymry a'r Pwyliaid, ddoe a heddiw, fydd testun trafodaeth Mercator Rhyngwladol ar faes y Brifwyl, gyda Dr Karolina Rosiak o Brifysgol Poznań yn cyflwyno’i hymchwil ar agweddau Pwyliaid cyfoes yng Nghymru at y Gymraeg ynghyd ag olrhain hanes y Pwyliaid yma yn yr ugeinfed ganrif. 

Ond faint o gyfnewid fu rhyngom? Faint o gystadleuwyr yr Her eleni fydd yn gallu cyfieithu heb ddefnyddio’r fersiynau Saesneg neu Sbaeneg fel ieithoedd pont? Faint fydd yn troi at gymdogion, cydweithwyr neu gyd-rieni Pwyleg eu hiaith am gymorth neu am sgwrs wrth geisio bwrw iddi?

✒︎

Manylion Her Gyfieithu 2019

Dwy gerdd – ‘Szuflada’ a ‘Relentlessly craving’ – gan fardd Pwyleg cyfoes, Julia Fiedorczuk, yw darnau gosod Her Gyfieithu 2019. Mae Julia Fiedorczuk yn fardd, yn awdur, yn gyfieithydd ac yn ddarlithydd mewn llenyddiaeth Americanaidd ym Mhrifysgol Warsaw. Ysgrifennodd, ar y cyd â Gerardo Beltrán, ysgrif dairieithog ar farddoniaeth ac ecoleg ac mae'n aelod o'r gymdeithas er budd astudio iaith a'r amgylchfyd, ASLE (Association for the Study of Language and the Environment). Mae'r berthynas rhwng y ddynoliaeth a byd natur yn ganolog i'w gwaith, yn ogystal â hunaniaeth, aralledd a'r cysyniad o gyfrifoldeb moesegol. Cyfieithodd i'r Bwyleg ysgrifau John Asherby, Other Traditions, yn ogystal â gwaith Wallace Stevens, Forrest Gander a Laurie Anderson.

Cyflwynir gwobr o £200 ynghyd â Ffon yr Her Gyfieithu a noddir gan Gymdeithas Cyfieithwyr Cymru. Dyddiad cau ar gyfer cystadlu yw 24 Mehefin 2019. Rhaid cystadlu drwy wefan Wales PEN Cymru. Codir ffi o £6 am bob ymgais. Beirniad Her Gyfieithu 2019 yw Dr Aled Llion Jones, Prifysgol Bangor. 

Cyhoeddir enw’r enillydd ddydd Iau 8 Awst 2019 yn yr Eisteddfod Genedlaethol mewn digwyddiad arbennig yn stondin Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. Cyhoeddir y cyfieithiad buddugol a’r feirniadaeth ar wefan O’r Pedwar Gwynt ar y diwrnod. 

Trefnir y gystadleuaeth gan Gyfnewidfa Lên Cymru a Wales PEN Cymru mewn cydweithrediad â Phrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, Prifysgol Abertawe, Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru, The Polish Cultural Institute a chylchgrawn llyfrau Cymru, O’r Pedwar Gwynt.

✒︎

Mae’r Her Gyfieithu yn rhan o raglen waith Cyfnewidfa Lên Cymru a gefnogir gan Gyngor Celfyddydau Cymru. Cyffordd gyfieithu yw Cyfnewidfa Lên Cymru sy'n cysylltu awduron, cyfieithwyr a chyhoeddwyr yng Nghymru a thramor. 

Mae Wales PEN Cymru yn un o 145 canolfan PEN mewn mwy na 100 o wledydd ar draws y byd. Mae’n gysylltiedig â PEN Rhyngwladol, sy’n rhoi llais blaenllaw i lenyddiaeth ar draws y byd. Mae PEN yn hyrwyddo llenyddiaeth ac yn amddiffyn rhyddid mynegiant. Mae’n ymgyrchu ar ran awduron ar draws y byd sy’n cael eu herlyn, eu carcharu, eu herlid neu sydd dan ymosodiad yn sgil eu gwaith ysgrifenedig.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


‘Mae fy meistri yn cynnwys nid yn unig nifer fawr o feirdd, ond gwyddonwyr yn ogystal, gan fod rhaid i wyddonwyr hefyd edrych ar y byd fel petaent yn ei weld am y tro cyntaf’

Dyddiad cyhoeddi: 12·06·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...