Cyfweld

Hanfodion y Dolig

Awen Menai, Porthaethwy


Ruth Richards

Amser darllen: 4 munud

25·11·2017

Daeth yn amser i gyrchu hanfodion dianghenraid drachefn; y rhuthr blynyddol am anrhegion Nadolig. Ac os digwydd i chwi fod ym Môn dros y cyfnod hwn, fe welwch fod trefi Biwmares a Phorthaethwy'n prysur gystadlu am y farchnad mewn addurniadau, hylifau a chanhwyllau persawrus, sgarffiau, tlysau – pob math o betheuach sy'n debyg o apelio ar ddiwrnod dilewyrch at y sawl sydd dan bwysau tymhorol i wario ar anrhegion a mân foes bethau.

Ymddengys bod y gornel hon o Fôn yn cael cryn hwyl ar annog ymwelwyr a Monwysion fel ei gilydd i wario. Ceir dwy stryd fawr ffyniannus, yn llawn o siopau bach annibynnol. Lle perffaith – yn unol â'r ystrydeb – i wared rhag cynnwrf a dal ati; a beth well wedyn na photel o olew oglau da gyda phriciau ynddi i wasgaru'n obeithiol ryw chwa fach o foethusrwydd fforddiadwy?

Dwy dref fechan yn ne'r ynys yn anelu am yr un farchnad ydi'r rhain, ond gyda'r Borth yn llwyddo i wneud hynny, os nad yn gwbl Gymreigaidd, yna'n sicr gyda mwy o sylw i naws ei lleoliad a pharch tuag at y farchnad Gymreig. Mae hynny'n siwtio i'r dim y sawl a werthfawroga foesoldeb a moesgarwch gwasanaeth Cymraeg – yn enwedig wrth siopa am hanfodion dianghenraid.

Mae siop Awen Menai, sydd wedi ei lleoli'n glyd ar ganol Stryd Fawr y Borth, yn crisialu'r ddelwedd hon. Mae'n siop ddel, fel pin mewn papur ac yn llawn o gardiau cyfarch Cymraeg y byddech yn falch o'u fframio, heb sôn am eu gyrru; nwyddau gyda chynlluniau map Arolwg Ordnans o Fôn arnynt; tlysau, crochenwaith – a llyfrau, wrth gwrs, sy'n hanfodion angenrheidiol i lawer ac yn enwedig, mi dybiwn, i ddarllenwyr O'r Pedwar Gwynt.

Awen Menai

Mae'r perchennog Rhiannon Elis-Williams yn bendant ei barn mai siop lyfrau'n fwy na dim arall yw Awen Menai, gan gydnabod ar yr un pryd bod yr anrhegion a'r cardiau, nid yn unig yn cynnig ail fusnes, ond hefyd yn ffurfio cyflwyniad atyniadol i Gymru a'i diwylliant. Yn rhyfeddol, nid at ymwelwyr yn unig yr anelir hyn, ond at y sawl sy'n ddihyder eu Cymreictod yn ogystal. Datganiad ysgytiol sy'n dangos maint y gwaith a'r gofal sydd ei angen os am Gymreigio'r stryd fawr a'r byd adwerthu'n gyffredinol.

Fel y byddai rhywun yn disgwyl o ystyried ethos cynhwysol y busnes a'r detholiad gofalus o ddeunydd cyfrwng Saesneg am Gymru, mae cwsmeriaeth y siop yn eang a'r stoc yn apelio at eu cwsmeriaid craidd ac ymwelwyr fel ei gilydd. Dywed Rhiannon fod symud y siop i safle amlycach ar y stryd fawr wedi bod yn fanteisiol o safbwynt denu cwsmeriaid newydd. Bu'n gyfle hefyd i ail-gynllunio'r siop, yn unol â'i delfryd. Gŵr Rhiannon, Ioan, fu'n ymwneud â'r dylunio, a hithau wedyn yn gofalu am y manylion. Ac mae ôl llafur cariad y ddau i'w weld yn glir.

Fel llawer un sy'n dyheu am newid, bu'n freuddwyd gan Rhiannon gael siop ei hun. Dywed gyda gwên ei bod ers blynyddoedd wedi ffansïo ei hun fel Juliette Binoche yn y ffilm Chocolat; a phwy, mewn difri, a welodd y ffilm honno erioed heb feddwl yr un peth? Cyfuniad o hel meddyliau yn ystod seibiant mamolaeth a chydamseriad twt a'i pwniodd i wireddu ei breuddwyd. Digwydd pasio Awen Menai, a meddwl, tybed ...? Yna, gweld yn y papur bro bod y perchnogion blaenorol yn awyddus i werthu'r busnes ac ymddeol. Ac wrth wireddu ei dymuniad, fe sicrhaodd yn ogystal bod modd i bobl de Môn barhau i bicio i'r Borth am lyfrau Cymraeg.

Yn y Borth y magwyd Rhiannon ond, ers agor y siop, dywed ei bod hithau, ei gŵr Ioan a'u dwy ferch yn teimlo eu bod yn agosach nag erioed at galon y gymuned: bod y fenter wedi cadarnhau a sefydlogi eu gwreiddiau yn yr ardal. Mae hynny i'w ddisgwyl ar un wedd, ac eto mae'n dangos mor hawdd yw anghofio neu ddiystyru'r elfen foddhaol hon o redeg busnes teuluol. Mae'n atgoffa rhywun o werth creiddiol busnesau lleol o safbwynt magu cyswllt â'r cwsmeriaid – a thrwy estyniad, wrth gwrs, effaith gadarnhaol hynny ar naws y gwasanaeth.

Er y bod Rhiannon yn parhau i weithio'n rhan-amser fel cyfieithydd, mae'n amlwg bod Awen Menai'n llawer iawn mwy na difyrrwch iddi. Siarada'n angerddol a byrlymus am gynlluniau i adeiladu estyniad i'r siop ac am yr her o greu awydd am lyfrau Cymraeg ymysg plant wrth i gyllidebau ysgolion a llyfrgelloedd grebachu. Ymddiheura wrth basio 'am y golwg'. Pa olwg? yw'r ymateb amlwg, gan nad oes golwg siop lyfrau lychlyd a'i phentyrrau simsan o gyfrolau anhrefnus ar gyfyl Awen Menai.

Mae lle ac apêl i siop lyfrau flêr wrth gwrs, a chanlyniad digon tebyg a geir o siopa yn Awen Menai, sef gadael gyda mwy o helfa na'r bwriad. Fel gydag unrhyw siop lyfrau, mae yma gyfrolau i demtio rhywun i ychwanegu at y rhestr siopa, gyda'r bonws ychwanegol o allu croesi sawl anrheg arall oddi ar y rhestr dymhorol. 


Mae Ruth Richards yn Brif Weithredwr Dyfodol i'r Iaith ac yn rhan o dîm golygu a chynhyrchu O'r Pedwar Gwynt. Gellir darllen pennod o'i nofel Pantywennol (Y Lolfa, 2016) yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ruth Richards, Siop lyfrau, Môn

 


Ymddengys bod y gornel hon o Fôn yn cael cryn hwyl ar annog ymwelwyr a Monwysion fel ei gilydd i wario. Lle perffaith - yn unol â'r ystrydeb - i wared rhag cynnwrf a dal ati

Dyddiad cyhoeddi: 25·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…

Cyfansoddi


Morgan Owen

Buasai gerddi yn fy meddwl ers misoedd yn lluosogi: gerddi’r dychymyg effro yn gymysg â gerddi breuddwydion. Un ar ôl y llall yn llathru’n las, yn wahoddiad imi eu cribino am ryw ystyr neu’i gilydd. Yn fy mrwdfrydedd, palaf weithiau i’w trefnusrwydd a’u diwylliant a…

Dadansoddi


Emyr Glyn Williams

Ca va? Mae gen i rywbeth i'w ddweud am ffilmiau chwyldroadol yr 1960au. Dwi'n meddwl am ffilmiau fel If… (1968) gan Lindsay Anderson, Weekend (1967) gan Jean-Luc Godard a The Battle of Algiers (1966) gan Gillo Pontecorvo, a pham ei bod yn bwysig dal ati i'w gwylio nhw heddiw. Fel llawer o fyfyrwyr, gweithwyr, artistiaid a phrotestwyr…

Cyfansoddi


Christine James

Odd fel sa pawb ffor ’yn yn wara gêm wrth wilia unwath: rywla ar ’yd llethra’r oesodd glæn, fan ’yn, gollyngws rywun, rywbryd, aitsh; ac wetyn gosod pawb ar waith i’w ffindo.

Colofnau


Geoff Young

Testun real sydd yma, ond un cyfan gwbl gyffredin. Hynny sydd yn ei wneud, yn rhyfedd iawn, yn anarferol, yn ddigon i ennyn diddordeb y darllenydd eto drachefn. Nid oes yma’r posibiliadau ffotograffig fyddai’n denu’r rhelyw i dynnu llun. Ac eto, mae rhywbeth am…