Ursula K Le Guin


The Wave in the Mind: talks and essays on the writer, the reader and the imagination

Shambhala, 336tt, £15.99, 2004

Bod yn ddyn
Dadansoddi

Bod yn ddyn

Tri dyfyniad


Ursula K Le Guin

Amser darllen: 5 munud

07·03·2018

1

'Dyn wyf. Fallai eich bod o'r farn fy mod wedi gwneud camgymeriad hurt ynghylch rhyw, neu fy mod yn ceisio eich twyllo, oherwydd mae fy enw cyntaf yn gorffen efo 'a', ac mi dwi'n berchen ar dri bra, ac wedi bod yn feichiog bum gwaith, a phethau eraill tebyg, fallai i chi sylwi arnynt, manion. Ond tydi manylion ddim yn bwysig ... dwi'n perthyn i gyfnod ymhell cyn i ferched gael eu dyfeisio, ddegawdau cyn hynny. Wel, os mynnwch fy mod yn fanwl gywir, dyfeisiwyd merched fwy nag unwaith mewn llefydd go wahanol i'w gilydd, ond doedd gan y dyfeiswyr ddim syniad sut i werthu'r cynnyrch. Technegau dosbarthu elfennol oedd ganddyn nhw, heb fawr ddim ymchwil marchnad, ac wrth gwrs, o ganlyniad, ni lwyddwyd i roi'r cysyniad ar waith. Mae'n rhaid i waith hyd yn oed athrylith ddod o hyd i farchnad ac mae'n ymddangos, am amser go hir, nad oedd merched yn syniad digon gwydn i gyrraedd y marc. Roedd modelau fel yr Austen a'r Brontë yn rhy gymhleth, a dim ond chwerthin oedd pobl yn ei wneud am ben y Swffragét, ac mi roedd y Woolf ymhell o flaen ei oes.'


2

'Does dim gwn gen i a does yr un wraig gen i hyd yn oed ac mae fy mrawddegau yn dueddol o ymestyn yn ddi-ben-draw, yn rhaffu cystrawennau. Mi fyddai wedi bod yn well gan Ernest Hemingway farw na chael cystrawen. Neu wahanodau. Dwi'n defnyddio llond lle o wahanodau ceiniog a dimau; er enghraifft jyst rŵan; gwahannod ar ôl gwahannod, ac un arall ar ôl 'rŵan'.

A pheth arall. Mi fyddai wedi bod yn rheitiach gan Ernest Hemingway farw na mynd yn hen. A dyna wnaeth o. Mi saethodd ei hun. Brawddeg fer. Unrhyw beth ond brawddeg hir, dedfryd bywyd. Mae dedfryd o farwolaeth yn fyr ac yn wrywaidd dros ben. Tydi dedfryd am oes ddim. Maen nhw'n mynd ymlaen ac ymlaen, yn llawn cystrawennau ac isgymalau a chyfeiriadaeth ddryslyd a mynd yn hen. A dyna brawf go iawn faint o lanast dwi wedi ei wneud o fod yn ddyn: dwi ddim hyd yn oed yn ifanc. Jyst fel oedd merched o'r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim.'
 

Ursula K Le Guin, 1996 (Creative Commons)

3

'Dyma fi, yn hen, pan sgwennais i'r darn hwn, ro'n i'n chwedeg oed, 'dyn cyhoeddus chwedeg oed yn gwenu,' fel y dywedodd Yeats, ond mi oedd o'n ddyn. A bellach dwi dros saithdeg oed. A fy mai i ydi'r cyfan. Dwi'n cael fy ngeni cyn iddyn nhw ddyfeisio merched, a dwi'n byw ar hyd yr holl ddegawdau hyn yn trio fy ngorau i fod yn ddyn da ac yn anghofio pob dim am aros yn ifanc, ac felly wnes i ddim. Ac mae f'amserau'n cael eu drysu. Dwi jyst yn ifanc ac yna, yn sydyn reit ro'n i'n chwedeg ac ella wythdeg, a be wedyn?

Dim llawer.

Dwi'n meddwl o hyd mae'n rhaid bod yna rywbeth y byddai dyn go iawn wedi medru ei wneud am hyn. Rhywbeth llai eithafol na gwn ond mwy effeithiol nag Oil of Olay. Ond mi fethais. Wnes i ddim byd. Mi wnes i fethu ag aros yn ifanc. A dwi'n edrych yn ôl ar fy holl ymdrechion dygn, achos mi wnes i go iawn drio, mi wnes i drio'n galed i fod yn ddyn, yn ddyn da, a dwi'n gweld sut y gwnes i fethu. Ar y gorau, dwi'n ddyn drwg. Dwi'n Fo sy'n ddynwarediad, yn ffug, yn eilradd, efo barf deg blewyn a gwahanodau. A dwi'n pendroni i be dda. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach rhoi'r gorau i'r cyfan. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach gwneud fy newis, stopio'n stond o flaen y giât pum bar, a gadael i'r nazi ddisgyn ar ei ben. Os dwi'n dda i ddim yn esgus bod yn ddyn ac yn dda i ddim yn trio bod yn ifanc, waeth i mi ddechrau esgus mai hen wraig ydw i ddim. Dwi'm yn siŵr os oes unrhyw un wedi dyfeisio hen wragedd eto; ond digon posib ei bod yn werth trio.'


 


Nofelydd Americanaidd yw Ursula K Le Guin (1929-2018) sy'n adnabyddus am ei ffuglen wyddonol. Darllenwch deyrnged Margaret Atwood iddi yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffeministiaeth

 


Jyst fel oedd merched o′r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim

Dyddiad cyhoeddi: 07·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ruth Richards

Maen nhw'n edrych fel pâr o hipstyrs o ddwy wahanol genhedlaeth. Yr hynaf yn farfog (gafrog hefyd, fel mae'n digwydd), a'r llall yn eiddgar a braidd yn betrusgar dan ei gýt powlen. Mae'r ddau yn syllu arnom drwy'r math o sbectolau a ffafrir, hyd heddiw, gan bobl…

Cyfansoddi


Elin Haf Gruffydd Jones

Mae sefyllfa gyfredol Catalunya wedi bod yn fyw yn ein newyddion ers Hydref 2017. Gwelsom olygfeydd trawiadol o’r refferendwm dadleuol ar annibyniaeth drwy sgriniau gwefannau cymdeithasol, y cyfryngau darlledu a’r wasg. Cyhoeddodd y dyddiolyn ar-lein Vilaweb gyfres o gerddi gan feirdd ‘Proclames de Llibertat’ (Datganiadau…

Adolygu


O’r Pedwar Gwynt

Lle mae'r nofelydd Cymraeg sy'n abl i gymell cenedl gyfan i sefyll o flaen ei gwell? Dyma gwestiwn sy'n codi'n gyson yn sgyrsiau anffurfiol O'r Pedwar Gwynt. Gyda marwolaeth Philip Roth ar 23 Mai 2018, awdur yr enwog American Pastoral (1997), mae’r cwestiwn yn codi ei ben eto fyth.

Dadansoddi


Nerys Williams

Roedd hawliau atgenhedlu ac iechyd menywod yn perthyn yn naturiol i diriogaeth ddi-nod fy mhlentyndod yng ngorllewin Cymru'r saithdegau. Nyrs ardal a bydwraig oedd fy mam ac yn ystod gwyliau'r haf byddwn yn mynd gyda hi ar ei rownds. Gwrando ar dapiau ar y stereo…

Dadansoddi


Qing Niao

Mae'r Tsieineaid yn hoff o ddilyn ffasiwn ac wrth eu boddau yn trwytho eu hunain mewn moethusrwydd, lliwiau a phatrymau. Yn bwysicach na dim i'r Tsieineaid y mae gwneud yr argraff iawn: mae'r awydd i dynnu sylw yn gryf ond hefyd yr awydd i…

Adolygu


Mike Parker

Wrth ymddeol, troi at yoga neu jig-sos mae ambell un. Ond her go swmpus mae John Osmond – cyn-gyfarwyddwr y Sefydliad Materion Cymreig ac, ar un adeg, ymgeisydd Plaid Cymru yn ei ardal enedigol, Sir Benfro – wedi gosod iddo'i hun. Mae wrthi'n…

Adolygu


Alan Llwyd

Rhyw fath o Bum Llyfr Kerddwriaeth sydd gen i, sef pum llyfr o farddoniaeth. Mae gen i lyfrgell eang o ryw dair mil o lyfrau yn fy nghartref, a bûm yn ddarllenwr mawr oddi ar fy arddegau cynnar. Mae cannoedd o…

Adolygu


Janet Aethwy

Te yn y Grug gan Kate Roberts (1959)

Bu'r llyfr hwn yn ddylanwad mawr arna i. Dyma un o'r darnau cyntaf erioed i mi ei berfformio ar lwyfan ac roedd geiriau Kate Roberts yn rhan annatod o’r cyfareddu. Bûm yn ffodus i’m hathro Cymraeg ar y pryd benderfynu…