Ursula K Le Guin


The Wave in the Mind: talks and essays on the writer, the reader and the imagination

Shambhala, 336tt, £15.99, 2004

Bod yn ddyn
Dadansoddi

Bod yn ddyn

Tri dyfyniad


Ursula K Le Guin

Amser darllen: 5 munud

07·03·2018

1

'Dyn wyf. Fallai eich bod o'r farn fy mod wedi gwneud camgymeriad hurt ynghylch rhyw, neu fy mod yn ceisio eich twyllo, oherwydd mae fy enw cyntaf yn gorffen efo 'a', ac mi dwi'n berchen ar dri bra, ac wedi bod yn feichiog bum gwaith, a phethau eraill tebyg, fallai i chi sylwi arnynt, manion. Ond tydi manylion ddim yn bwysig ... dwi'n perthyn i gyfnod ymhell cyn i ferched gael eu dyfeisio, ddegawdau cyn hynny. Wel, os mynnwch fy mod yn fanwl gywir, dyfeisiwyd merched fwy nag unwaith mewn llefydd go wahanol i'w gilydd, ond doedd gan y dyfeiswyr ddim syniad sut i werthu'r cynnyrch. Technegau dosbarthu elfennol oedd ganddyn nhw, heb fawr ddim ymchwil marchnad, ac wrth gwrs, o ganlyniad, ni lwyddwyd i roi'r cysyniad ar waith. Mae'n rhaid i waith hyd yn oed athrylith ddod o hyd i farchnad ac mae'n ymddangos, am amser go hir, nad oedd merched yn syniad digon gwydn i gyrraedd y marc. Roedd modelau fel yr Austen a'r Brontë yn rhy gymhleth, a dim ond chwerthin oedd pobl yn ei wneud am ben y Swffragét, ac mi roedd y Woolf ymhell o flaen ei oes.'


2

'Does dim gwn gen i a does yr un wraig gen i hyd yn oed ac mae fy mrawddegau yn dueddol o ymestyn yn ddi-ben-draw, yn rhaffu cystrawennau. Mi fyddai wedi bod yn well gan Ernest Hemingway farw na chael cystrawen. Neu wahanodau. Dwi'n defnyddio llond lle o wahanodau ceiniog a dimau; er enghraifft jyst rŵan; gwahannod ar ôl gwahannod, ac un arall ar ôl 'rŵan'.

A pheth arall. Mi fyddai wedi bod yn rheitiach gan Ernest Hemingway farw na mynd yn hen. A dyna wnaeth o. Mi saethodd ei hun. Brawddeg fer. Unrhyw beth ond brawddeg hir, dedfryd bywyd. Mae dedfryd o farwolaeth yn fyr ac yn wrywaidd dros ben. Tydi dedfryd am oes ddim. Maen nhw'n mynd ymlaen ac ymlaen, yn llawn cystrawennau ac isgymalau a chyfeiriadaeth ddryslyd a mynd yn hen. A dyna brawf go iawn faint o lanast dwi wedi ei wneud o fod yn ddyn: dwi ddim hyd yn oed yn ifanc. Jyst fel oedd merched o'r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim.'
 

Ursula K Le Guin, 1996 (Creative Commons)

3

'Dyma fi, yn hen, pan sgwennais i'r darn hwn, ro'n i'n chwedeg oed, 'dyn cyhoeddus chwedeg oed yn gwenu,' fel y dywedodd Yeats, ond mi oedd o'n ddyn. A bellach dwi dros saithdeg oed. A fy mai i ydi'r cyfan. Dwi'n cael fy ngeni cyn iddyn nhw ddyfeisio merched, a dwi'n byw ar hyd yr holl ddegawdau hyn yn trio fy ngorau i fod yn ddyn da ac yn anghofio pob dim am aros yn ifanc, ac felly wnes i ddim. Ac mae f'amserau'n cael eu drysu. Dwi jyst yn ifanc ac yna, yn sydyn reit ro'n i'n chwedeg ac ella wythdeg, a be wedyn?

Dim llawer.

Dwi'n meddwl o hyd mae'n rhaid bod yna rywbeth y byddai dyn go iawn wedi medru ei wneud am hyn. Rhywbeth llai eithafol na gwn ond mwy effeithiol nag Oil of Olay. Ond mi fethais. Wnes i ddim byd. Mi wnes i fethu ag aros yn ifanc. A dwi'n edrych yn ôl ar fy holl ymdrechion dygn, achos mi wnes i go iawn drio, mi wnes i drio'n galed i fod yn ddyn, yn ddyn da, a dwi'n gweld sut y gwnes i fethu. Ar y gorau, dwi'n ddyn drwg. Dwi'n Fo sy'n ddynwarediad, yn ffug, yn eilradd, efo barf deg blewyn a gwahanodau. A dwi'n pendroni i be dda. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach rhoi'r gorau i'r cyfan. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach gwneud fy newis, stopio'n stond o flaen y giât pum bar, a gadael i'r nazi ddisgyn ar ei ben. Os dwi'n dda i ddim yn esgus bod yn ddyn ac yn dda i ddim yn trio bod yn ifanc, waeth i mi ddechrau esgus mai hen wraig ydw i ddim. Dwi'm yn siŵr os oes unrhyw un wedi dyfeisio hen wragedd eto; ond digon posib ei bod yn werth trio.'


 


Nofelydd Americanaidd yw Ursula K Le Guin (1929-2018) sy'n adnabyddus am ei ffuglen wyddonol. Darllenwch deyrnged Margaret Atwood iddi yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffeministiaeth

 


Jyst fel oedd merched o′r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim

Dyddiad cyhoeddi: 07·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

Adolygu


Miriam Elin Jones

Mewn sioe gerdd lachar, How to Win Against History, y dysgais i gyntaf am fodolaeth pumed Marcwis Môn. Gyda’r fersiwn honno o stori anhygoel y dyn hwn yn fyw yng fy nghof – dyn a wariodd bob ceiniog o’i gyfoeth teuluol ar ddeiamwntiau…

Adolygu


Morgan Owen

Gorddefnyddir yr ansoddair ‘cynnil’ wrth adolygu a gwerthu nofelau Cymraeg: perthyn y gair i eirfa (an)feirniadol dra ystrydebol erbyn hyn, nad yw’n golygu odid ddim (ail agos i ‘cynnil’ yw ‘cignoeth’). Yn yr achos hwn, fodd bynnag, hynod briodol yw’r gair ‘cynnil’ a chlod mawr i’r awdur yw y llwyr…

Adolygu


Katie Gramich

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

Adolygu


Dyfrig Jones

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…