Ursula K Le Guin


The Wave in the Mind: talks and essays on the writer, the reader and the imagination

Shambhala, 336tt, £15.99, 2004

Bod yn ddyn
Dadansoddi

Bod yn ddyn

Tri dyfyniad


Ursula K Le Guin

Amser darllen: 5 munud

07·03·2018

1

'Dyn wyf. Fallai eich bod o'r farn fy mod wedi gwneud camgymeriad hurt ynghylch rhyw, neu fy mod yn ceisio eich twyllo, oherwydd mae fy enw cyntaf yn gorffen efo 'a', ac mi dwi'n berchen ar dri bra, ac wedi bod yn feichiog bum gwaith, a phethau eraill tebyg, fallai i chi sylwi arnynt, manion. Ond tydi manylion ddim yn bwysig ... dwi'n perthyn i gyfnod ymhell cyn i ferched gael eu dyfeisio, ddegawdau cyn hynny. Wel, os mynnwch fy mod yn fanwl gywir, dyfeisiwyd merched fwy nag unwaith mewn llefydd go wahanol i'w gilydd, ond doedd gan y dyfeiswyr ddim syniad sut i werthu'r cynnyrch. Technegau dosbarthu elfennol oedd ganddyn nhw, heb fawr ddim ymchwil marchnad, ac wrth gwrs, o ganlyniad, ni lwyddwyd i roi'r cysyniad ar waith. Mae'n rhaid i waith hyd yn oed athrylith ddod o hyd i farchnad ac mae'n ymddangos, am amser go hir, nad oedd merched yn syniad digon gwydn i gyrraedd y marc. Roedd modelau fel yr Austen a'r Brontë yn rhy gymhleth, a dim ond chwerthin oedd pobl yn ei wneud am ben y Swffragét, ac mi roedd y Woolf ymhell o flaen ei oes.'


2

'Does dim gwn gen i a does yr un wraig gen i hyd yn oed ac mae fy mrawddegau yn dueddol o ymestyn yn ddi-ben-draw, yn rhaffu cystrawennau. Mi fyddai wedi bod yn well gan Ernest Hemingway farw na chael cystrawen. Neu wahanodau. Dwi'n defnyddio llond lle o wahanodau ceiniog a dimau; er enghraifft jyst rŵan; gwahannod ar ôl gwahannod, ac un arall ar ôl 'rŵan'.

A pheth arall. Mi fyddai wedi bod yn rheitiach gan Ernest Hemingway farw na mynd yn hen. A dyna wnaeth o. Mi saethodd ei hun. Brawddeg fer. Unrhyw beth ond brawddeg hir, dedfryd bywyd. Mae dedfryd o farwolaeth yn fyr ac yn wrywaidd dros ben. Tydi dedfryd am oes ddim. Maen nhw'n mynd ymlaen ac ymlaen, yn llawn cystrawennau ac isgymalau a chyfeiriadaeth ddryslyd a mynd yn hen. A dyna brawf go iawn faint o lanast dwi wedi ei wneud o fod yn ddyn: dwi ddim hyd yn oed yn ifanc. Jyst fel oedd merched o'r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim.'
 

Ursula K Le Guin, 1996 (Creative Commons)

3

'Dyma fi, yn hen, pan sgwennais i'r darn hwn, ro'n i'n chwedeg oed, 'dyn cyhoeddus chwedeg oed yn gwenu,' fel y dywedodd Yeats, ond mi oedd o'n ddyn. A bellach dwi dros saithdeg oed. A fy mai i ydi'r cyfan. Dwi'n cael fy ngeni cyn iddyn nhw ddyfeisio merched, a dwi'n byw ar hyd yr holl ddegawdau hyn yn trio fy ngorau i fod yn ddyn da ac yn anghofio pob dim am aros yn ifanc, ac felly wnes i ddim. Ac mae f'amserau'n cael eu drysu. Dwi jyst yn ifanc ac yna, yn sydyn reit ro'n i'n chwedeg ac ella wythdeg, a be wedyn?

Dim llawer.

Dwi'n meddwl o hyd mae'n rhaid bod yna rywbeth y byddai dyn go iawn wedi medru ei wneud am hyn. Rhywbeth llai eithafol na gwn ond mwy effeithiol nag Oil of Olay. Ond mi fethais. Wnes i ddim byd. Mi wnes i fethu ag aros yn ifanc. A dwi'n edrych yn ôl ar fy holl ymdrechion dygn, achos mi wnes i go iawn drio, mi wnes i drio'n galed i fod yn ddyn, yn ddyn da, a dwi'n gweld sut y gwnes i fethu. Ar y gorau, dwi'n ddyn drwg. Dwi'n Fo sy'n ddynwarediad, yn ffug, yn eilradd, efo barf deg blewyn a gwahanodau. A dwi'n pendroni i be dda. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach rhoi'r gorau i'r cyfan. Weithiau dwi'n meddwl y byddai'n rheitiach gwneud fy newis, stopio'n stond o flaen y giât pum bar, a gadael i'r nazi ddisgyn ar ei ben. Os dwi'n dda i ddim yn esgus bod yn ddyn ac yn dda i ddim yn trio bod yn ifanc, waeth i mi ddechrau esgus mai hen wraig ydw i ddim. Dwi'm yn siŵr os oes unrhyw un wedi dyfeisio hen wragedd eto; ond digon posib ei bod yn werth trio.'


 


Nofelydd Americanaidd yw Ursula K Le Guin (1929-2018) sy'n adnabyddus am ei ffuglen wyddonol. Darllenwch deyrnged Margaret Atwood iddi yn y fan hon.


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


 

Categorïau:

Ffeministiaeth

 


Jyst fel oedd merched o′r diwedd yn dechrau cael eu dyfeisio, mi ddechreuais i fynd yn hen. A dal ati felly. Yn haerllug felly. Dwi wedi gadael fy hun i fynd yn hen a heb wneud yr un peth i roi stop ar hynny, efo gwn na dim

Dyddiad cyhoeddi: 07·03·2018

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Guto Dafydd

Mae cerddi arobryn cadair a choron eleni’n gweddu i’r dim i’r brifwyl agored, orfoleddus, herfeiddiol a gafwyd ym Mae Caerdydd. O ran arddull, maent yn hygyrch – yn rhwydd i’w darllen, a throeon ymadrodd yn pefrio oddi ar y dudalen. O ran cynnwys, maent yn…

Dadansoddi


Nathan Abrams

Ydw i o'r farn bod Jeremy Corbyn yn wrth-Semitaidd? Nac ydw. A yw'n fygythiad dirfodol i Iddewon y Deyrnas Unedig? Nac ydi. Ydi maniffesto Llafur yn wrth-Iddewig? Nac ydi. A oes gan Corbyn broblem gydag Israel? Oes, mae ganddo. Ond nid…

Adolygu


Ruth Richards

Wrth i gamerâu cryno a rhad gyrraedd y farchnad ar ddiwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwn y cwmni Kodak yn anelu eu nwyddau at ferched ifanc. Dyma grŵp demograffaidd a elwir ganddynt yn 'Kodak Girl', enw sy'n cyfleu a manteisio ar feiddgarwch ac…

Dadansoddi


Annwyl Olygyddion,

Yn yr awyrgylch anoddefgar sydd ohoni, hoffwn dynnu eich sylw at garreg fedd go arbennig ym mynwent Bethesda Manod, Blaenau Ffestiniog. Yn wynebu'r Moelwyn Mawr ceir carreg fedd syml o lechfaen 'Stiniog gyda'r arysgrif canlynol arni: In Loving Memory of Professor Achill Rappaport of Vienna,…

Dadansoddi


Fflur Arwel

Bore digon tebyg i’r arfer oedd y bore Sadwrn hwnnw yn y Shaftesbury Hand Car Wash yng Nghasnewydd. Roedd haul Mehefin yn crasu'r tarmac ac arogl coffi rhad yn cymysgu gyda sebon wrth i’r gweithwyr fynd ati i lanhau’r ceir. Yn eu plith yr oedd dyn ifanc tair ar hugain mlwydd oed o’r enw Mustafa Dawood.…

Adolygu


Diane Bailey

Fel cyfanwaith, mae'r arddangosfa hon yn rhoi i ni bortread o gymoedd de Cymru, heb y bobl. Meddai Stokes, ‘I was well into this endeavour before I saw that the Valleys people were absent. Or were they?' Mewn gwrthgyferbyniad gyda'r tai teras twt a…

Dadansoddi


Huw L Williams

Eisteddfod hamddenol oedd hi fod. Roedd y maes, yn gyfleus iawn, nepell o fy nghartref yn Grangetown. A minnau wedi cael hen ddigon o ruthro'n chwyslyd rhwng gormod o bebyll yn Eisteddfodau'r blynyddoedd diwethaf y bwriad y tro hwn oedd mwynhau’r adloniant,…

Adolygu


Elin Meredith

Nofel a ddatblygir ar gynfas eang yw Taith yr Aderyn. Mae’n ein tywys i diroedd pell, i fyd o lynnoedd, mynyddoedd a choedwigoedd. Dyma'r byd digyfnod y lluniodd Alun Jones yn wreiddiol yn Lliwiau’r Eira (Gomer, 2012). Mae’r amwysedd o ran lleoliad a chyfnod yn ei gosod ar wahân i…