Dadansoddi

‘Els segadors’

Pleidlais dros annibyniaeth 27 Hydref 2017


Ned Thomas

Amser darllen: 3 munud

01·11·2017

Ddydd Gwener, 27 Hydref 2017, pleidleisiodd Senedd Catalwnia dros annibyniaeth. Darllenwyd y datganiad ffurfiol gan y Llywydd Carme Forcadell, ac yna canwyd yr anthem genedlaethol 'Els segadors' (y medelwyr neu'r cynaeafwyr). Aeth yr Arlywydd Carles Puigdemont allan i annerch y dorf – yn eu plith, meiri nifer fawr o drefi Catalwnia – a gwaeddwyd 'Llibertat!' Canwyd a gwaeddwyd gydag arddeliad, ac yr oedd ymdeimlad o hanes ymhlyg ymhob gair a gweithred.

Poster Libertat! Lluniwyd geiriau ac alaw'r anthem genedlaethol ar ddiwedd y 19eg ganrif ar sail cerdd a gasglwyd o'r traddodiad llafar. Y digwyddiad a gofnodir yn y gân yw gwrthryfel y medelwyr yn 1640-41, pan gododd gwerin gwlad yn erbyn gormes haerllug milwyr Castilla yn eu tir. Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill. Ymunodd nifer o arweinwyr y dosbarth canol â'r gwrthryfel, yn eu plith y clerigwr Pau Claris, a gofir hefyd am iddo sicrhau mai Catalaneg fyddai iaith pregethau yn yr eglwys. Trechwyd byddinoedd Castilla (gyda chymorth Ffrainc) a datganwyd annibyniaeth Catalwnia am y tro cyntaf erioed.

Sylwer nad brenhiniaeth a gyhoeddwyd ond gweriniaeth – fel y tro hwn, ac fel y tro diwethaf, sef 1934. Lluis Companys oedd yr arlywydd bryd hynny ac yn ystod rhyfel cartref Sbaen. Fe'i dienyddiwyd gan Franco yn 1940. I gyfnod y rhyfel cartref y perthyn y darlun a atgynhyrchir fa hyn. Roedd anarchwyr y Federación Anarquista Ibéricaar (FAI) ar eu cryfaf yng Nghatalwnia a dyma un o'u posteri. Roedd y cryman yn y cyfnod yn dal yn erfyn cyffredin yng nghefn gwlad. Yr oedd yn debyg (ac eto'n wahanol) i symbol y Comiwnyddion, sef y morthwyl a'r cryman; yr oedd hefyd yn ategu traddodiad cenedlaethol 'Els segadors'. 

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill

Dyddiad cyhoeddi: 01·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Angharad Closs Stephens

Dros y misoedd diwethaf aeth llawer ati i baentio ‘Cofiwch Dryweryn’ ar waliau ac adeiladau ar hyd a lled Cymru. O blith y rhai a welais i – mewn mannau cyhoeddus ac ar blatfform trydar – mae’r arwyddion fel petaent yn golygu amrywiol bethau i wahanol bobl. Gwelais un ag…

Adolygu


Dylan Huw

Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst eleni, crëwyd yr hyn a alwyd yn AGORA, o hen ddrysau a gyfrannwyd gan bobl Sir Conwy. Gofod canolog, cyhoeddus ac agored yn ninas-wladwriaethau Hen Roeg oedd yr αγορά yn wreiddiol; mae’r gair hefyd yn golygu 'cynulliad' neu 'man cwrdd'. Paentiwyd y…

Adolygu


Esyllt Lewis

Pnawn glawog, pawb bach yn fflat, naws oer yn yr awyr. Dydd Sadwrn ola’ Steddfod. Trodd sudd yr wythnos yn byllau mwdlyd dan draed. Brysiais draw o’r maes i Oriel Ffin y Parc cyn i’r falen Eisteddfodol allu gafael ynof. Dyma ofod gogoneddus yn y goedwig, yn gynnes ynghanol…

Cyfansoddi


Guto Dafydd

Yn ôl ar y lôn, ceisia Dadi dynnu ei sylw’i hun oddi ar sŵn y caneuon plant sy’n llenwi’r car. Mae mewn lle rhyfedd – wedi laru ar garafanio, a ddim eisiau noson arall mewn carafán am amser hir, ond eto’n dyheu am dripiau eraill. Nid yw’n siŵr pam y mae’n mwynhau…

Cyfansoddi


Beirniad: Aled Llion Jones

Cyhoeddwyd ar ddydd Iau wythnos yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanrwst (8 Awst 2019) mai Morgan Owen yw enillydd Her Gyfieithu 2019. Yn hanu o Ferthyr Tudful, graddiodd gydag MA Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd o Brifysgol Caerdydd yn 2017 ... 

Adolygu


Amrywiol

Dwi wedi darllen ac edmygu gwaith sawl awdur o Iwerddon yn ystod y blynyddoedd diwethaf: Fintan O’Toole, Sally Rooney, Colm Tóibín, Sara Baume, Nicole Flattery. Gwelwyd datblygiadau gwleidyddol cyffrous yn ystod y cyfnod hwn, megis y refferendwm ar erthyliad y llynedd; mae’r genedl…

Adolygu


Huw Waters

Prif gonsýrn James Bridle yn y gyfrol hon yw tynnu ein sylw at y modd y cawn ein camarwain o ganlyniad i’n hymddiriedaeth mewn technoleg. Tueddwn i feddwl bod gallu technoleg i gasglu mwy a mwy o ddata o reidrwydd yn ein harwain…

Adolygu


Richard Crowe

Roedd 2006 yn flwyddyn nodedig yn hanes hoyw Machynlleth. Dyna’r flwyddyn y cynhaliwyd y seremoni partneriaeth sifil gyntaf yn y dref, ychydig fisoedd ar ôl i’r gyfraith ganiatáu hynny, a hynny rhwng dau o gymeriadau’r gyfrol hon, sef George a Reg. Yn dystion i’r seremoni roedd…