Dadansoddi

‘Els segadors’

Pleidlais dros annibyniaeth 27 Hydref 2017


Ned Thomas

Amser darllen: 3 munud

01·11·2017

Ddydd Gwener, 27 Hydref 2017, pleidleisiodd Senedd Catalwnia dros annibyniaeth. Darllenwyd y datganiad ffurfiol gan y Llywydd Carme Forcadell, ac yna canwyd yr anthem genedlaethol 'Els segadors' (y medelwyr neu'r cynaeafwyr). Aeth yr Arlywydd Carles Puigdemont allan i annerch y dorf – yn eu plith, meiri nifer fawr o drefi Catalwnia – a gwaeddwyd 'Llibertat!' Canwyd a gwaeddwyd gydag arddeliad, ac yr oedd ymdeimlad o hanes ymhlyg ymhob gair a gweithred.

Poster Libertat! Lluniwyd geiriau ac alaw'r anthem genedlaethol ar ddiwedd y 19eg ganrif ar sail cerdd a gasglwyd o'r traddodiad llafar. Y digwyddiad a gofnodir yn y gân yw gwrthryfel y medelwyr yn 1640-41, pan gododd gwerin gwlad yn erbyn gormes haerllug milwyr Castilla yn eu tir. Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill. Ymunodd nifer o arweinwyr y dosbarth canol â'r gwrthryfel, yn eu plith y clerigwr Pau Claris, a gofir hefyd am iddo sicrhau mai Catalaneg fyddai iaith pregethau yn yr eglwys. Trechwyd byddinoedd Castilla (gyda chymorth Ffrainc) a datganwyd annibyniaeth Catalwnia am y tro cyntaf erioed.

Sylwer nad brenhiniaeth a gyhoeddwyd ond gweriniaeth – fel y tro hwn, ac fel y tro diwethaf, sef 1934. Lluis Companys oedd yr arlywydd bryd hynny ac yn ystod rhyfel cartref Sbaen. Fe'i dienyddiwyd gan Franco yn 1940. I gyfnod y rhyfel cartref y perthyn y darlun a atgynhyrchir fa hyn. Roedd anarchwyr y Federación Anarquista Ibéricaar (FAI) ar eu cryfaf yng Nghatalwnia a dyma un o'u posteri. Roedd y cryman yn y cyfnod yn dal yn erfyn cyffredin yng nghefn gwlad. Yr oedd yn debyg (ac eto'n wahanol) i symbol y Comiwnyddion, sef y morthwyl a'r cryman; yr oedd hefyd yn ategu traddodiad cenedlaethol 'Els segadors'. 

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill

Dyddiad cyhoeddi: 01·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Gareth Leaman

Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y fath beth â chyhoeddfan neu fywyd cyhoeddus penodol Gymreig trwy gyfrwng y Saesneg. Mae difrifoldeb y…

Adolygu


Dylan Huw

Artes Mundi, a agorodd ei hwythfed arddangosfa ddiwedd mis Hydref yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd, yw gwobr gelf ‘fwyaf’ y Deyrnas Gyfunol – fel mae ei nodiadau i ymwelwyr yn hoff o’n hatgoffa. Er ei bod, o ran proffeil, yn parhau i geisio dal i…

Cyfansoddi


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

Cyfansoddi


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

Adolygu


Miriam Elin Jones

Mewn sioe gerdd lachar, How to Win Against History, y dysgais i gyntaf am fodolaeth pumed Marcwis Môn. Gyda’r fersiwn honno o stori anhygoel y dyn hwn yn fyw yng fy nghof – dyn a wariodd bob ceiniog o’i gyfoeth teuluol ar ddeiamwntiau…

Adolygu


Morgan Owen

Gorddefnyddir yr ansoddair ‘cynnil’ wrth adolygu a gwerthu nofelau Cymraeg: perthyn y gair i eirfa (an)feirniadol dra ystrydebol erbyn hyn, nad yw’n golygu odid ddim (ail agos i ‘cynnil’ yw ‘cignoeth’). Yn yr achos hwn, fodd bynnag, hynod briodol yw’r gair ‘cynnil’ a chlod mawr i’r awdur yw y llwyr…

Adolygu


Katie Gramich

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

Adolygu


Dyfrig Jones

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…