Dadansoddi

‘Els segadors’

Pleidlais dros annibyniaeth 27 Hydref 2017


Ned Thomas

Amser darllen: 3 munud

01·11·2017

Ddydd Gwener, 27 Hydref 2017, pleidleisiodd Senedd Catalwnia dros annibyniaeth. Darllenwyd y datganiad ffurfiol gan y Llywydd Carme Forcadell, ac yna canwyd yr anthem genedlaethol 'Els segadors' (y medelwyr neu'r cynaeafwyr). Aeth yr Arlywydd Carles Puigdemont allan i annerch y dorf – yn eu plith, meiri nifer fawr o drefi Catalwnia – a gwaeddwyd 'Llibertat!' Canwyd a gwaeddwyd gydag arddeliad, ac yr oedd ymdeimlad o hanes ymhlyg ymhob gair a gweithred.

Poster Libertat! Lluniwyd geiriau ac alaw'r anthem genedlaethol ar ddiwedd y 19eg ganrif ar sail cerdd a gasglwyd o'r traddodiad llafar. Y digwyddiad a gofnodir yn y gân yw gwrthryfel y medelwyr yn 1640-41, pan gododd gwerin gwlad yn erbyn gormes haerllug milwyr Castilla yn eu tir. Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill. Ymunodd nifer o arweinwyr y dosbarth canol â'r gwrthryfel, yn eu plith y clerigwr Pau Claris, a gofir hefyd am iddo sicrhau mai Catalaneg fyddai iaith pregethau yn yr eglwys. Trechwyd byddinoedd Castilla (gyda chymorth Ffrainc) a datganwyd annibyniaeth Catalwnia am y tro cyntaf erioed.

Sylwer nad brenhiniaeth a gyhoeddwyd ond gweriniaeth – fel y tro hwn, ac fel y tro diwethaf, sef 1934. Lluis Companys oedd yr arlywydd bryd hynny ac yn ystod rhyfel cartref Sbaen. Fe'i dienyddiwyd gan Franco yn 1940. I gyfnod y rhyfel cartref y perthyn y darlun a atgynhyrchir fa hyn. Roedd anarchwyr y Federación Anarquista Ibéricaar (FAI) ar eu cryfaf yng Nghatalwnia a dyma un o'u posteri. Roedd y cryman yn y cyfnod yn dal yn erfyn cyffredin yng nghefn gwlad. Yr oedd yn debyg (ac eto'n wahanol) i symbol y Comiwnyddion, sef y morthwyl a'r cryman; yr oedd hefyd yn ategu traddodiad cenedlaethol 'Els segadors'. 

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Roedd hi'n adeg y cynhaeaf, a daeth llu o fedelwyr i Barcelona heb i'r awdurdodau sylwi bod dim byd anarferol ar y gweill

Dyddiad cyhoeddi: 01·11·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...