Dadansoddi

Darllen llun yn Barcelona


Ned Thomas

Amser darllen: 2 funud

06·11·2019

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y llysoedd ac fel mater o bolisi gan Pedro Sanchez, Prif Weinidog Llywodraeth Lafur Sbaen. Yr oedd yr amseru yn berffaith iddo: bydd etholiad cyffredinol yn cael ei gynnal ym mhob rhan o'r wladwriaeth ar 10 Dachwedd (y pedwerydd o'i fath o fewn pedair blynedd). Roedd trosglwyddo gweddillion Franco yn ffordd o gynnal ysbryd dilynwyr traddodiadol ei blaid ac yn gwneud dim drwg i'w enw yn rhyngwladol. Doedd dim modd i'w brif wrthwynebwyr, y Partido Popular, ruthro i amddiffyn Franco, ac yn wir y cwbl wnaethant oedd cwyno am y gost, a galw'r digwyddiad yn stỳnt. Ond mae plaid arall wrth gwrs, i'r dde o'r Partido Popular, sy'n fodlon amddiffyn Franco, sef Vox, plaid annymunol iawn ar sawl cyfrif. Yn ôl y mwyafrif o arolygon barn, gall Vox ddisgwyl ennill cymaint â 40 o seddi yn yr etholiad nesaf. Yma yng Nghatalwnia, fodd bynnag, ni chafodd y digwyddiad gymaint â hynny o sylw. Mae gwleidyddiaeth annibyniaeth yn cael blaenoriaeth ar wleidyddiaeth Sbaen, ac i genedlaetholwyr pybyr mae Sanchez hefyd yn etifedd i Franco gan ei fod wedi cefnogi carcharu gwleidyddion Catalwnia.

Clyfar, feddyliais i, pan godais rifyn 29 Hydref o'r wythnosolyn El Temps a gweld y cartŵn. Yn addas iawn ar drothwy Gŵyl y Meirwon (ac ydy, mae'r Hallowe'en Americanaidd wedi cyrraedd fan hyn hefyd), dyma Franco – neu Franquismo – yn gwrthod cael ei osod yn dawel mewn bedd newydd ac yn atgyfodi a chodi braw arnom i gyd. Ond wedi edrych yn fanylach, pwy yw hwn sy'n codi o fedd Franco? Nid y cadfridog ei hun, ac nid rhyw gynrychiolydd militariaeth ychwaith.

Yna sylwais ar y les ar gyrion y llewys. Dyna'r allwedd: cyfreithiwr o ryw fath yw hwn. Ac yn wir, neb llai na'r prif farnwr – yr un draddododd y dyfarniad a'r gosb – yn achos y gwleidyddion Catalanaidd a ddedfrydwyd i dros gan mlynedd o garchar rhyngddynt, am drefnu refferendwm annibyniaeth. Mae digon o luniau o Manuel Marchena ar y we os ydych am gymharu, ond byddai darllenwyr El Temps, cylchgrawn Catalaneg ei iaith a'i bencadlys yn Valencia, fwy na thebyg wedi dilyn yr achos ar deledu neu sgrin ac yn ei adnabod yn syth. Mae hyn wedyn yn dwyn i gof holl hanes y drefn gyfreithiol yn Sbaen na chafodd ei diwygio wedi cyfnod yr unben, gan adael i wleidyddion gael llais hyd heddiw wrth apwyntio barnwyr yr uchel lysoedd. Fe alwodd Cyngor Ewrop sawl gwaith ar Sbaen i gydymffurfio â safonau Ewropeaidd yn y maes hwn ond heb lwyddiant.

Yr artist Salvador Llosá, sy'n defnyddio'r enw El gat invisible ar gyfer ei waith cartŵn, a luniodd y llun a atgynhyrchir uchod, a llawer llun arall a ddefnyddir gan El Temps. Mae'n fodlon inni ddefnyddio ei waith yn ddi-dâl, dim ond inni gydnabod o ble daw, ac mae O'r Pedwar Gwynt yn falch iawn o gael gwneud hynny.

Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Dyma Franco – neu ‘Franquismo’ – yn gwrthod cael ei osod yn dawel mewn bedd newydd ac yn atgyfodi a chodi braw arnom i gyd

Dyddiad cyhoeddi: 06·11·2019

Yn ôl i frig y dudalen

Cyfweld


Angharad Penrhyn Jones

Angharad Penrhyn Jones, Golygydd Cysylltiol O'r Pedwar Gwynt, sy'n holi Beti George am ei bywyd a'i phrofiadau fel darlledwraig ac ymgyrchydd.

Dadansoddi


Ned Thomas

Fel pawb roeddwn wedi clywed yn y newyddion am yr hyn ddigwyddodd ger Madrid ar 24 Hydref, sef codi gweddillion y Cadfridog Francisco Franco o'i fedd yn y Valle de los Caidos a'u trosglwyddo i feddrod teuluol yn y brifddinas. Digwyddodd hyn wedi brwydr hir yn y…

Dadansoddi


Caryl Lewis a Gwen Davies

Yn fy nofel Y Gemydd, defnyddir gemau (ar ffurf modrwyon), i gario addewidion a gobeithion. Er fod y cymeriadau yn perchnogi’r gemau hyn dros dro, perthyn i’r byd a’r cenedlaethau i ddod y maen nhw mewn gwirionedd. Ceir proses debyg wrth greu stori: mae’r awdur yn…

Adolygu


Tomos Morgan

Heb os mae angen cryn sensitifrwydd wrth ymhél – neu ymyrryd – â digwyddiad lle mae teimladau mor gryf ac emosiynau mor amrwd. Mewn cyd-destun newyddiadurol, er enghraifft, mae’n hysbys pa mor real yw perygl dwysáu trallod teuluoedd sydd eisoes mewn galar drwy gyhoeddi erthygl neu…

Cyfansoddi


John Emyr

Casglodd Glyn ei fagiau gan sylwi, drwy ffenest ei lofft, fod llechi’r toeau yn sych. Hyd yma, ar y bore hwn o Fai ym Mangor Uchaf, roedd y tywydd o’i blaid. Er iddo glywed chwyrniadau ffrae atmosfferig y cymylau uwchlaw’r Carneddau neithiwr, roedd…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae’r profiad o ddarllen y gyfrol hon fel eistedd ar soffa yn gwrando ar ferch alluog, ddidwyll a byrlymus yn adrodd hanes ei bywyd, paned mewn un llaw, hancesi papur mewn llaw arall, a digon o chwerthin. Mae’n lyfr mor hawdd ei ddarllen ar un ystyr, mor agos at rywun, y…

Cyfansoddi


Osian Wyn Owen

Pobol coleg fu’n clegar ‘nad oes byd na phlaned sbâr wedi hon’ a bod ‘i wedd yr haf gynhesrwydd rhyfedd ... 

Cyfansoddi


Rhiannon Ifans

Piciodd Ingrid i'r ardd i dorri cabatsien. Roedd hi’n ddychryn o oer, ac asgwrn ei chlun yn boen byw rhwng y gwynt main a’r eira’n pluo’n ysgafn o gwmpas ei phen. Ers dyddiau roedd yr awyr dywyll fel petai’n dal ei hanadl, yn gyndyn o ryddhau mwy na sgeintiad…