Llinos a Dylan Rowlands


Bwyd a Gwin

Y Lolfa, 176tt, £14.95, 2013

Tri pheth ar fy meddwl
Colofnau

Tri pheth ar fy meddwl

Ymweld â gwinllannoedd yn Armenia,
Bourgogne a Chymru


Dylan Rowlands

Amser darllen: 3 munud

13·12·2016

1

Wrth jalopian i fyny llethr yn dilyn traciau hen Lada, tyfodd f'amheuon am fy nhaith i winllan Zorah yn Armenia. Ond roedd y profiad yn werth pob munud o'r anturio oer a digon cymhleth ar adegau. Gwelir clytwaith o ogofeydd ar ochrau'r bryniau hyn ble darganfuwyd y cyfarpar gwneud gwin cynharaf mwy na 6,000 o flynyddoedd yn ôl. Nid yw'n anodd dychmygu'r wlad dlawd hon yn cynhyrchu gwin yng nghyfnod cynnar hanes y ddiod. Mae gwinllan Zorah yn ceisio atgyfodi'r ysbryd hwnnw. Cafodd y gwinwydd yno eu plannu o'r newydd ond hen fath o rawnwin sy'n tyfu arnynt, sef Areni Noir. Mae'r winllan yn driw i ddulliau oes arall: defnyddir crochanau mawr a elwir yn amphorae i aeddfedu’r gwin, sy’n rhoi gwedd wahanol iddo. Mae'r arfer hwn yn deillio o’r dyddiau pan oedd gwin yn cael ei gynhyrchu fel diod ymarferol - am ei fod yn un o'r ychydig ddiodydd diogel i’w hyfed. Taith bell oedd hon i ymchwilio i hanes un math o win. Ac er y pellter, mae yna lawer sy'n cysylltu Armenia gyda Chymru; gwlad fechan fynyddig ydi hi efo golygfeydd eang - a Thwrci'n gymydog mawr a phwerus.
 

2

Taith wahanol iawn oedd yr un i Bourgogne yn Ffrainc, lle mae rhai o winoedd drytaf y byd yn gorwedd yn selerau'r ystadau enwog – fel y Domaine de Romanée Conti. Gall un o'r poteli hyn werthu am hyd at £10,000. Wrth symud o Armenia i Bourgogne, teithiaf ymlaen mewn amser i oes y mynachod – nhw fapiodd y gwinllannoedd gorau gan adnabod gwerth y gwin. Parseli bychain o dir arbennig iawn sy'n nodweddu'r dirwedd yn y fan hon. Dyma syniad y Ffrancwyr o'r terroir, sef pridd, llethr a hinsawdd ‘meicro’ sy'n cyfuno i greu'r amodau perffaith ar gyfer cynhyrchu gwin. Adeiladwyd yr hosbis enwog yn Beaune diolch i roddion gan y cyfoethogion a’r boneddigion a oedd am wneud iawn am eu pechodau ac ennill maddeuant yr eglwys – roedd eu gwin erbyn hynny yn dechrau troi'n ‘gomoditi’ ac roedd yn cael ei gadw ar gyfer haenau uchaf cymdeithas. O ystyried y prisiau, tydi pethau ddim mor wahanol â hynny heddiw.


3

Yn yr unfed ganrif ar hugain, yn ein byd ninnau, mae ambell Gymro a Chymraes yn buddsoddi llawer i wireddu'r freuddwyd o greu gwin o safon. Bu Robb Merchant yn gweithio i’r Swyddfa Bost a'i wraig, Nicola, yn y byd meddygol. Does dim hanes o wneud gwin yn y teulu ac ni fu gwinllan erioed ar y tir lle plannwyd eu gwinwydd. Ond wrth sefydlu gwinllan White Castle, roedd awydd angerddol ganddynt i greu rhywbeth arbennig. Eu Pinot Noir Précoce sy’n gwneud yr argraff fwyaf, a hwnnw wedi ei wneud o'r un grawnwin ag a dyfir yn Bourgogne. Mae’n cymharu’n ffafriol iawn – nid efo'r Domaine de Romanée Conti 'fallai ond pwy a ŵyr sut y datblygith pethau yn y dyfodol, wrth i effeithiau newid yn yr hinsawdd ddod i'r amlwg. Sut, sgwn i, fydd gwerthfawrogwyr gwin y dyfodol yn edrych yn ôl ar arloeswyr Cymru – a chynhyrchwyr gwin White Castle, Ancre Hill, Gwinllan Conwy a’u tebyg?


Dylan Rowlands yw perchennog Gwin Dylanwad yn Nolgellau, ar y cyd â Llinos Rowlands (www.dylanwad.co.uk).

Yn ystod y gaeaf, teithia ar draws Ewrop a thu hwnt er mwyn dod o hyd i winoedd newydd diddorol. Mae'r gyfrol goginio Bwyd a Gwin yn rhoi blas o'r teithiau hyn ac yn cynnig awgrymiadau hefyd ar gyfer gwinoedd i gyd-fynd â'r ryseitiau.

Erthyglau tebyg: Tri pheth ar feddwl Eurig Salisbury a Roger Owen


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Mae'r arfer yn deillio o’r dyddiau pan oedd gwin yn cael ei gynhyrchu fel diod ymarferol - am ei fod yn un o'r ychydig ddiodydd diogel i’w hyfed

Dyddiad cyhoeddi: 13·12·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Sioned Puw Rowlands

Wrth edrych am yn ôl i'r saithdegau a thurio cof plentyndod, synhwyraf bâr o lygaid yn serio'r tywyllwch. Ymhlith y gwmnïaeth a aeth yn bapur wal ymwybod wrth i mi aeddfedu, ynghanol cymdeithas ddigon ecsentrig Mary Vaughan Jones, gwelaf lygaid dolefus a phenderfynol…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Mae Gwn Glân Beibl Budr yn albwm sydd yn cydio yn eich calon o’r dechrau un ac yn gwrthod llacio gafael tan y nodyn olaf. Mae i’r caneuon hyn deimlad elfennol, oesol. Dyma albwm tywyll, dirdynnol; mae’n gynnil ac yn treiddio i’ch cwsg, yn tarfu ar eich…

Adolygu


Ceri Williams

Nodweddir perfformiadau Public Service Broadcasting gan gyfuniad unigryw o gerddoriaeth roc electronig egnïol a ffilmiau archif gwreiddiol – 'think Pathé meets Pet Shop Boys,' meddai'r Guardian. Trefnwyd y daith ddiweddaraf, a ddaeth i Ganolfan Gelfyddydau Pontardawe yn yr hydref, ar gefn llwyddiant yr albwm Every Valley.

Dyma un…

Dadansoddi


Dyfan Maredudd Lewis

Alla’i ddim bod yn sicr pryd oedd y tro cyntaf i mi glywed y dawn chorus yn iawn. Rwy’n siŵr fy mod i’n ymwybodol o’r ffenomen cyn i mi glywed y peth ei hun. A hynny, dybiwn i, oherwydd bod yr ymadrodd yn un sy’n gafael.…

Cyfansoddi


Giacomo Leopardi

Cyhoeddir ar ddiwrnod Santes Dwynwen eleni gyfieithiad Saesneg newydd o gasgliad o feddyliau a gwirebau un o awduron mwyaf nodedig yr Eidal, Giacomo Leopardi (1798-1837). Mae Leopardi fwyaf adnabyddus am ei gasgliad o gerddi, Canti (1835), a ystyrir yn un o binaclau llenyddiaeth Eidaleg. Dywedodd Italo Calvino amdano: 'Yr hyn sy'n wyrthiol am…

Dadansoddi


Morgan Owen

Pan symudais, dros dro, i ogledd-orllewin Cymru i fyw mewn cymuned Gymraeg lle mae’r iaith i’w chlywed o hyd yn hollol naturiol – i’r ‘Fro Gymraeg’, beth bynnag yw honno – darganfûm rywbeth annisgwyl: fy mod ers blynyddoedd wedi bod yn atal a chladdu fy nghefndir, sef y Cymoedd.…

Adolygu


Rhys Watkin

Cyflwynwyd cyngerdd o weithiau gan Ralph Vaughan Williams, Lili Boulanger, a’r Gymraes Rhian Samuel gan Gerddorfa Symffoni’r Coleg Cerdd a Drama fis Tachwedd, ar y thema ‘tirluniau’. Roedd cysgod Sul y Cofio a’r Rhyfel Mawr yn drwm ar y rhaglen, a gynhwysai The Lark Ascending (1914) a…

Dadansoddi


Qing Niao

Y diwrnod hwnnw, mi es i fy hen ysgol uwchradd. Dilynais yr un llwybr ag yr arferwn droedio’n ystod fy nhair blynedd yn ddisgybl yno. Bob haf, mae’r sefydliad hwn yn agored am fis ychwanegol ar gyfer y disgyblion sydd ar fin dechrau ar eu…