Llinos a Dylan Rowlands


Bwyd a Gwin

Y Lolfa, 176tt, £14.95, 2013

Tri pheth ar fy meddwl
Colofnau

Tri pheth ar fy meddwl

Ymweld â gwinllannoedd yn Armenia,
Bourgogne a Chymru


Dylan Rowlands

Amser darllen: 3 munud

13·12·2016

1

Wrth jalopian i fyny llethr yn dilyn traciau hen Lada, tyfodd f'amheuon am fy nhaith i winllan Zorah yn Armenia. Ond roedd y profiad yn werth pob munud o'r anturio oer a digon cymhleth ar adegau. Gwelir clytwaith o ogofeydd ar ochrau'r bryniau hyn ble darganfuwyd y cyfarpar gwneud gwin cynharaf mwy na 6,000 o flynyddoedd yn ôl. Nid yw'n anodd dychmygu'r wlad dlawd hon yn cynhyrchu gwin yng nghyfnod cynnar hanes y ddiod. Mae gwinllan Zorah yn ceisio atgyfodi'r ysbryd hwnnw. Cafodd y gwinwydd yno eu plannu o'r newydd ond hen fath o rawnwin sy'n tyfu arnynt, sef Areni Noir. Mae'r winllan yn driw i ddulliau oes arall: defnyddir crochanau mawr a elwir yn amphorae i aeddfedu’r gwin, sy’n rhoi gwedd wahanol iddo. Mae'r arfer hwn yn deillio o’r dyddiau pan oedd gwin yn cael ei gynhyrchu fel diod ymarferol - am ei fod yn un o'r ychydig ddiodydd diogel i’w hyfed. Taith bell oedd hon i ymchwilio i hanes un math o win. Ac er y pellter, mae yna lawer sy'n cysylltu Armenia gyda Chymru; gwlad fechan fynyddig ydi hi efo golygfeydd eang - a Thwrci'n gymydog mawr a phwerus.
 

2

Taith wahanol iawn oedd yr un i Bourgogne yn Ffrainc, lle mae rhai o winoedd drytaf y byd yn gorwedd yn selerau'r ystadau enwog – fel y Domaine de Romanée Conti. Gall un o'r poteli hyn werthu am hyd at £10,000. Wrth symud o Armenia i Bourgogne, teithiaf ymlaen mewn amser i oes y mynachod – nhw fapiodd y gwinllannoedd gorau gan adnabod gwerth y gwin. Parseli bychain o dir arbennig iawn sy'n nodweddu'r dirwedd yn y fan hon. Dyma syniad y Ffrancwyr o'r terroir, sef pridd, llethr a hinsawdd ‘meicro’ sy'n cyfuno i greu'r amodau perffaith ar gyfer cynhyrchu gwin. Adeiladwyd yr hosbis enwog yn Beaune diolch i roddion gan y cyfoethogion a’r boneddigion a oedd am wneud iawn am eu pechodau ac ennill maddeuant yr eglwys – roedd eu gwin erbyn hynny yn dechrau troi'n ‘gomoditi’ ac roedd yn cael ei gadw ar gyfer haenau uchaf cymdeithas. O ystyried y prisiau, tydi pethau ddim mor wahanol â hynny heddiw.


3

Yn yr unfed ganrif ar hugain, yn ein byd ninnau, mae ambell Gymro a Chymraes yn buddsoddi llawer i wireddu'r freuddwyd o greu gwin o safon. Bu Robb Merchant yn gweithio i’r Swyddfa Bost a'i wraig, Nicola, yn y byd meddygol. Does dim hanes o wneud gwin yn y teulu ac ni fu gwinllan erioed ar y tir lle plannwyd eu gwinwydd. Ond wrth sefydlu gwinllan White Castle, roedd awydd angerddol ganddynt i greu rhywbeth arbennig. Eu Pinot Noir Précoce sy’n gwneud yr argraff fwyaf, a hwnnw wedi ei wneud o'r un grawnwin ag a dyfir yn Bourgogne. Mae’n cymharu’n ffafriol iawn – nid efo'r Domaine de Romanée Conti 'fallai ond pwy a ŵyr sut y datblygith pethau yn y dyfodol, wrth i effeithiau newid yn yr hinsawdd ddod i'r amlwg. Sut, sgwn i, fydd gwerthfawrogwyr gwin y dyfodol yn edrych yn ôl ar arloeswyr Cymru – a chynhyrchwyr gwin White Castle, Ancre Hill, Gwinllan Conwy a’u tebyg?


Dylan Rowlands yw perchennog Gwin Dylanwad yn Nolgellau, ar y cyd â Llinos Rowlands (www.dylanwad.co.uk).

Yn ystod y gaeaf, teithia ar draws Ewrop a thu hwnt er mwyn dod o hyd i winoedd newydd diddorol. Mae'r gyfrol goginio Bwyd a Gwin yn rhoi blas o'r teithiau hyn ac yn cynnig awgrymiadau hefyd ar gyfer gwinoedd i gyd-fynd â'r ryseitiau.

Erthyglau tebyg: Tri pheth ar feddwl Eurig Salisbury a Roger Owen


Mae O’r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn hynod werthfawr wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i’r cylchgrawn.


Mae'r arfer yn deillio o’r dyddiau pan oedd gwin yn cael ei gynhyrchu fel diod ymarferol - am ei fod yn un o'r ychydig ddiodydd diogel i’w hyfed

Dyddiad cyhoeddi: 13·12·2016

Yn ôl i frig y dudalen

Adolygu


Ned Thomas

Y mis hwn, hanner canrif yn ôl, daeth rhyfel Biafra i ben. Methodd yr ymdrech i sefydlu gwlad annibynnol i'r bobl Igbo (yn bennaf) yn ne a de-ddwyrain Nigeria. Parhaodd y rhyfel am dros ddwy flynedd a hanner, a lladdwyd o gwmpas…

Adolygu


Angharad Penrhyn Jones

Ysbrydolwyd Hel y Mynydd (12 Ionawr 2020, S4C) gan y ffenomen sakte-TV yn Llychlyn: ‘teledu araf’. Yn 2009 darlledwyd rhaglen saith awr hynod boblogaidd ar y sianel NRK2 yn dogfennu siwrnai drên o Bergen i Oslo, prosiect a ddisgrifwyd yn y New Yorker fel ‘the iconic slow-TV programme’ ac a sbardunodd genre newydd. Enghraifft…

Cyfansoddi


Geraint Lewis

Ro’n i wedi bwriadu ysgrifennu stori, wir i chi. Dyna oedd y syniad. Ro’n i’n teimlo’n weddol hyderus, yn gwybod am y diffiniad clasurol o orfod cael dechrau, canol a diwedd – er nid o anghenraid yn y drefn yna, chwedl Samuel Beckett.

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae pyrth dy fforest di, o wlad y Brutaniaid presennol, yn agored i’r eirias dân. Oni ddygwch ffrwyth yr awron, fe a’ch torrir rhag bod yn bobl.

Geiriau Morgan Llwyd yn Llyfr y Tri Aderyn (1653) yw y rhain, yn fynegiant o’r athrawiaeth a fyddai, yn ôl M Wynn Thomas, yn…

Cyfweld


Ivan Krastev

Wrth i'w gyfrol ddiweddaraf gael ei chyhoeddi – The Light That Failed: A Reckoning (2019, gyda Stephen Holmes) – bu Eurozine yn cyfweld ag Ivan Krastev, un o ddadansoddwyr amlycaf y newidiadau mawr ar waith yn Ewrop ar hyn o bryd, gan gynnwys cysyniadau sydd ynghlwm wrth Brexit megis 'y mwyafrif dan fygythiad'. Dadleua Ivan Krastev a Stephen Holmes…

Adolygu


Jane Aaron

Yn ôl rhagair Tegwen Morris, cyfarwyddwraig bresennol Merched y Wawr, ‘nid ffeministiaeth sy’n cael ei bortreadu’ yn y gyfrol hon ond ‘bywyd bob dydd’ menywod Cymru rhwng 1920 a 1960. Eto i gyd, yr hyn sydd yn debyg o daro darllenwyr yr 21g wrth iddynt droi tudalennau’r…

Dadansoddi


Keith Chapin

Cysyniad hynafol yw’r ‘aruchel’ a gafodd ei ddychmygu o’r newydd dro ar ôl tro. Hupsous yn yr hen Roeg, sublimis yn Lladin, sublime yn Ffrangeg a Saesneg, Erhaben yn Almaeneg: mae’n dynodi uchelder arbennig (neu’r safle oddi tano, sef ‘sub’ ‘limen’ – yn llythrennol, o dan drothwy). Roedd ‘arddull yr aruchel’ (stilus sublimus) â’i holl ddefnydd o drosiadau llachar, cymalau coeth ac ieithwedd gain, yn rhan…

Cyfansoddi


Grug Muse

Gan ymddangos mewn gofod diamser dechreuais siarad trwy fy nghlustiau yn y pnawn roeddwn eisiau diffodd y golau ond wyddwn i ddim pryd yn union roedd y golau am orffen canu roedd fy mreichiau wedi blino arwain yr unig beth y dois o hyd iddo o blith atgofion gorffennaf oedd yr offeiriad yn chwydu wedi’r priodasau ...