Nâzim Hikmet, cyf. Mutlu Konuk Blasing


Life's Good, Brother

W W Norton & Company, 192tt, £14.62, 2013

Nâzim Hikmet, cyf. Randy Blasing


Human Landscapes: an epic novel in verse

Persea Books, 294tt, ail-law, 1982

Her Gyfieithu 2017: Mentro i dir newydd?
Dadansoddi

Her Gyfieithu 2017: Mentro i dir newydd?


Elin Haf Gruffydd Jones

Amser darllen: 5 munud

27·04·2017

Cyhoeddwyd Her Gyfieithu 2017 yng nghynhadledd Pontydd Cyfieithu ar 19 Ionawr 2017 yn y Llyfrgell Genedlaethol. Un o themâu’r gynhadledd oedd ystyried cyfeiriad a phrysurdeb cyfieithu creadigol a beirniadol rhwng y Gymraeg ac ieithoedd eraill. Dyna ran o ddelwedd y bont wrth gwrs. Gwyddom fod y bont gyfieithu rhwng y Gymraeg ysgrifenedig a’r Saesneg yn llydan iawn ac yn ffafrio llif un ffordd (o’r Saesneg i’r Gymraeg) yn fwy nac o’r Gymraeg i’r Saesneg. Gwyddom hefyd mai culach o beth tipyn yw’r gwahanol bontydd sydd heddiw’n cysylltu’r Gymraeg ag ieithoedd eraill y byd, ond nad felly y bu mewn cyfnodau hanesyddol eraill. Ac mae i’r term ‘iaith bont’, wrth gwrs, ystyr penodol ym maes cyfieithu, sef defnyddio un iaith er mwyn gallu camu rhwng iaith wreiddiol ac iaith darged, yn hytrach na chyfieithu’n uniongyrchol rhyngddynt.

Cynhaliwyd cystadleuaeth Her Gyfieithu gan Gyfnewidfa Lên Cymru oddi ar 2009 mewn partneriaeth â gwahanol gyrff dros y blynyddoedd. Hyd yma, yn flynyddol, cynigiwyd testunau creadigol o’r Saesneg, o’r Ffrangeg ac o’r Sbaeneg i’w trosi i’r Gymraeg. Gwobrwyir y buddugol gyda’r Ffon Farddol hardd o waith Elis Gwyn mewn seremoni ar faes yr Eisteddfod Genedlaethol, yn stondin Prifysgol Aberystwyth, y tu allan felly i’r maes cystadlu swyddogol. Ac mae gwobr ariannol hefyd – £250 – yn rhoddedig gan Brifysgol Abertawe.

Nâzim HikmetEleni, am yr ail flwyddyn yn olynol, mae’r Gyfnewidfa’n cydweithio gyda Wales PEN Cymru ar y gystadleuaeth. Llynedd, cerdd o’r Sbaeneg, ‘El conejo y la chistera’ gan Pedro Serrano o Fecsico oedd y testun, a’r cyfieithiad buddugol oedd ‘Y gwningen a’r het silc’ gan Glenys M Roberts. Roedd cynnal y gystadleuaeth yn gyfle i dynnu sylw at ddiffyg rhyddid mynegiant yn y wlad honno, ac at ormes a thrais yn erbyn newyddiadurwyr. Mae hynny'n rhan o genadwri Wales PEN Cymru. Gan gadw’r cyswllt clir rhwng cyfieithu a gwleidyddiaeth, rhwng cyfieithu a grym, dyma benderfynu bwrw ati unwaith yn rhagor i ddewis testun o wlad ble mae hawliau dynol yn y fantol, ble mae rhyddid barn a rhyddid mynegiant yn cael eu rhwystro, a newyddiadurwyr ac awduron yn cael eu herlid.

Ond, yn hytrach na dewis iaith y gellir tybio fod cryn dipyn o siaradwyr Cymraeg yn ei medru, megis Ffrangeg, Sbaeneg, Almaeneg neu Eidaleg, aethpwyd ati i arbrofi gydag iaith na fyddai pobl wedi dod ar ei thraws yn y system addysg. Herio’r model, felly, fod cyfieithu llwyddiannus yn digwydd mewn cyd-destun ble mae gan un unigolyn y sgiliau ieithyddol, diwylliannol a chreadigol i fedru cyfieithu o’r naill iaith i’r llall. Arbrawf sydd gennym y tro hwn, sef cynnig testun ble bydd y cyfieithu yn debygol iawn o ddigwydd drwy iaith neu ieithoedd pont, neu drwy gydweithio ag unigolion eraill sydd yn meddu sgiliau iaith a gwybodaeth ddiwylliannol yn ychwanegol at yr hyn sydd gan y cyfieithydd. I’r unigolion hynny sydd yn meddu ar Gymraeg a Thwrceg, pob croeso iddynt fwrw ymlaen yn unigol ac yn uniongyrchol wrth gwrs. Ond mae’n debyg mai cyfieithu drwy iaith neu ieithoedd pont, drwy gyd-gyfieithu neu drwy gyfuniad o ddulliau y bydd y mwyafrif yn cystadlu. Ein prif gwestiwn, felly, wrth gynnal y gystadleuaeth eleni yw, a yw’r dulliau amgen hyn hefyd yn gallu arwain at gyfieithu llwyddiannus?

'Human Landscapes: an epic novel in verse' gan Nâzim HikmetGwaith Nâzım Hikmet (1902–1963) yw Her Gyfieithu 2017, un o feirdd amlycaf Twrci’r ugeinfed ganrif, ac un a garcharwyd am ei ddaliadau gwleidyddol. Mae ei waith wedi ei gyfieithu i dros 50 o ieithoedd, ond nid, hyd yma, i’r Gymraeg. Yn rhan o’r adnoddau sydd ar gael i’r cystadleuwyr ar wefan Wales PEN Cymru, mae cyfieithiadau i’r Saesneg, Ffrangeg, Eidaleg, Catalaneg a dau gyfieithiad gwahanol i’r Sbaeneg. Mae’n siŵr fod rhagor o gyfieithiadau i ieithoedd eraill ar gael ar-lein ynghyd â rhagor o gyfieithiadau i’r ieithoedd hyn. Rydym wedi cynnwys dolen at fideo o’r bardd yn darllen ei gerdd yn y Dwrceg, yn ogystal â nodiadau am yr awdur ac am nodweddion yr iaith a’i barddoniaeth.

Ysgogiad pellach dros gynnal yr arbrawf hwn yw ystyried lle’r Gymraeg mewn perthynas ag ieithoedd sydd y tu hwnt i gwricwla ysgolion. Sut mae adeiladu a chryfhau’r pontydd cyfieithu rhwng y Gymraeg a’r Arabeg, dyweder, neu Bengaleg, Tsieinëeg, Cwrdeg, Latfieg neu unrhyw rai o ieithoedd y byd, boed niferus neu ychydig eu siaradwyr?

Mae’r Gyfnewidfa Lên a Llenyddiaeth Ar Draws Ffiniau, wedi cynnal gweithdai cyfieithu niferus dros y blynyddoedd, sydd yn cynnig cyfle i awduron gyfieithu gwaith ei gilydd, a chreu pontydd cyfieithu sydd yn mynd y tu hwnt i’w gwybodaeth eu hunain o ieithoedd eraill. Dyma agor fersiwn o’r gweithdy cyfieithu i gynulleidfa ehangach.

Er ein bod wedi dewis trefnu'r gystadleuaeth trwy ddulliau arbrofi, dull ceidwadol a thraddodiadol fydd i’r beirniadu. Mae'r beirniad, Caroline Stockford, yn meddu ar y Gymraeg a Thwrceg, ac mae ganddi brofiad, wrth gwrs, o gyfieithu creadigol.

Ac enw’r gerdd i’w chyfieithu? 'Yaşamaya Dair', ond byddai cynnig teitl Cymraeg iddi yn y fan hon yn tynnu oddi ar yr her o gyfieithu’r gerdd. Pob hwyl ar y cystadlu!

 

Darllenwch hefyd erthygl Iolo ap Dafydd, 'Y gwynt sy'n chwythu drwy Dwrci', a gyhoeddwyd yn ein hail rifyn.


Mae holl fanylion y gystadleuaeth ar wefan Wales PEN Cymru.

Dyddiad cau'r gystadleuaeth yw 31 Mai 2017.

Cyhoeddir enw’r enillydd yn yr Eisteddfod Genedlaethol ar ddydd Iau, 10 Awst, 2017.

Partneriaid Her Gyfieithu 2017: Cyfnewidfa Lên Cymru, Prifysgol Aberystwyth, Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru, Wales PEN Cymru a Phrifysgol Abertawe. Cefnogir Cyfnewidfa Lên Cymru gan Gyngor Celfyddydau Cymru a Phrifysgol Aberystwyth.

Llun: portread o Nâzim Hikmet. Hawlfraint: Bundesarchiv, Bild 183-14809-0004 / Sturm, Horst / CC-BY-SA

Mae Elin Haf Gruffydd Jones yn Athro yn y Cyfryngau a'r Diwydiannau Creadigol ac yn Gyfarwyddwr Sefydliad Mercator, sydd yn gartref i Gyfnewidfa Lên Cymru a Llenyddiaeth Ar Draws Ffiniau ym Mhrifysgol Aberystwyth.


Mae O'r Pedwar Gwynt yn gyhoeddiad annibynnol. Mae pob tanysgrifiad a chyfraniad yn werthfawr - na, yn anhepgor - wrth geisio sicrhau dyfodol llewyrchus i'r cylchgrawn.


Gwyddom mai culach o beth tipyn yw’r gwahanol bontydd sydd heddiw’n cysylltu’r Gymraeg ag ieithoedd eraill y byd, ond nad felly y bu mewn cyfnodau hanesyddol eraill

Dyddiad cyhoeddi: 27·04·2017

Yn ôl i frig y dudalen

Dadansoddi


Huw L Williams

Mae’r penderfyniad i streicio gan staff prifysgolion ledled Cymru a’r Deyrnas Gyfunol, yn wyneb y bygythiad newydd i gynllun pensiwn prifysgolion, yn codi cwestiynau sylfaenol am rôl y Brifysgol fel sefydliad. Mae hyn ar ben cynlluniau diswyddo sydd ar waith ar raddfa syfrdanol ac sydd…

Dadansoddi


Nerys Williams

Yn y chwedegau, anogwyd 'Mamau America' i yrru eu plant i'r sinema gan y bardd Americanaidd Frank O'Hara – yn chwareus felly. O leiaf byddai gobaith wedyn na fyddent yn stelcian yn eu llofftydd 'yn eich casáu cyn pryd, a chithau ddim wedi gwneud dim byd rhy…

Cyfansoddi


Marion Muller-Colard

Mae'r stori hon i blant gan Marion Muller-Colard, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn Ffrangeg (2014), yn cyflwyno syniadau Hannah Arendt (1906-1975) ar ffurf hanesyn a lluniau unigryw gan Clémence Pollet. Mae'r athronwraig ar fin gorffen sgwennu ei llyfr olaf, ond wrth iddi bendroni dros y…

Cyfansoddi


Robert Walser

Cyhoeddodd Robert Walser ddarnau cyson ym mhapur dyddiol y Berliner Tageblatt yn 1907-8 ac yn y cyfnod 1925-1933, gan gynnwys 'Llythyr gan Ewropead' ym Mai 1926. Mae nifer o'r darnau hynny ar ffurf llythyr sy'n cyfarch y darllenydd yn bersonol, yn lythyrau caru sydd wedi eu cyfeirio at foment ddychmygol. Yn wir, yn 1930, penderfynodd y papur wahodd nifer o…

Dadansoddi


Daniel Huws

Mae canu'n ymestyn lawer pellach yn ôl yn ein hanes nag ysgrifennu. Genir canu yn y cof ac yn y cof y'i diogelir. Cof sy'n gwneud dyn. Mae grym y cof dynol yn rhywbeth y mae pawb ohonom wedi cael achos o bryd i'w gilydd i…

Dadansoddi


Huw L Williams

Nid ysgeler yw pob llais o'r ochr draw i Glawdd Offa. Yn ddiweddar, bûm yn ddigon ffodus i fynychu sesiwn benigamp Cymru dros Ewrop, yng nghwmni Anthony Barnett, sef cyfarwyddwr y mudiad Charter 88 a sefydlydd y wefan wych OpenDemocracy. Buodd yng Nghaerdydd yn…

Cyfansoddi


Mihangel Morgan

Rwy wedi golygu a diwygio wrth ailadrodd y stori ryfedd hon a gefais gan Merfyn Taylor y diwrnod hwnnw. Ac ers y siwrne drên honno bûm yn ddigon ffodus i gael gafael ar atgofion anghyhoeddedig Mona Moffat ei hun trwy law Dr…

Adolygu


Alun Llwyd

Ymhell bell yn ôl, cefais drip gorau'r flwyddyn i Bookland yn Wrecsam i brynu blwyddlyfr y cylchgrawn pop, Sgrech. Darganfyddais pwy oedd yn chwarae'r gitâr fâs i Trobwll, darllenais am (ond chlywais i ddim nodyn gan) T Dunlop Williams, a daeth 'canu pop Cymraeg' yn air yn ogystal â…