# Rhifyn 20

Pan glywais, yn ystod y pandemig diweddar, am benderfyniad y llyfrgell gyhoeddus leol i osod llyfrau a ddychwelwyd mewn cwarantîn am ychydig ddyddiau, yr hyn a ddaeth yn syth i’m cof oedd gweld ambell lythyr o ganol y 19g â’i bapur yn felyn llachar…

Dychmygwch olygfa. Mae hi rywbryd o gwmpas canol y 18g, ac mae dyn yn ei dridegau cynnar yn marchogaeth ei geffyl yn llafurus drwy fryniau gorllewin Cymru. Mae’n marchogaeth ar dir gwyllt. Hyd yn oed ganrif yn ddiweddarach byddai George Borrow yn…

Mae’r ffilm yn dechrau. Mae gŵr ifanc, hawddgar a thrwsiadus dros ben mewn siwt ffurfiol ddu, yn edrych i’r camera, yn clymu ei dei. Mae’r camera yn diffodd, yn ailgychwyn, yn diffodd. Yn mynd yn nes, yn ymbellhau, o dro i dro. Mae llun y gŵr ifanc…

Un waith yn unig y bûm yn agos at y broses o lunio deddf. Credaf mai dechrau’r 1990au oedd hi, ac roedd gan Gymdeithas yr Iaith fforwm Deddf Iaith Newydd, gyda Meredydd Evans yn y gadair, ac roedd gan bawb ei syniad ynghylch beth fyddai’r ddelfryd.…

Yn y gyfrol arloesol hon, mae Gareth Evans-Jones yn agor maes gwyryfol, sef y dadleuon ysgrythurol ynghylch caethwasiaeth yn llên gyfnodol Cymry America cyn ac ar ôl y rhyfel rhwng taleithiau’r de a’r gogledd. Trwy hynny mae’n cyfrannu at ein…

Gall gorffen llyfr deimlo fel cyrraedd pen y daith: amser cau’r cloriau a throi golygon. Os oedd yn llyfr da, gellir profi rhyw fath o alar wrth ei roi yn ôl ar y silff. Ond weithiau, mae’r atalnod llawn terfynol hefyd yn fan cychwyn, fel cyrraedd…

Digwydd y nofel hon (a gyhoeddwyd gyntaf yn 2010) yn nwyrain Wcráin ar ôl cwymp comiwnyddiaeth ac wedi i Wcráin ddatgan annibyniaeth yn 1991; ond gwell gosod rhagdybiaethau gwleidyddol ein cyfnod ni o’r neilltu – am y tro, beth bynnag. Nofel bardd…

Un o’r newidiadau mwyaf diflas yn fy milltir sgwâr oddi ar 2020 ydi diflaniad wynebau cyfarwydd. Mi fuodd un cymydog farw, mudodd ambell un arall i’r ‘wlad’, ond y categori mwyaf a newidiodd oedd busnesau – unigolion y byddwn i’n mwynhau cael sgwrs…

Beautiful Star, a gyhoeddwyd yn wreiddiol mewn Japaneeg yn 1962, yw’r nofel a ystyrid gan ei hawdur, Yukio Mishima, yn uchafbwynt ei gyfraniad fel llenor. Dyma enfant terrible llenyddiaeth Japan yr ugeinfed ganrif, a enwebwyd fwy nag unwaith am wobr…

Wn i ddim ai llyfr plant yw hwn ai peidio: mae ei dôn, sy’n ymylu ar fod yn addysgiadol a storïol, yn awgrymu hynny ond nid felly yr iaith addurnedig. Ac eto, roedd llyfrau plant yn nechrau’r ugeinfed ganrif yn defnyddio iaith sy’n ymddangos i ni…

Ar 9 Hydref 2022, bu farw Bruno Latour, un o feddylwyr mwyaf gwreiddiol yr argyfwng newid hinsawdd. Roedd Latour yn adnabyddus am ei allu i bontio’r gwyddorau ffisegol a chymdeithasol. Gallai ysgrifennu â hiwmor hefyd, fel y gwelir yn ei gyfrol fer,…

Wrth heneiddio, mae rhywun yn llai tebyg o newid ei farn ar fater o bwys. O leiaf, felly mae’n ymddangos. Ond tybed a oes a wnelo hyn nid yn gymaint ag oedran ond â’r newid amgylchiadau sy’n dod wrth fynd yn hŷn? I’r meddwl ifanc, eiddgar sy’n…

Roeddwn yn meddwl fy mod yn deithiwr profiadol – o fewn Ewrop o leiaf – nes imi gyrraedd gorsaf Fenis-Mestre un noson a chwilio’n ofer am fy nhrên i München/Munich – y cam cyntaf ar fy nhaith adref. Yn ôl y tocyn a brynais cyn cychwyn o Gymru, yr…

Mae fy onnen wedi melynu eto eleni, ac wedi diosg ei gwisg. Rydw i’n dweud ‘fy’ onnen mor hawdd, er mor chwithig ydi’r syniad o berchnogi coeden. Edrychaf arni’n aml o’m hystafell wely, gan ofyn: am ba hyd fyddi di yma? Mae clefyd y coed ynn ...

Rwy’n sefyll ar lawr uchaf Col.legi d’Arquitectes de Catalunya, canolfan bensaernïaeth a chelfyddyd yng nghanol dinas brysur Barcelona. Mae’r adeilad yn cael ei adnewyddu ar hyn o bryd felly mae’r llawr cyfan wedi ei glirio ar ein cyfer, rhesi o…