# Rhifyn 7

Mae delweddau o drais yn rhan annatod a holl-bresennol o’n bywydau heddiw. Ac eto, mae’n debyg na fu cyfnod mwy tawel yn hanes Cymru o ran ein profiad uniongyrchol o derfysg. Peryglus, wrth gwrs, yw galw unrhyw gyfnod yn unigryw. Ond ni fu rhyfel ar…

Yn yr oes ‘wrth-ddeallusol’ sydd ohoni, syndod yw sylweddoli bod angen ychydig o wybodaeth o’r Clasuron i werthfawrogi dwy o brif nofelau Cymraeg 2018. Nofel hanes enfawr ym mhob ffordd yw un ohonynt, gan y diweddar Gwynn ap Gwilym, am fywyd a…

Mae teitl nofel ddiweddaraf Jon Gower yn cyhoeddi ei llinach yn ddiamwys. Nid syndod yw gweld y genre hwn yn treiddio trwy byrth ffuglen Gymraeg oherwydd mae’r noirs yn holl bresennol ym mhob cyfrwng, bron, o gelfyddyd bellach. Gair a ddefnyddiwyd…

Mae’r ymdrech i’n hargyhoeddi ni i gyd mai Caerdydd yw’r lle gorau dan haul i fyw yn ddidrugaredd. Yn y taflenni corfforaethol slic ac yn sentimentaleiddiwch mursennaidd propaganda answyddogol ei dinasyddion megis ‘I loves the ’diff’, mae’r neges yn…

Yr oedd fel petai’r byd mawr y tu allan yn gynnwrf i gyd ym 1968. Tasgai fflam y chwith newydd dros y Cyfandir, gan daflu gwreichion ar golegau Lloegr. Yr ochr arall inni, daeth yn wrthdaro hanesyddol yn yr Ynys Werdd. Yma hefyd bu’r bomiau yn…

Yn hanesyddiaeth blynyddoedd cynhyrfus y 1960au fe welir 1968 yn gyffredinol fel uchafbwynt chwyldro’r genhedlaeth ifanc ledled y byd. O safbwynt y diwylliant Cymraeg, y broblem sylfaenol gyda’r amryw astudiaethau hanesyddol yw eu bod, bron yn…

Gwranda: rydw i wedi bod yn meddwl am y flwyddyn dreuliais i yn nheyrnas y sâl. Blwyddyn ddryslyd, anhraethadwy, y tu hwnt i eiriau. Cuddiais fy mhasbort arall, y pasbort tywyll sydd yn dangos wyneb tenau fel penglog, ac a ysgrifennwyd mewn gwyddor…

Dyma’r sefyllfa: rydan ni ynghanol nunlle, neu’n fwy agos ati, ynghanol pawb, ac mae gennym argyfwng. Mae Guillem yn edrych arna i ac yn gweiddi ‘Pi-pi! Pi-pi!’ ac mae Martí, yr ail efaill yn fy ngofal, yn llithro rhwng fy nghoesau ac yn dianc i’r…

Rwy’n dechrau amau mai llwynog mwya’ ein cyneddfau ni i gyd ydi’r co’. Hyna’ yn y byd yr awn ni, mwya’ simsan y co’ mewn llawer ffordd: anghofiwn enwau a gwynebau; anghofiwn gadw oed o dro i dro; anghofiwn i beth goblyn y daethom i fyny’r grisiau.…

Yn rhyfedd iawn, ro’n i’n wleidyddol ers fy mod i’n blentyn. Rwy’n credu bod fy nhad wedi cael lot o ddylanwad arna i – er, mewn cymdeithas cefn gwlad, doedd neb yn trafod gwleidyddiaeth. Ac wrth gwrs, yng ngwaelod Sir Aberteifi, lle ro’n i wedi…

‘My small voice was answered by a rich chorus of voices! My voice, which had once been mute!’ Dyma eiriau Nuala O’Faolain, yn sôn yn ei hunangofiant, Are You Somebody?, am y profiad o gael ei chlywed ar ôl blynyddoedd o deimlo, fel merch yn…

Treuliais y flwyddyn ddiwethaf yn adeiladu telyn rawn, sef telyn wedi ei llinynnu â blew hir, garw o gynffon ceffyl. Nid oes un wedi ei chwarae yng Nghymru ers dau gant o flynyddoedd. Clywais am fodolaeth y delyn hon am y tro cyntaf pan oeddwn yn yr…

Dwy daith drên i Warszawa, prifddinas Gwlad Pwyl: y naill ym Medi 1968 o dref Przemyśl, nid ymhell o’r ffin â’r Wcráin, a’r llall yn Nhachwedd 2017 o ddinas Kraków yn y de. Dau deithiwr Pwylaidd â’r un nod o brotestio yn erbyn eu llywodraeth, a’r…