# Rhifyn 29

Mae gan y Cymry hoffter o’r pethau bychain sydd ym misoedd cynnar y flwyddyn. Dywedir mai gyda chamau ceiliog y daw’r haul yn ôl i’w rym o’r heuldro ymlaen. Erbyn mis Mawrth, dathlwn y gweithredoedd bychain wrth i’r cynffonnau ŵyn bach chwifio’r…

Yng nghyfrol ddiweddaraf Gwyneth Lewis, First Rain in Paradise (2025) – ei seithfed gyfrol o gerddi yn Saesneg gan wasg Bloodaxe – cyflwynir i ni mewn cyd-destun newydd rai o syniadau blaenorol y bardd ynghylch y berthynas rhwng iechyd ac…

Mae’n bleser crwydro orielau arddangosfa Amgueddfa Cymru, Gwen John: Hardd a Hynod (7 Chwefror tan 28 Mehefin 2026). Dyma’r casgliad mawr cyntaf o waith yr artist o Sir Benfro mewn mwy na deugain mlynedd – mae’r sioe yn cywain gweithiau prin o…

Nid ymdriniaeth athronyddol a geir yn y llyfr hwn, fel y cyfryw, ond myfyrdod estynedig ar y ddaear a’r bywyd mae’n ei gynnal; yn benodol, yr ardd a’i blodau. Hynny yw, yr ardd fel gofod a dendir yn fwriadol er mwyn meithrin planhigion ac ymgolli…

Am wn i, does gan neb hawl ar Dafydd ap Gwilym. Mae’r sawl fyn fynd ati i ailbobi ac ystumio yn rhydd o gyfyngiadau’r rhai sy’n bustachu ymhlith llawysgrifau llenorion y ganrif ddiwethaf, yn chwalu pennau dros ganllawiau hawlfraint ac yn ceisio…

Roedd Vaughan Hughes yn credu yn gryf yng ngwerth yr ysgrif goffa. Ewch yn ôl drwy archif cylchgrawn Barn ac fe welwch chi dystiolaeth o’r gred honno. Pan benodwyd Vaughan Hughes fel cyd-olygydd yn 2008, mynnodd neilltuo cyfran deg o’r cylchgrawn ar…

Annhebyg bod unrhyw le arall yng Nghymru lle ceir trafferth dod o hyd i le parcio am 5.45 ar fore Nadolig. Yng nghefn gwlad Powys, mewn tywyllwch dwfn, parciais ar ymyl ffordd fwdlyd a brysiais i fyny lôn gul gan ddilyn criw o bobl gyda…

Peth cwbl resymol fyddai i chwi dybio fod Cymro glân, gloyw a thraddodiadol fel y fi yn mwynhau cysuron ein traddodiad Anghydffurfiol, yn gallu gwerthfawrogi pregeth raenus a morio canu campweithiau’r Pêr Ganiedydd. Ond y gwir amdani yw fy mod yn…

Yn y blynyddoedd rhwng 1971 a 1983, roedd Francesca Odell yn astudio ar y cwrs ffotograffiaeth ddogfennol yng Nghasnewydd a hithau hefyd ar y pryd yn magu ei phlant yn Abertawe. Ar ddiwedd y cyfnod hwn y penderfynodd wneud cais i fod yn rhan o…

Mae’r stemar yn smotyn bach ym mhen pella’r llyn. Mae pob dim yn llachar, mor syfrdanol o lachar, mae angen hanner cau dy lygaid i’w gweld hi’n iawn. Ond daw sŵn y peiriant ar draws y dŵr, sŵn wedi ei chwyddo gan y bryniau uchel. Yn sgil wythnosau o…

A wnaeth hi luchio ei hun i mewn i ffau’r llewod am mai dyna oedd ei blys? Oedd tryblith emosiynol a cholled a galar yn angenrheidiol i’w hysbrydoliaeth artistig? Ydi unigedd, hiraeth, atgof a dyheu yn hanfodol i’r enaid creadigol? Beth ydi awen, a…

Ar ôl troi tudalen olaf Every One Still Here, teimlwn fel pe bai gen i waed ar fy mysedd. Roedd fel pe bai’r tudalennau eu hunain wedi eu britho â gwaed. Roedd yn amhosib peidio wylo. Ac eto, er gwaethaf y portread iasol a thorcalonnus o drais y…

Mae’r adolygwyr yn honni bod pedwar plentyn yr awdur Jan Morris yn cyd-weld â’r darlun ohoni, ‘brilliant, prolific and deeply selfish’,  sydd yn y cofiant newydd hwn, y cofiant ‘awdurdodedig’. Nid yw hyn yn wir o gwbl yn achos y trydydd plentyn, Twm…

Mae pethau’r byd diriaethol yn cael eu tanseilio: mae’r byd yn cael ei ddad-ddiriaethu. Dyna yw hanfod dadl yr athronydd o Corea Byung-Chul Han yn ei gyfrol Non-things: Upheaval in the Lifeworld (2022), ac mae’n dal bod goblygiadau pellgyrhaeddol…

Dro yn ôl, digwydd imi fod yn La Rochelle, ar arfordir hardd Nouvelle-Aquitaine. Roedd yr eigion yn ymestyn o’m blaen i’r gorllewin, yr holl ffordd i Merica fawr. Roedd y traethau i’r de a’r gogledd imi yn eang. Roedd wybren arian glan y môr…