# Rhifyn 8

# Rhifyn 8


Boz Groden

gŵyl

Dydd neu ddyddiau pryd na chyflawnir gwaith beunyddiol, dydd neu ddyddiau o ddifyrrwch neu adloniant; diwrnod wedi ei neilltuo a'i gadw'n barchus yn flynyddol er coffa am ryw sant neu berson arbennig neu am ryw ddigwyddiad cofiadwy, dydd gŵyl (grefyddol), dygwyl, dydd cysegredig, gwyl-mabsant, diwrnod…

# Rhifyn 8


Jerry Hunter

[Diweddariad. Cynnig arall arni] Aeth y stori o gwmpas y wlad. Ar ôl iddyn nhw glywed, daeth y dynion pwysig ynghyd a phenderfynu gofyn iddo ysgaru â'i wraig am gyflawni trosedd mor erchyll. Dyma'i ateb o: 'Does dim rheswm [...] ngwraig gan fy mod i'n gwybod…

# Rhifyn 8


Miriam Elin Jones

Mewn sioe gerdd lachar, How to Win Against History, y dysgais i gyntaf am fodolaeth pumed Marcwis Môn. Gyda’r fersiwn honno o stori anhygoel y dyn hwn yn fyw yng fy nghof – dyn a wariodd bob ceiniog o’i gyfoeth teuluol ar ddeiamwntiau…

# Rhifyn 8


Katie Gramich

Ym mhennod gyntaf ei lyfr dylanwadol The Dragon has Two Tongues (1968), sy’n sôn am ei ddatblygiad fel awdur, mae Glyn Jones – brodor o Ferthyr – yn datgan: ‘While using cheerfully enough the English language, I have never written in it a word about any country…

# Rhifyn 8


Dyfrig Jones

Prin fod unrhyw un yn ysgrifennu am hil yn Unol Daleithiau’r America heddiw â’r un angerdd, yr un dyfeisgarwch, yr un graen â Ta-Nehisi Coates. Ef, yn ôl Toni Morrison, yw etifedd James Baldwin, yr unig un a lwyddodd i lenwi’r gwacter sydd wedi bodoli ers…

# Rhifyn 8


Angharad Penrhyn Jones

Nid yw’r cysyniad o boblyddiaeth yn un cwbl eglur. Caiff y gair ei luchio o gwmpas y dyddiau hyn, a’i ddefnyddio mewn ffyrdd mor llac ac amwys nes ei fod, bron iawn, yn ddiystyr. Weithiau, fe’i defnyddir i ddynodi ‘poblogaidd’, dro arall, ‘ffasgaidd’. Nid yr…

# Rhifyn 8


Dylan Foster Evans

Mae taro i’r siop yn mynd yn brofiad mwyfwy gwleidyddol y dyddiau hyn wrth i gynnyrch o bob math gael ei frandio â Jaciau’r Undeb breision (ac ambell waith â’r Ddraig Goch hithau). Beth bynnag eich barn am hynny, mae’n newydd da fod y Gymraeg erbyn hyn i’w…

# Rhifyn 8


Sioned Puw Rowlands

Roedd fy mam yng nghyfraith ar y ffôn: ‘Be, mi rwyt ti’n ymddiheuro am dorri gwydr arall? Bravo! I’w torri maen nhw’n da, ferch! Gad i wydr arall ddisgyn yn deilchion ar lawr! Ia, yr un drudfawr yna sydd wedi ei gadw’n ofalus gan dy fam yng nghyfraith, dy…

# Rhifyn 8


Emyr Ll Gruffudd

Ar ôl gorffen sgwennu’r golofn hon a gwasgu’r botwm fydd yn ei gyrru at y golygydd, mi fydda i’n teimlo fy mod wedi haeddu seibiant. Wedi’r cwbwl, nid ar chwarae bach y mae rhywun yn ymchwilio’n drylwyr, yn cynllunio, ac wedyn yn ysgrifennu colofn o fil o…

# Rhifyn 8


Huw L Williams

Brexit. Trump. Yr amgylchfyd ar i waered. Argyfwng parhaol neo-ryddfrydiaeth a hirlwm. Ymchwydd y dde eithafol a’r chwith sosialaidd. Yng Nghymru, dwysáu tlodi a dioddefaint; Cynulliad ar chwâl; Prif Weinidog yn ymddiswyddo; arweinyddion newydd i’r pleidiau, a gwewyr geni araf mudiad annibyniaeth.

Dyma…

# Rhifyn 8


Mihangel Morgan

Bob wythnos, ers bron i dair blynedd, bûm i’n mynychu dosbarth ioga a gynhelir yn festri’r capel lle rydw i’n mynd i gwrdd bob dydd Sul. Mae’r dosbarth yn cychwyn am 1.30 y prynhawn ac yn dod i ben am 3.30 ond wedyn rydyn ni’n cael…

# Rhifyn 8


Simone Weil

Cafodd yr ysgrif hon ei darganfod ymhlith papurau un o feddylwyr mawr yr ugeinfed ganrif, Simone Weil (1909–43). Yn gyfoeswraig i Simone de Beauvoir a Hannah Arendt, roedd y rhan helaeth o’i hysgrifau heb eu cyhoeddi pan fu farw yn annhymig yn 34 oed.…

# Rhifyn 8


O’r Pedwar Gwynt

Codi Llais, gol. Menna Machreth (Y Lolfa, Gorffennaf 2018)

Yn y gyfrol hon, mae yma drafodaeth ar holl gyfoeth a chymhlethdod profiadau merched heddiw: natur wrywaidd gwleidyddiaeth ein Senedd; y rhagfarnau a wynebir gan amaethwyr benywaidd; aflonyddu rhywiol yng nghoridorau San…

# Rhifyn 8


Casi Dylan

Gall yr annisgwyl gynnig ffordd newydd o weld y byd. Yn ‘Llygad y Dydd yn Ebrill’ Saunders Lewis, un blodyn bach sy’n troi cae gwanwyn yn ‘Llwybr Llaethog’: ‘Doe gwelais lygad y dydd / fel drych harddwych y wawrddydd; / echdoe dibris y troediwn, / a doe…

# Rhifyn 8


Emyr Lewis

Crëwyd Cynulliad Cenedlaethol cyntaf Cymru yn 1998. Diddymwyd ef yn 2006. Er mai dyma’r gwirionedd cyfreithiol, nid dyma ganfyddiad pobl Cymru, ac felly nid dyma’r gwirionedd gwleidyddol. Y rheswm dros hynny yw bod sefydliad arall o’r un enw wedi ei greu, er ei fod o ran…

# Rhifyn 8


Alan Llwyd

Cyfnod creulon, didostur oedd cyfnod y Rhyfel Mawr; cyfnod o ddioddefaint mawr, dioddefaint corfforol yn ogystal â dioddefaint meddyliol. Yn ystod y blynyddoedd 1914-1918 y cymerwyd rhyddid dyn oddi arno. Ar ôl 2 Mawrth 1916, pan ddaeth gorfodaeth filwrol i rym, nid oedd…