# Deallusrwydd Artiffisial

Ychydig i’r gogledd o’r Eglwys Newydd yng Nghaerdydd, mae coedwig ffawydd ar lethr uwchben hen gamlas Morgannwg. Stribyn hirgul o goedwig yw hon, ond mae’r coed tal, urddasol a’u plethwaith dwys o ddail yn amgáu’r cyfan ag awdurdod clawdd terfyn.

Yn ei nofel ddiweddaraf, Cymru Fydd (2022), mae Wiliam Owen Roberts yn archwilio sawl thema ogleisiol ac arswydus fel ei gilydd. Mae cynsail y stori, sef ethno-wladwriaeth Gymreig – ar lun yr Israel gyfoes – yn rhybudd nad yw’n gofyn sylwebaeth…

Roedd presenoldeb y ferch fach yn y gynulleidfa yn dystiolaeth fyw i eiriau ei mam o’r llwyfan. Darllen roedd hi – y fam, y bardd J L Williams – o’i chasgliad Origin (2022), cerddi yn olrhain twf baban yn y groth, yr esgor i fyd ynysig Covid-19, a’r…

Cyfrol am natur deallusrwydd yw hon, sy’n cwmpasu llawer mwy na’r hyn y gobeithiwn ei gyflawni â chyfrifiadur, waeth pa mor gelfydd y bo hynny. Mae adlais o gyfraniad dylanwadol John Berger, Ways of Seeing (1972), yn ei theitl: yn yr un modd ag yr…

Ychydig sy’n cyhoeddi llyfr newydd yn eu canfed flwyddyn. Llai fyth sy’n coleddu syniadau chwyldroadol, newydd yn gant oed. Prin hefyd ydi’r rhai sydd â’r doniau, y dygnwch a’r dyhead i ddilyn gyrfa wyddonol (dra llwyddiannus, fel mae’n digwydd) y…

Roedd Cymru’n ganolbwynt llythrennol i’r chwyldro diwethaf, ond roedd hefyd ar yr ymylon; ac ar ymylon yr ymylon hynny yr oedd y Gymraeg. Bydd ein hymateb i’r chwyldro nesaf yn pennu ein ffawd fel cymdeithas Gymraeg, ond y tro hwn mae llai o amser…