# Yr amgylchedd

# Yr amgylchedd


Siân Melangell Dafydd

Sylwch ar ddarlun y nico bach, mor gysáct ei ystumiau, yn hedfan hyd glawr y gyfrol hon. Bron na ellir clywed fflap ei adenydd, ei gân benysgafn, sionc. Ond mae awgrym o rywbeth arall ar y clawr: darlun manwl berffaith cloc dant y llew…

# Yr amgylchedd


Angharad Penrhyn Jones

Dwi wedi mwynhau nofio mewn dŵr rhewllyd erioed. Roedd fy Mormor, Hanna Helena (mam fy mam, yng ngogledd Sweden) yn nofio yn llynnoedd yr Arctig bob cyfle a gâi, cyn belled â bod y dŵr heb rewi’n gorn, ac mae’n debyg fy mod i a fy chwaer wedi tynnu…

# Yr amgylchedd


Sioned Puw Rowlands

Roedd hi'n llonydd braf uwch ben moryd Dyfi fis Chwefror eleni. Yn gynnes. Roedd yr eithin wedi hen agor ei des melyn i'r cloddiau. A oedd pioden ddŵr – yr halcyon – wedi drysu a rhithnythu ar y môr gan leddfu'r dyfroedd? Fel y byddai ar fyrddydd gaeaf, yn ôl awduron…

# Yr amgylchedd


Grug Muse

Marian terfynol rhewlifol ydi Cape Cod, a rhoi ei deitl daearyddol iddo. Mae’n ymestyn am 65 milltir i’r Iwerydd ac, ar ei uchaf, yn codi i oddeutu 96 metr. Rhyw 16,000–20,000 mlwydd oed ydi’r marian hwn, sy’n gymharol ifanc mewn termau rhewlifol, ond mae’n dynesu…

# Yr amgylchedd


Llion Wigley

Yn hanesyddiaeth blynyddoedd cynhyrfus y 1960au fe welir 1968 yn gyffredinol fel uchafbwynt chwyldro’r genhedlaeth ifanc ledled y byd. O safbwynt y diwylliant Cymraeg, y broblem sylfaenol gyda’r amryw astudiaethau hanesyddol yw eu bod, bron yn ddieithriad, yn anwybyddu profiadau’r Cymry yn ystod y…

# Yr amgylchedd


R Gareth Wyn Jones

Dengys gwaith Antonio Damasio bod modd gwahaniaethu yn ffisiolegol rhwng ein hemosiynau a’n teimladau a bod ein hymatebion emosiynol yn digwydd yn lled ‘ddifeddwl’. Dadleua fod emosiwn yn deillio – yn niwrolegol a ffisiolegol – o integreiddio gweithgaredd ein hymennydd a’n cyrff (yn groes i ddeuoliaeth…

# Yr amgylchedd


O’r Pedwar Gwynt

Cyfrol a gyhoeddwyd ugain mlynedd yn ôl bellach yw hon, gyda darluniau cain gan Islwyn Williams. Fe’i hysgrifennwyd ar ffurf dyddiadur ac mae’n gofnod o’r bywyd gwyllt y daw’r awdur ar ei draws dros flwyddyn gron. Mae gwybodaeth Bethan Wyn Jones, fel y gŵyr unrhyw un sy’n…

# Yr amgylchedd


R Gareth Wyn Jones

Mewn ffiseg diffinnir ynni fel ‘y gallu i wneud gwaith’, er bod tarddiad yr ynni a’r gwaith a gyflawnir yn dra amrywiol. Defnyddiaf ddwy enghraifft i egluro hyn. Gellir ffrwyno’r ynni mewn dŵr sy’n llifo o ben y mynydd i’r dyffryn islaw – sef ynni a ddaw drwy rym…

# Yr amgylchedd


Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

# Yr amgylchedd


Angharad Penrhyn Jones

Tanysgrifiwch i ddarllen yr ysgrif hon

Mae gan Bruce Parry lawer o edmygwyr, mae’n debyg: tipyn o her oedd dod o hyd i sedd wag yn sinema Tywyn. Roeddem wedi ymgasglu yn y Magic Lantern, fel y’i hadnabyddir erbyn hyn, nid yn unig i…

# Yr amgylchedd


Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

# Yr amgylchedd


Steffan Gwynn

Mae’r Ffindir yn enwog am ei fforestydd maith a’i chant a mil o lynnoedd disglair. Dyma wlad yr haul ganol nos, a pheth cyffredin yw dal bws o’r ddinas allan i’r wlad er mwyn mwynhau’r tywydd braf gan gasglu llus neu fadarch mewn basged wiail…

# Yr amgylchedd


Sioned Puw Rowlands

Hen ysfa ddigon afiach ydi mynwenta, meddai T H Parry-Williams yn un o'i ysgrifau. Aeth yn ei flaen i ddweud: 'ond y mae rhyw swyn arbennig yn yr arfer, er hynny.' Mi fydda i'n ei chael hi'n anodd mynd heibio i fedd Kostas Axelos…

# Yr amgylchedd


Casia Wiliam

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd, ac ym mis Hydref, a minnau bellach yn byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat…

# Yr amgylchedd


Caryl Lewis

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

# Yr amgylchedd


Amrywiol

I nodi Dydd Gŵyl Dewi, gofynnodd O'r Pedwar Gwynt i awduron a sylwebwyr ddweud eu dweud am Gymru yn 2017. Doedd yna ddim brîff fel y cyfryw ac fe gafodd pob un rwydd hynt i ddweud yr hyn a fynnai.

Dyma ddetholiad o'r ymatebion a gafwyd.