# Yr amgylchedd

# Yr amgylchedd


Sioned Puw Rowlands

Roedd hi'n llonydd braf uwch ben moryd Dyfi fis Chwefror eleni. Yn gynnes. Roedd yr eithin wedi hen agor ei des melyn i'r cloddiau. A oedd pioden ddŵr – yr halcyon – wedi drysu a rhithnythu ar y môr gan leddfu'r dyfroedd? Fel y byddai ar fyrddydd gaeaf, yn ôl awduron…

# Yr amgylchedd


Grug Muse

Marian terfynol rhewlifol ydi Cape Cod, a rhoi ei deitl daearyddol iddo. Mae’n ymestyn am 65 milltir i’r Iwerydd ac, ar ei uchaf, yn codi i oddeutu 96 metr. Rhyw 16,000–20,000 mlwydd oed ydi’r marian hwn, sy’n gymharol ifanc mewn termau rhewlifol, ond mae’n dynesu…

# Yr amgylchedd


Llion Wigley

Yn hanesyddiaeth blynyddoedd cynhyrfus y 1960au fe welir 1968 yn gyffredinol fel uchafbwynt chwyldro’r genhedlaeth ifanc ledled y byd. O safbwynt y diwylliant Cymraeg, y broblem sylfaenol gyda’r amryw astudiaethau hanesyddol yw eu bod, bron yn ddieithriad, yn anwybyddu profiadau’r Cymry yn ystod y…

# Yr amgylchedd


R Gareth Wyn Jones

Dengys gwaith Damasio bod modd gwahaniaethu yn ffisiolegol rhwng ein hemosiynau a’n teimladau a bod ein hymatebion emosiynol yn digwydd yn lled ‘ddifeddwl’. Dadleua fod emosiwn yn deillio – yn niwrolegol a ffisiolegol – o integreiddio gweithgaredd ein hymennydd a’n cyrff (yn groes i ddeuoliaeth…

# Yr amgylchedd


O’r Pedwar Gwynt

Cyfrol a gyhoeddwyd ugain mlynedd yn ôl bellach yw hon, gyda darluniau cain gan Islwyn Williams. Fe’i hysgrifennwyd ar ffurf dyddiadur ac mae’n gofnod o’r bywyd gwyllt y daw’r awdur ar ei draws dros flwyddyn gron. Mae gwybodaeth Bethan Wyn Jones, fel y gŵyr unrhyw un sy’n…

# Yr amgylchedd


R Gareth Wyn Jones

Mewn ffiseg diffinnir ynni fel ‘y gallu i wneud gwaith’, er bod tarddiad yr ynni a’r gwaith a gyflawnir yn dra amrywiol. Defnyddiaf ddwy enghraifft i egluro hyn. Gellir ffrwyno’r ynni mewn dŵr sy’n llifo o ben y mynydd i’r dyffryn islaw – sef ynni a ddaw drwy rym…

# Yr amgylchedd


Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

# Yr amgylchedd


Angharad Penrhyn Jones

Tanysgrifiwch i ddarllen yr ysgrif hon

Mae gan Bruce Parry lawer o edmygwyr, mae’n debyg: tipyn o her oedd dod o hyd i sedd wag yn sinema Tywyn. Roeddem wedi ymgasglu yn y Magic Lantern, fel y’i hadnabyddir erbyn hyn, nid yn unig i…

# Yr amgylchedd


Cynog Dafis yn holi R Gareth Wyn Jones

‘Mae pob chwyldro [ynni] wedi cyflymu prosesau bywyd; mae’n arbennig o wir am y chwyldro diwydiannol. Felly, os darganfyddir ffynonellau sy’n cynnig digonedd o ynni di-garbon yn y dyfodol, mi fydd hynny’n arwain at fwy o ynni, mwy o waith a mwy o rym. Os ydi’r…

# Yr amgylchedd


Steffan Gwynn

Mae’r Ffindir yn enwog am ei fforestydd maith a’i chant a mil o lynnoedd disglair. Dyma wlad yr haul ganol nos, a pheth cyffredin yw dal bws o’r ddinas allan i’r wlad er mwyn mwynhau’r tywydd braf gan gasglu llus neu fadarch mewn basged wiail…

# Yr amgylchedd


Sioned Puw Rowlands

Hen ysfa ddigon afiach ydi mynwenta, meddai T H Parry-Williams yn un o'i ysgrifau. Aeth yn ei flaen i ddweud: 'ond y mae rhyw swyn arbennig yn yr arfer, er hynny.' Mi fydda i'n ei chael hi'n anodd mynd heibio i fedd Kostas Axelos…

# Yr amgylchedd


Casia Wiliam

Dwi wedi symud tŷ naw o weithiau yn ystod fy mywyd, ac ym mis Hydref, a minnau bellach yn byw yng Nghaerdydd ers deng mlynedd, fe fydda i’n symud eto. Rydw i a Tom wedi bod yn byw yn ein fflat…

# Yr amgylchedd


Caryl Lewis

Mae gan bobl rhyw ddarlun rhyfedd o’r frenhines. Yr unben anniolchgar, yn cael ei bwydo a’i mwytho a hithau’n gwneud dim ond dodwy a gloddesta. Dyma ddarlun sydd ymhell o fod yn gywir. Morwyn y cwch yw hi. Cael ei charcharu yno y mae.…

# Yr amgylchedd


Amrywiol

I nodi Dydd Gŵyl Dewi, gofynnodd O'r Pedwar Gwynt i awduron a sylwebwyr ddweud eu dweud am Gymru yn 2017. Doedd yna ddim brîff fel y cyfryw ac fe gafodd pob un rwydd hynt i ddweud yr hyn a fynnai.

Dyma ddetholiad o'r ymatebion a gafwyd. 

# Yr amgylchedd


Sara Penrhyn Jones

Gofynnodd fy mab i mi’n ddiweddar a oeddwn i erioed wedi gweld draenog. Edrychais arno'n syfrdan. Roedd draenogod yn gymaint rhan o fy mhlentyndod â chrafu pengliniau, danadl poethion a gwneud cadwyni o lygad y dydd. Doedd gen i ddim syniad y gallai…

# Yr amgylchedd


Bruno Latour, cyf. Owen Martell

Ceisiais amlinellu [yn y ddarlith hon] rhyw fath o driniaeth gychwynnol a'n harweiniai i chwarae yn erbyn ei gilydd wahanol ffyrdd o 'fod yn y byd'. Hynny yw, i ofyn cwestiynau hen a chyffredin iawn: pwy, ble, pryd, sut a pham? Pwy ydym ni, ni…