# Geiriau

# Geiriau


Dylan Foster Evans

O bryd i’w gilydd, ar y cyfryngau cymdeithasol neu mewn cig a gwaed, byddaf yn gweld neu glywed sgyrsiau am eiriau Cymraeg yr ystyrir eu bod yn hyll, yn amhersain neu’n syml iawn yn annymunol. Nid eu hystyr yw’r maen tramgwydd yn achos trwch y geiriau…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Tybed nad ‘Pwllderi’ gan Dewi Emrys (1881–1952) yw cerdd dafodiaith enwocaf y Gymraeg? Mae’n haeddiannol enwog am y darlun cofiadwy o gynefin y siaradwr a ddisgrifir yn iaith gyfoethog sir Benfro ... 

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Ar dir fferm Blaen Einion yng ngogledd eithaf Ceredigion, y mae arbrawf ar waith i ailgyflwyno’r afanc i un gornel fechan a chaeedig o dir Cymru. Ar lefel genedlaethol, mae Prosiect Afancod Cymru wrthi’n ymchwilio i effaith bosibl ail-gyflwyno’r anifail i’w hen gynefinoedd yng…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Mae taro i’r siop yn mynd yn brofiad mwyfwy gwleidyddol y dyddiau hyn wrth i gynnyrch o bob math gael ei frandio â Jaciau’r Undeb breision (ac ambell waith â’r Ddraig Goch hithau). Beth bynnag eich barn am hynny, mae’n newydd da fod y Gymraeg erbyn hyn i’w…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Ai’r un person ydwyf heddiw ag yr oeddwn ddeng mlynedd, ugain mlynedd, ddeugain mlynedd yn ôl? Dyma gwestiwn oesol y gall y llenor a’r gwyddonydd fel ei gilydd geisio ei ateb. Mae un ystadegyn yn awgrymu bod oddeutu 98 y cant o’r atomau yn…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

A glywsoch erioed gyfarthiad yr iwrch? Sŵn garw, cryno: ei ansawdd cyfryw ag i awgrymu bod cysylltiad onomatopeaidd rhyngddo ac enw’r creadur ei hun (er nad felly y mae, hyd y gwn). Nis clywais erioed, ac eithrio – wrth gwrs ­– ar YouTube. Ond erbyn hyn…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Mae’n rhyfedd sut y gall ein synhwyrau ein cludo’n ôl i gyfnodau arbennig yn ein hanes. Bydd clywed aroglau sebon Imperial Leather – am enw! – yn ail-greu’r wythdegau i mi. A bydd gwrando ar Mwng gan y Super Furry Animals yn mynd â mi ar fy mhen yn ôl i…

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Ei gyd-destun yw gogoniant gair. Yn yr ymgysylltu â geiriau eraill y mae’r gwefru; yn y gwrthdaro y daw’r gwreichion. Fel callestr ar ddur. Ond mae geiriau weithiau’n hunangynhaliol, yn sefyll ar eu traed eu hunain, heb gynhaliaeth eu cymheiriaid ...

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Fel ym mhob dinas, mae gwahanol naratifau yn gweu trwy’i gilydd yng Nghaerdydd. Mae stori’r brifddinas a bleidleisiodd ‘na’ yn refferendwm 1997 yn cyd-fyw â ‘chwyldro tawel’ o blaid yr iaith Gymraeg. Dywed rhai mai dinas na lwyddodd erioed i ‘bwnio’i phwysau’ llenyddol yw Caerdydd ...

# Geiriau


Dylan Foster Evans

Tarian y Gweithiwr, Calan Gaeaf 1900, tudalen 6. Ar y sgrin, ar fy nglin: y papur newydd radicalaidd o’r De diwydiannol wedi ei ddigido gan y Llyfrgell Genedlaethol. Rwy’n chwyddo’r ddelwedd ac yn sgrolio yma ac acw ...