Dadansoddi

Er mwyn cyrraedd y nod uchelgeisiol o filiwn o siaradwyr erbyn 2050, mae gofyn am newid chwyldroadol yn y ffordd yr ydym yn trafod yr iaith Gymraeg a’i rôl gymdeithasol. Mae’n hollbwysig bod yr iaith Gymraeg yn parhau’n iaith yr aelwyd ac yn iaith…

Dim ond ar ôl dod yn oedolyn y deuthum i werthfawrogi pa mor ffodus yr oeddwn i gael fy magu mewn pentref bach gwledig yng ngogledd Ceredigion. Roedd yna gaeau, coed a bryniau, bywyd gwyllt yn ein hamgylchynu, lôn dawel a chriw o fois i fagu fy…

Ei gyd-destun yw gogoniant gair. Yn yr ymgysylltu â geiriau eraill y mae’r gwefru; yn y gwrthdaro y daw’r gwreichion. Fel callestr ar ddur. Ond mae geiriau weithiau’n hunangynhaliol, yn sefyll ar eu traed eu hunain, heb gynhaliaeth eu cymheiriaid ...

Mae rhywun yn cofio Tony Bianchi fel dyn annwyl a chariadlawn, fel awdur athrylithgar a luniodd gyfrolau doeth a chwareus a enillodd iddo Wobr Daniel Owen a’r Fedal Ryddiaith. Ond roedd yn meddu hefyd ar yr angerdd sy’n peri i bobl frwydro ac…

Bron bob bore Sadwrn, byddaf yn estyn am fy esgidiau cerdded, yn cydio yn fy mag cefn ac yn gyrru yn y car i sŵn cynnes Galwad Cynnar. Y gyrchfan? Mae’n newid o wythnos i wythnos: Llyn Ogwen, Gerlan, Capel Curig, Abergwyngregyn, Deiniolen,…

Yn y Fedwen Lyfrau eleni gwobrwywyd Alun Jones, Golygydd Creadigol gyda gwasg Y Lolfa, am gyfraniad oes i'r diwydiant cyhoeddi Cymraeg. Awdur ac un o'i gyn-ddisgyblion sy'n hel atgofion.

'Rhodri' ydoedd i bob un. Ac nid anffawd iddo oedd bod Rhodri, yn ystod y canrifoedd Canoloesol hynny pan oedd Cymru'n meddu ar hunaniaeth wleidyddol gadarn ac unigryw, yn enw brenhinol. Gallai ein Rhodri ni fod yn 'Dywysog y Bobl', ac roedd mawr…

Digwyddodd tri chwyldro technolegol yn ystod yr hanner canrif ers sefydlu gwasg Y Lolfa - tri chwyldro sy’n taflu rhywfaint o oleuni ar gynnyrch y cyfnod ac esblygiad y wasg. Robat Gruffudd sy'n olrhain yr hanes ar achlysur pen-blwydd a ddylai fod…

Mae Cymru'n hollol amharod am y newidiadau sylfaenol sydd yn debygol o ddod yn ystod y blynyddoedd nesaf. Nid dim ond y Gymraeg a'r 'pethe' diwylliannol sydd yn y fantol - mae yna fygythiad i bopeth, o'r tîm pêl-droed cenedlaethol i allu'r…

Yn ôl y cyfreithiwr Emyr Lewis, fe fydd yr effeithiau economaidd ar y Gymraeg yn digwydd boed y Brexit yn ‘galed’ neu beidio. Ac o adael yr UE, bydd y Gymraeg yn colli cysylltiad â ffrindiau mewn cyfundrefn sydd yn gweld dwyieithrwydd fel peth cwbl…

Caiff nifer o artistiaid eu hadnabod yn ôl eu henwau cyntaf yn unig, wrth gwrs, a daeth enw Kyffin a'i dirluniau at ei gilydd mewn undod. Ond beth yw natur y portread o'r ffermwr - a'i lafur - yn y delweddau eiconig hyn?

Mae'r ddau brif faes sy'n effeithio ar bob un ohonom, iechyd ac addysg, wedi eu datganoli bron yn gyfan gwbl erbyn hyn ac rydym yn gwneud pethau – ac yn torri pethau – yn ein ffordd ein hunain.

Beth yw eich atgofion o wneud mathemateg yn yr ysgol? Rhesi di-ri o symiau? Ceisio deall yr x a ymddangosodd yn sydyn ac yn ddirybudd? Cofio profiad anghyflawn o deimlo ‘rhwystredigaeth enbyd wrth orfod gwneud symiau heb unrhyw gyd-destun y tu hwnt…

Cysyniad sy’n perthyn i faes ieithyddiaeth hanesyddol yw iaith Geltaidd. Nid oes iddo ddilysrwydd y tu hwnt i ffiniau’r ddisgyblaeth honno; mae unrhyw ymgais i’w gymhwyso at gymdeithaseg iaith, felly, yn sylfaenol ddiffygiol ...