# Mihangel Morgan

Wyddoch chi fod sôn am yr uncorn yn y Beibl, er taw creadur mytholegol yw e? Yn wir, mae'n cael ei enwi mewn sawl man. Numeri XXIII.22: 'Duw a'u dug hwynt allan o'r Aipht: megis nerth unicorn sydd iddo.' Deuteronomium XXXIII.17: 'Ei brydferthwch…

Mae rhywbeth ynglŷn ag wyneb Justin Welby, Archecob Caergaint, sydd wastad yn gwneud i mi feddwl am hen daten sydd wedi cael siomedigaeth enbyd. Roedd hyn yn arbennig o amlwg pan ochrodd ef gyda’r rheiny yn yr Eglwys Anglicanaidd sydd ddim yn fodlon…

Pwy feiddiai ysgrifennu ysgrif, hyd yn oed ysgrif fer iawn, gan ddwyn ‘gwynt’ fel testun, wedi i T H Parry-Williams gyrraedd perffeithrwydd aruchel yn ‘Gweld y Gwynt’ a ‘Colli Gwynt’? Dim ond y twpsyn mwyaf di-glem a chwerthinllyd o haerllug. O…

Yn ddiweddar gwyliais raglen ddogfen hynod o afaelgar, The Mountain that Had to Be Painted, am yr arlunydd James Dickson Innes. Fe’i ganed yn Llanelli yn 1887. Rhwng 1904–5 bu’n fyfyriwr yn ysgol gelf Caerfyrddin cyn mynd i’r Slade yn Llundain.…

Rwy’n genfigennus iawn wrth y sawl sydd wedi meistroli’r grefft o gysgu’n sownd drwy’r nos. Efallai taw dawn yw hi yn hytrach na chrefft. Mae un o’m ffrindiau gorau yn gallu cysgu wyth i naw awr bob nos heb drafferth. Mae ffrind arall yn gallu…

Yn fy mhlentyndod roeddwn i’n byw yn y pumdegau a’r chwedegau. Yr un pryd, roedd y bobl drws nesa yn dal i fyw yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. ‘Belongan’ i ni oedden nhw, perthnasau o bell, sef dau hen lanc a dwy hen ferch (ac roedd y termau hyn…

Roedd gan ffrind i ffrind i fy mam ’slawer dydd hen daten yr un ffunud yn gwmws â George Bernard Shaw. Canfuwyd y daten gan fab y fenyw hon, ac yntau’n grwtyn ar y pryd. Fe welsai’r tebygrwydd rhwng y llysieuyn a’r llenor yn syth, yn ôl tystiolaeth…

Yn ei stori ‘Meca’r Genedl’ (yr un am y bargyfreithiwr Mr Dogwell Jones sy’n mynd i Landrindod gan aros yng ngwesty’r Epynt a gedwir gan Mrs Catherine Lloyd) mae D J Williams yn digwydd sôn am Moc y Gath yn cael ei ddal ‘yn crafu tipyn yng ngwely…

Flynyddoedd ’nôl es i ysgol gelf anghyffredin iawn yn Swydd Surrey er mwyn cael mynd i’r unig adran ym Mhrydain ar y pryd lle gellid astudio ceinlinoledd (caligraffi, llythrennu cain) a herodraeth (hynny yw, arfbeisiau a sut i’w peintio). Y tiwtor…

Ni allai neb fy nghyhuddo o fod yn drwsiadus, nac yn ffasiynol. A gweud y gwir, prin iawn yw fy niddordeb mewn dillad. I mi, pethau er gorchuddio noethni ac er ein cadw’n dwym ac yn sych yw dillad. Syniad da gan Mao Tse Dong yn fy marn i oedd…

Un o gymeriadau cofiadwy llên Gymraeg yr 20g yw Ann Griffiths. Dyma greadures eponymaidd nofel Mihangel Morgan, Y Ddynes Ddirgel (1996). Ond pwy yw hi? Ai’r un person ag Ann Gruffydd-Jones yn y stori ‘Nid yw pawb yn gwirioni’r un fath’ yn Hen Lwybr…

Mewn llythyr o Walton, Rhagfyr 2, 1754, mae Goronwy Owen yn atgoffa William Morris iddo ddweud wrtho mewn llythyr blaenorol, ‘Garddwriaeth, meddwch yw’r genuine exercise; f’allai mai ê. Gwyn eich byd chwi sy’n perchen gardd; nid oes genyf fi ddim…